Rzymskokatolicka Parafia
pw. św. Zygmunta
05-507 Słomczyn
ul. Wiślana 85
dekanat konstanciński
archidiecezja warszawska
pełna lista:
wyświetlKliknij by wyświetlić pełną listę
przeszukujKliknij by wyświetlić listę z selekcją kategorii
displayClick to display full list in English
searchClick to display selectable list in English
Martyrologium duchowieństwa — Polska
XX w. (lata 1914 – 1989)
dane osobowe
nazwisko
SZAŁASZ
inne wersje nazwiska
SZALASZ
imiona
Stefan
inne wersje imion
Szczepan
funkcja
kapłan eparchialny
wyznanie
Ukraiński Kościół greckokatolicki GKwięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2013.05.19]
diecezja / prowincja
administratura apostolska GK Łemkowszczyznywięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2015.03.01]
eparchia GK przemyskawięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2013.05.19]
narodowość
ukraińska
data i miejsce
śmierci
07.11.1943
Myscowadziś: gm. Krempna, pow. Jasło, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.22]
alt. daty i miejsca
śmierci
1945
Zawadka Rymanowskadziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.12.19]
szczegóły śmierci
Od 1924 posługiwał w parafii Myscowa, wówczas w pow. Krosno, na zachodnim krańcu woj. lwowskiego, położonej w szerokiej dolinie, z trzech stron otoczonej niewielkimi wzniesieniami, nad rzeką Wisłoką. W 1939 we wsi mieszkało ok. 1,200 osób, oprócz kilku polskich rodzin uznających się za Rusinów, i.e. Łemków. Wieś była aliści swego rodzaju wyspą na obszarze pow. Krosno, w którym w 1939 ok. 80% stanowili rzymskokatoliccy Polacy, zaś greckokatoliccy Rusini ledwie 11%.
Pod koniec lat 1920. miała miejsce tzw. schizma tylawska, i.e. fala grupowych konwersji Łemków na prawosławie — w wyniku których ok. 18,000 Łemków opuściło Kościół greckokatolicki — w proteście przeciw ukrainizacyjnej polityce hierarchii tegoż Kościoła. Odpowiedzią Kościoła było powołanie greckokatolickiej Administracji Apostolskiej Łemkowszczyzny, i.e. AAŁ. AAŁ udało się powstrzymać zabiegi ukrainizacyjne w parafiach sobie podległych, co zapobiegło dalszej apostazji Łemków, acz prawd. wielu kapłanów w AAŁ nadal sprzyjało radykalnej, ukraińskiej ideologii narodowej. Mychajło Baczyńskij, poseł na Sejm RP, w wystąpieniu sejmowym z 21.01.1931, ujawniał, z czym musieli się zmagać Rusini w łonie Kościoła greckokatolickiego, niepodatni na ludobójczą — jak się miało okazać — ideologię narodowców ukraińskich: „Greckokatolicka cerkiew została po wojnie [polsko–ukraińskiej 1918‐1919] zamieniona na agitacyjną ukraińską trybunę polityczną, z której są siane nie słowa miłości bliźniego, lecz słowa nienawiści”. Administrator AAŁ, ks. Jakub Medwecki, wydał m.in. 1937 zakaz kolportażu takich czasopism jak ukr. „Український Бескид” (pl. „Ukraińskie Beskidy”), finansowanego przez ordynariusza greckokatolickiej eparchii przemyskiej, bpa Józefa Kocyłowskiego, którego nakłady kilkukrotnie były konfiskowane przez władze polskie; ukr. „Наш Лемко” (pl. „Nasz Łemko”), wydawanego we Lwowie; czy ukr. „Діло” (pl. „Praca”), gazety również wydawanej we Lwowie, które — jak pisano w uzasadnieniu — „szerzą niezgodę, odnoszą się wrogo do Państwowości Polskiej i negatywnie nastrajają ludność tutejszą do zarządzeń Św. Stolicy Apostolskiej i Rządu Rzeczypospolitej Polskiej”.
Został wówczas kapłanem AAŁ. Schematyzm AAŁ z 1936 podaje, że jego parafia „w 1927‐1929 mężnie się opierała schizmatyckiemu naciskowi ze wszystkich stron i pozostała wierna Kościołowi greckokatolickiemu”.
Wydaje się wszelako, że jego stosunki ze społecznością łemkowską nie były bezproblemowe. Wśród Łemków dość silne były bowiem wpływy nielegalnej w Polsce partii komunistycznej, co zresztą odzwierciedlała wspomniania schizma tylawska. Jedno ze źródeł łemkowskich podaje, że gdy we Myscowej pojawił się agitator komunistyczny, który „za całą biedę we wsi […] winił polskich panów, […] pomaleńku zjednywał sobie zwolenników swojej idei o równości wszystkich ludzi. Miejscowy ksiądz widząc, że traci we wsi posłuszeństwo chłopów — Rusinów, którzy wolą słuchać [owego agitatora] zamiast jego kazań, szybko porozumiał się z kierownikiem szkoły, [Polakiem]. Obaj chodzili razem na polowania, gościli się nawzajem, a to bacznie obserwowali myscowianie. Zarówno ksiądz jak i kierownik szkoły, pozornie uśmiechali się do mieszkańców wsi i udawali, że ich stosunki z ludnością są znakomite”.
W konsekwencji zaczynano w nim widzieć — jak się wydaje — zwolennika ukrainizacji. To samo źródło podaje: „Był żonaty z Ukrainką, która pochodziła spod Lwowa. Ksiądz Szałasz uważał siebie za patriotę ukraińskiego, co w niedługim czasie poróżniło go z mieszkańcami wsi, którzy uważali siebie za Rusinów”. Podobnie zaczynały go postrzegać polskie władze. W 1939 rozpoczęto nawet przeciw niemu śledztwo z oskarżenia o „wprowadzanie ukraińskich nazwisk”. Radykalizację jego poglądów potwierdzała odmowa odprawienia Mszy św. w intencji „dobrobytu Rzeczypospolitej” 03.05.1939, dniu święta narodowego Polski.
Po niemieckim i rosyjskim ataku na Polskę w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, po rozpoczęciu okupacji niemieckiej, Myscowa znalazła się w niem. Kreishauptmannschaft Krosno (pl. powiat Krosno) w niem. Distrikt Krakau (pl. dystrykt Kraków), w ramach okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Niemieckie okupacyjne władze GG zaczęły wdrażać politykę podważania wpływów Kościoła rzymskokatolickiego i polskiej kultury poprzez popieranie obrządku greckokatolickiego i ukraińskojęzycznego kształcenia w szkołach. Polityka wspierania żywiołu ukraińskiego może najbardziej uwidoczniała się w polityce społecznej GG. Niemcy dozwoli na działalność organizacji społeczno–charatytywnych, ale tylko Ukraiński Komitet Centralny UCK był finansowany częściowo z budżetu GG. Dodatkowo mógł korzystać ze środków spółdzielni ukraińskich. Polska Rada Główna Opiekuńcza RGO i Żydowska Samopomoc Społeczna musiały polegać wyłącznie na dobrowolnych wpłatach darczyńców. W rezultacie polskie i żydowskie organizacje mogły prowadzić tylko działalność charytatywną: wspierając dożywianie, pomoc dla uchodźców, etc. Ukraińcy/Rusini przy pomocy funduszy GG budowali zaś ukraińskie/rusińskie szpitale, sierocińce, żłobki, szkoły.
Łemkowskie wsparcie takiej polityki wyrażali m.in. mieszkańcy oddalonej o ok. 5 km od Myscowej wsi Krępna, gdzie 80% mieszkańców stanowili Rusini: „była Polska, ale już jej nigdy nie będzie. Panowali Polacy, ale teraz już nie będą nigdy. Polaczki dwacet lat kręcili nam językami a teraz kręcić nie będą”.
Prowadziło to do wzmożenia konfliktu polsko–ukraińskiego. Nie mogło być inaczej, skoro na drzwiach wejściowych poczekalni dworca głównego w Krakowie widniał napis: niem. „Nur für Deutsche aus dem Reich, Volksdeutsche und Ukrainer” (pl. „Tylko dla Niemców z Rzeszy, volksdeutschów i Ukraińców”). Stosunek Łemków do Polaków nie był aliści jednoznaczny. Jeden z członków polskich konspiracyjnych organizacji wspominał, że gdy po rozpoczęciu okupacji niemieckiej polscy żołnierze i oficerowie próbowali przedostać się na Węgry, by dotrzeć do polskiej armii formującej się na zachodzie — wówczas we Francji — „na całym Podkarpaciu największe zaufanie mieliśmy do Łemków […] Tu nikt nie zdradził […] Łemkowie Polaków nie zdradzili”.
05.02.1941, po śmierci wspomnianego ks. Jakuba Medweckiego, administratorem AAŁ został ks. Aleksander Małynowski, zdecydowany zwolennik ukrainizacji Łemkowszczyzny, w czym wspierany był przez okupanta niemieckiego. Natychmiast rozpoczął proces ukrainizacji podległych sobie struktur kościelnych, usuwając księży, którzy w niepodległej Polsce byli temu przeciwni, wprowadzając język ukraiński. Współpracował z tolerowanymi, a nawet wspieranymi, przez Niemców organami ludobójczej ukraińskiej organizacji OUN. Opierał się też na sporej liczbie — ok. 20,000 — ukraińskich uchodźców spod okupacji rosyjskiej, w większości nacjonalistów. W memoriale do ordynariusza rzymskokatolickiej diecezji kieleckiej, bp Czesława Kaczmarka, grupa greckokatolickich kapłanów, m.in. ks. Włodzimierz Wenhrynowicz, pisała o nim: „Zawsze odznaczał się głęboką nienawiścią do tego co nie jest ukraińskie i nie przebierał w środkach, jeżeli rozchodziło się o zniszczenie i pognębienie wrogów”.
Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i zajęciu przez Niemców całej Galicji, włącznie ze Lwowem, w niem. Distrikt Krakau powstały obozy jenieckie dla żołnierzy rozbitych armii rosyjskich — w tym narodowości ukraińskiej. Wielu z nich udało się uciec i jakaś część z nich znalazła się na terenie Łemkowszczyzny. W jego Myscowej udzielano im pomocy. I nie tylko — powstał oddział partyzancki dowodzony przez byłego członka Komunistycznej Partii Polski, Grzegorza Wodzika ps. „Wyciąg”, zwany „Borci za swobodu” (pl. „Bojownicy za wolność”), w skład którego weszli, oprócz Łemków, zbiegli rosyjscy jeńcy. Oddział współpracował z komunistyczną Gwardią Ludową GL, a sam Wodzik był nawet dokooptowany do komitetu podokręgowego komunazistowskiej PPR Podkarpacie. Oczywiście nie współpracował z Polskim Państwem Podziemnym. „Borci za swobodu” prowadził aktywną działalność antyniemiecką, atakując m.in. posterunki kolaborującej z Niemcami niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza).
W tej skomplikowanej mozaice politycznej, nie uwzględniejącej niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG miał kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt) — bo w Myscowej Żydów nie było — a nawet polskich organizacji konspiracyjnych, takich jak Armia Krajowa AK czy Bataliony Chłopskie BCh (części Polskiego Państwa Podziemnego), ani Narodowych Sił Zbrojnych NSZ — bo polska partyzantka prawd. nie działała na terenie jego wsi, a jeśli nawet to jeszcze nie atakowała posterunków policyjnych, bo ludobójcy niemieccy stosowali zasadę odpowiedzialności zbiorowej, niekiedy mordując nawet 100 zakładników za jednego zabitego przez Polaków Niemca, skupiając się na atakowaniu infrastruktury służącej Niemcom do prowadzenia działań wojennych — posługiwał, jak się wydaje, zgodnie z zaleceniami coraz bardziej proukraińskiej AAŁ. Tak bardzo, że nawet współczesne opracowania łemkowskie podają, iż „uprawiał proukraińską propagandę i współpracował z okupantem denuncjując opornych mieszkańców”, a jego syn został nawet później dowódcą jednego z oddziałów ludobójczej OUN/UPA, działających na tych terenach (a jeszcze później, po schwytaniu, został współpracownikiem zbrodniczej polskiej UB, oddziału rosyjskiego KGB).
I wówczas, w nocy z 06‐07.11.1943, został zamordowany w swojej wsi.
Wyprowadzony z domu „w piżamie” i rozstrzelany w pobliskim lesie.
Źródła łemkowskie dość skrzętnie szerokim łukiem pomijają kwestię odpowiedzialności za mord. Inne podają, że został zamordowany za „współpracę z siczowcami, pomimo wcześniejszych upomnień”. Niektóre, że za „kolaborację z Niemcami i propagowanie nacjonalizmu ukraińskiego”. Jeszcze inne, że został „zabity przez lewicowych łemkowskich partyzantów za współpracę z Niemcami w zwalczaniu komunistycznego podziemia”.
Po zakończeniu działań zbrojnych II wojny światowej i rozpoczęciu okupacji rosyjskiej, próbowano zbrodnię przypisać polskim organizacjom konspiracyjnym AK lub NSZ, choć nie jest jasne czy NSZ był w tych stronach wówczas aktywny.
Źródła łemkowskie podają, że na jego pogrzebie pojawił się zbrojny niemiecki batalion ludobójczego niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS». Nie doszło do żadnych starć bądź zatargów, mimo iż — na czym szczególnie skupiają się owe źródła — „zadanie ochrony pogrzebu, zapewnienia spokojnego i godnego pochówku” wziąść na siebie miał „oddział partyzantki łemkowskiej "Borci za swobodu"”.
przyczyna śmierci
mord
sprawstwo
Łemko
miejsca i wydarzenia
«Genocidium Atrox»Kliknij by przejść do opisu, GeneralgouvernementKliknij by przejść do opisu, Ribbentrop‐MołotowKliknij by przejść do opisu, Encykliki Piusa XIKliknij by przejść do opisu
data i miejsce
urodzenia
17.02.1890Skan aktu urodzenia na:
photos.szukajwarchiwach.gov.pl
[dostęp: 2025.10.17]
Wierchomla Wielkadziś: gm. Piwniczna‐Zdrój, pow. Nowy Sącz, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.28]
rodzice
SZAŁASZ Jan
🞲 ?, ? — 🕆 ?, ?
WARTOWNIK Maria
🞲 ?, ? — 🕆 ?, ?
chrzest
18.02.1890Skan aktu urodzenia na:
photos.szukajwarchiwach.gov.pl
[dostęp: 2025.10.17]
Wierchomla Wielkadziś: gm. Piwniczna‐Zdrój, pow. Nowy Sącz, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.28]
kościół GK pw. św. Michała Archanioła
prezbiterat (święcenia)
ordynacja
18.02.1923
Przemyśldziś: pow. Przemyśl miasto, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31]
katedra GK pw. św. Teresywięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2015.03.01]
szczegóły posługi
1943
dziekan — dekanat GK Dukladziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1927 – 1943
proboszcz — Myscowadziś: gm. Krempna, pow. Jasło, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.22] ⋄ parafia GK pw. św. Paraskiewy Piątnicy ⋄ dekanat GK Dukladziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1931 – 1936
dziekan — dekanat GK Dukladziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1924 – 1927
administrator — Myscowadziś: gm. Krempna, pow. Jasło, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.22] ⋄ parafia GK pw. św. Paraskiewy Piątnicy ⋄ dekanat GK Dukladziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1923 – 1924
administrator — Polanydziś: gm. Krempna, pow. Jasło, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.22] ⋄ parafia GK pw. św. Jana Chryzostoma ⋄ dekanat GK Dukladziś: gm. Dukla, pow. Krosno, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
do 1922
student — Przemyśldziś: pow. Przemyśl miasto, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ filozofia i teologia, Greckokatolickie Seminarium Duchowne
student — Lwówdziś: grom. Lwów miasto, rej. Lwów, obw. Lwów, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ filozofia i teologia, Greckokatolickie Seminarium Duchowne
uczeń — Nowy Sączdziś: pow. Nowy Sącz, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ Cesarsko–Królewskie Gimnazjum Państwowe
żonaty — troje dzieci
inni związani
szczegółami śmierci
ANDREJCZUKKliknij by wyświetlić biogram Piotr, DIAKKliknij by wyświetlić biogram Bazyli, DOBRZAŃSKIKliknij by wyświetlić biogram Mikołaj, HAJDUKKliknij by wyświetlić biogram Michał, HAJDUKKliknij by wyświetlić biogram Michał, HOŁOWACZKliknij by wyświetlić biogram Mikołaj, HORECZKOKliknij by wyświetlić biogram Michał, LESZCZUKKliknij by wyświetlić biogram Józef, KOSTYSZYNKliknij by wyświetlić biogram Włodzimierz, LISKIEWICZKliknij by wyświetlić biogram Mikołaj, ŁEMCIOKliknij by wyświetlić biogram Włodzimierz, NIMYŁOWICZKliknij by wyświetlić biogram Demetriusz, SZCZERBAKliknij by wyświetlić biogram Jarosław, SZEWCZUKKliknij by wyświetlić biogram Bazyli, SZUMIŁOKliknij by wyświetlić biogram Rościsław, WEŁYCZKOKliknij by wyświetlić biogram Michał, WENHRYNOWICZKliknij by wyświetlić biogram Orest, WENHRYNOWICZKliknij by wyświetlić biogram Szczepan Emilian, WENHRYNOWICZKliknij by wyświetlić biogram Włodzimierz, ZAWOROTIUKKliknij by wyświetlić biogram Michał
miejsca i wydarzenia
opisy
«Genocidium Atrox»: W latach 1939‐1947, szczególnie w latach 1943‐1944, niezależne jednostki ukraińskie, głównie przynależące do ludobójczych organizacji OUN (ramię polityczne) i UPA (ramię zbrojne), wspomagane przez ludność ukraińską, wymordowały — zazwyczaj w niezwykle brutalny sposób — na terenach Wołynia oraz sąsiadujących regionów Rzeczypospolitej, od 130,000 do 180,000 Polaków, ludności cywilnej, kobiet, dzieci, starszych, młodszych, mężczyzn. Konflikt polsko‐ukraiński, który otwarcie objawił się podczas i po zakończeniu I wojny światowej (w szczególności skutkując wojną polsko‐ukraińską lat 1918‐1919), który przetrwał, a nawet wzmocnił się podczas czasów II Rzeczpospolity, gdy zachodnia część Ukrainy wchodziła w skład państwa polskiego, wybuchł ponownie z momentem wybuchu II wojny światowej w 09.1939. Za czasów rosyjskiej okupacji 1939‐1941, gdy setki tysięcy Polaków zostało deportowanych w głąb Rosji, gdy dziesiątki tysięcy zostało zamordowanych (m.in. podczas tzw. zbrodni katyńskiej), miał jeszcze ograniczony zasięg, tym bardziej, że Ukraińcy, w szczególności nacjonaliści ukraińscy, również stali się obiektem prześladowań rosyjskich. Dopiero wybuch wojny niemiecko‐rosyjskiej 22.06.1941 i początek niemieckiej okupacji doprowadził do niezwykle krwawego konfliktu. Ukraińcy początkowo otwarcie wspierali Niemców (zakładając policję ukraińską,współuczestnicząc w zagładzie Żydów, wstępując do jednostek wojskowych walczących u boku Niemców). Później, wobec ambiwalentnej postawy Niemców, zaczęli się uniezależniać. I w 1943 jedna z jednostek ukraińskiej organizacji nacjonalistycznej OUN/UPA na Wołyniu doprowadziła do ludobójstwa miejscowej ludności polskiej. W ciągu paru tygodni zamordowano, przy biernej postawie Niemców, ponad 40 tys. Polaków. Strategię wołyńskiego OUN/UPA zaakceptowała i przyjęła cała organizacja i podobne akty ludobójstwa przeniosły się na tereny Małopolski Wschodniej, gdzie zamordowano ponad 20 tys. Polaków, napotykając jednakże na zbrojny opór ludności polskiej. Dalej na zachód, na terenie Chełmszczyzny, Rzeszowszczyzny, etc. ludobójstwo przekształciło się otwarty wręcz konflikt. Generalnie ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów, współpracujących z niemieckimi siłami okupacyjnymi, na bezbronnych Polakach miało miejsce na całym terenie obecności ukraińskiej, zniszczono setki wiosek, mordując w wyrafinowany sposób wszystkich ich mieszkańców. W czasie tego holokaustu — znanego jako «Genocidium Atrox» (pl. „straszne ludobójstwo”) — zginęło ponad 200 kapłanów i sióstr zakonnych. Charakter i cel ludobójstwa może najlepiej oddaje pieśń śpiewana przez morderców: „Polaków wyrżniemy, Żydów wytniemy, wielką Ukrainę zdobyć musimy” (ukr. „Поляків виріжем, Євреїв видусим, велику Україну здобути мусим”). Ludobójstwo i konflikt, które doprowadziły do całkowitej eliminacji polskiej społeczności i polskiej kultury z Ukrainy, zakończyły się przymusowymi deportacji lat 1944‐1945 Polaków z terenów Ukrainy oraz części Ukraińców na Ukrainę, oraz „Akcją Wisła”, w trakcie której komunazistowskie siły kontrolowanych przez Rosjan polskich jednostek wysiedliły Ukraińców z terenów południowo‐wschodnich na zachód polskiej republiki prl. (więcej na: www.swzygmunt.knc.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2021.06.20])
Generalgouvernement: Po polskiej klęsce w kampanii 09.1939, będącej rezultatem paktu Ribbentrop‐Mołotow i stanowiącej pierwszy etap II wojny światowej, i rozpoczęciu w części Polski okupacji niemieckiej (w drugiej, wschodniej części Polski rozpoczęła się okupacja rosyjska), Niemcy podzielili okupowane polskie terytorium na pięć głównych rejonów. W dwóch z nich utworzyli nowe niemieckie prowincje, dwie wcielili do innych prowincji. Natomiast piąta część potraktowana została odrębnie, i w sensie politycznym odtwarzać miała niemiecki pomysł z 1915 (po klęsce Rosjan w bitwie pod Gorlicami w 05.1915 w czasie I wojny światowej) utworzenia polskiej enklawy w ramach Niemiec. Nielegalna w sensie prawa międzynarodowego, i.e. konwencji haskiej, i publicznego, zarządzana przez Niemców wedle odrębnych praw — specjalnie ustanowionych dla polskich niem. Untermenschen (pl. podludzie) — do czasu ofensywy rosyjskiej w 1945 stanowiła część niem. Großdeutschland (pl. Wielkie Niemcy). Do 31.07.1940 zwana formalnie niem. Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete (pl. Generalne Gubernatorstwo dla okupowanych ziem polskich) — później już tylko niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), tak jak w latach 1915‐1918. Od 07.1941, czyli po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika Rosjan, w jego skład wchodził też dystrykt Galicja, czyli polskie przedwojenne południowo–wschodnie województwa. Wobec Polaków i Żydów stosowano specjalne prawo karne, umożliwiające dowolne wymierzanie kary śmierci niezależnie od wieku „sprawcy”, sankcjonujące stosowanie odpowiedzialności zbiorowej. Po zakończeniu działań zbrojnych II wojny światowej rząd niem. Generalgouvernement uznano za organizację przestępczą, a jego przywódcę, gubernatora Hansa Franka, za zbrodniarza i stracono. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2024.12.13])
Ribbentrop‐Mołotow: Ludobójczy rosyjsko‐niemiecki pakt przyjaźni między przywódcą rosyjskim Józefem Stalinem i niemieckim Adolfem Hitlerem, podpisany 23.08.1939 w Moskwie przez ministrów spraw zagranicznych Rosji — Wiaczesława Mołotowa — i Niemiec — Joachima von Ribbentropa — który sankcjonował i był bezpośrednią przyczyną niemieckiego i rosyjskiego najazdu na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej w 09.1939. W sensie politycznym pakt był próbą przywrócenia status quo ante sprzed 1914, z jednym wyjątkiem, a mianowicie „handlową” wymianą tzw. „Królestwa Polskiego”, wchodzącego w 1914 w skład Imperium Rosyjskiego, na Galicję Wschodnią (dzisiejszą zachodnią Ukrainę), w 1914 należącą do Imperium Austro‐Węgierskiego. Galicję, ze Lwowem, mieli przejąć Rosjanie, „Królestwo Polskie” — pod nazwą Generalnego Gubernatorstwa — Niemcy. Wybuchła w rezultacie „wojna była jedną z największych w historii klęsk i dramatów ludzkości, bo dwie ateistyczne i antychrześcijańskie ideologie: narodowego i międzynarodowego socjalizmu, odrzuciły Boga i Jego piąte przykazanie Dekalogu: Nie zabijaj!” (abp Stanisław Gądecki, 01.09.2019). Ustalenia paktu — wsparte zdradą formalnych sojuszników Polski, Francji i Niemiec, które 12.09.1939 na wspólnej konferencji w Abbeville, zdecydowały o nieudzielaniu pomocy zaatakowanej Polsce i niepodejmowaniu działań zbrojnych wobec Niemiec (co było złamaniem zobowiązań traktatowych z Polską) — zostały sprecyzowane 28.09.1939 w traktacie „o granicach i przyjaźni Niemcy‐Rosja”, podpisanym przez tych samych zbrodniarzy. Jednym z jego ustaleń było podzielenie się strefami wpływów w środkowej i wschodniej Europie oraz IV rozbiór Polski. W jednym z tajnych aneksów zapisano: „Obie strony nie będą tolerować na swych terytoriach jakiejkolwiek polskiej propagandy, która dotyczy terytoriów drugiej strony. Będą one tłumić na swych terytoriach wszelkie zaczątki takiej propagandy i informować się wzajemnie w odniesieniu do odpowiednich środków w tym celu”. Skutkiem porozumień była seria spotkań między ludobójczymi organizacjami — niemieckim Gestapo i rosyjskim NKWD, na których dyskutowano koordynację wysiłków w celu eksterminacji polskiej inteligencji i warstw przywódczych (w Niemczech zwane «Intelligenzaktion», w Rosji przyjęła formę zbrodni katyńskiej). Skutkiem porozumień była śmierć setek tysięcy polskiej inteligencji, w tym tysięcy przedstawianych kapłanów, i dziesiątków milionów zwykłych ludzi. Skutki tej rosyjsko‐niemieckiej umowy trwały do 1989, a i dziś są odczuwalne. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.09.30])
Encykliki Piusa XI: Wobec powstania w Europie dwóch systemów totalitarnych, które zdawały się ze sobą konkurować, acz więcej było między nimi podobieństw niż sprzeczności, papież Pius XI wydał w 03.1937 (w ciągu 5 dni) dwie encykliki. W wydanej 14.03.1938 „Mit brennender Sorge” (pl. „Z palącą troską”) potępił narodowy socjalizm panujący w Niemczech. Pisał: „Kto idąc za wierzeniami starogermańsko — przedchrześcijańskimi, na miejsce Boga osobowego stawia różne nieosobowe fatum, ten przeczy mądrości Bożej i Opatrzności […], kto wynosi ponad skalę wartości ziemskie: rasę albo naród, albo państwo, albo ustrój państwa, przedstawicieli władzy państwowej albo inne podstawowe wartości ludzkiej społeczności, […] i czyni z nich najwyższą normę wszelkich wartości, także religijnych, i oddaje się im bałwochwalczo, ten […] daleki jest od prawdziwej wiary w Boga i od światopoglądu odpowiadającego takiej wierze”. 19.03.1937 wydał „Divini Redemptoris” (pl. „Boski Odkupiciel”), w której poddał krytyce komunizm rosyjski, materializm dialektyczny i teorię walki klas. Pisał: „Komunizm pozbawia człowieka wolności, a więc duchowej podstawy wszelkich norm życiowych. Odbiera osobie ludzkiej całą jej godność i wszelkie moralne oparcie, z którego pomocą mogłaby się przeciwstawić naporowi ślepych namiętności […] To nowa ewangelia, którą bolszewicki i bezbożny komunizm głosi jako orędzie zbawienia i odkupienia ludzkości”… Pius XI domagał się poddania stanowionego prawa ludzkiego naturalnemu prawu Bożemu, zalecał wcielanie w życie ideału państwa i społeczeństwa chrześcijańskiego, i wzywał katolików do oporu. Dwa lata później narodowo socjalistyczne Niemcy i komunistyczna Rosja porozumiały się i wywołały II wojnę światową. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28], pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28])
źródła
osobowe:
www.vox-populi.com.uaKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2014.09.21], www.beskid-niski.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2014.09.21], lemko.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2026.07.13], photos.szukajwarchiwach.gov.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2025.10.17], www.lemko.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2026.07.13]
bibliograficzne:
„Duchowieństwo Eparchii Przemyskiej i Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny”, Bogdan Prach, Wydawnictwo Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, Lwów 2015
„Encyklopedia obozów i gett, 1933‐1945Kliknij by wyświetlić stronę źródłową”, Muzeum Pamięci Holokaustu w Stanach Zjednoczonych, red. Martin Dean, tom II: „Getta w okupowanej przez Niemców wschodniej Europie”, część A
„Genocidium Atrox”, GTKRK, https://www.swzygmunt.knc.pl/GENOCIDEs/15 GENOCIDUM ATROX/vPOLISH/MAINs/GENATROXsearch01.htm
pierwotnych (oryginalnych) zdjęć:
www.apokryfruski.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.03.01], www.apokryfruski.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.03.01]
LIST do KUSTOSZA/ADMINISTRATORA
Jeśli na Pana/Pani urządzeniu działa klient programu pocztowego — taki jak Mozilla Thunderbird, Windows Mail czy Microsoft Outlook, opisanych m.in. w WikipediiPatrz:
pl.wikipedia.org — proszę spróbować wybierając link poniżej:
LIST do KUSTOSZA/ADMINISTRATORAKliknij i spróbuj wywołać własnego klienta poczty E–majlowej
Jeśli natomiast Pan/Pani nie posiada takowego klienta na swoim urządzeniu lub powyższy link nie jest aktywny proszę wysłać Emajl do Kustosza/Administratora za pomocą używanego przez Pana/Panią konta — w stosowanym programie do wysyłania korespondencji — na poniższy adres:
jako temat podając:
MARTYROLOGIUM: SZAŁASZ Stefan
Powrót do przeglądania życiorysu:
Kliknij by powrócić do życiorysu