W 1927 jego żona została oskarżona o sympatie komunistyczne i aresztowana przez władze polskie. Został oskarżony o jej wspieranie i w rezultacie usunięty z parafii. Skierowany na rok do monasteru w Zahajcach Małych w eparchii wołyńskiej, wówczas w polskich województwie tarnopolskim. Po roku powrócił, ale małżeństwo się rozpadło.

W momencie niemieckiego i rosyjskiego ataku na Polskę w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej prawd. znajdował się w rodzinnych stronach. Klęska w walce z dwoma totalitarnymi państwami osamotnionej Polski sprawiła, że znalazł się — w rezultacie przyjacielskich porozumień dwóch najeźdźców, określanych paktem Ribbentrop–Mołotow — na obszarze okupowanym przez Niemców, podczas gdy jego ostatnia parafia na terytoriach okupowanych przez Rosjan. Już tam nie powrócił.

Osiadł w Suminie, niewielkiej wsi, ok. 2.5 km od rodzinnej Tarnawatki, zamieszkałej przez ok. 100 osób, w większości prawosławnych Ukraińców. Wieś znalazła się w niem. Landkreis Zamość (pl. powiat Zamość) w ramach niem. Distrikt Lublin (pl. dystrykt Lublin), wchodzącego w skład okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. niem. SS‐ und Polizeiführer (pl. Dowódca SS i Policji) w niem. Distrikt Lublin, i de facto zastępcą gubernatora tego dystryktu, został jeden z największych zbrodniarzy w historii ludzkości, Austriak, Odilo Lotario Globočnik, którego jeden z historyków określił jako „najpodlejszego osobnika w najpodlejszej organizacji, jaka kiedykolwiek istniała”. Niemcy natychmiast wprowadzili terror wobec ludności polskiej. Przywrócili politykę ukrainizacji, swoje źródła mającej w 1918, pod koniec I wojny światowej, gdy 09.02.1918 okupacyjne Państwa Centralne (Cesarstwo Niemieckie i Monarchia Austro–Węgierska) zawarły traktat w Brześciu nad Bugiem z dopiero co raczkującym, sezonowym państwem ukraińskim, ze stolicą w Kijowie, w którym prawem „kaduka” przyznali polskie ziemie Ukrainie, z pominięciem Polaków (w rezultacie czego ukraińska delegacja na konferencji pokojowej w Wersalu w 1919, po klęsce Państw Centralnych, rościła sobie pretensje do Zamojszczyzny). Wyrażała się ona m.in. na odbieraniu szkół z rąk polskich i przekazywaniu ich w ręce ukraińskie, oraz wyrzucaniu księży katolickich z parafii i zamienianiu kościołów w cerkwie prawosławne.

Źródła nie podają, jakie były jego losy w pierwszych trzech latach okupacji niemieckiej. A był to okres znaczony przede wszystkim zbrodniczymi represjami wobec ludności polskiej, a poczynając od 1941 — w szczególności po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan — ludobójstwem Żydów. Od 03.1942, w oddalonej ok. 20 km na południe of Tarnawatki wsi Bełżec, rozpoczął ludobójczą działalność niemiecki obóz zagłady VL Belzec, a w 05.1942 w oddalonym o ok. 100 km na północ Sobiborze, obóz zagłady VL Sobibór. W obydwu z nich Niemcy mordowali m.in. Żydów z niem. Distrikt Lublin. W realizacji ludobójstwa Niemcom pomagały oddziały żandarmerii, niem. Sonderdienst (pl. Służba Specjalna), i.e. policja pomocnicza gubernatora GG, oraz sprowadzeni z niem. SS‐Ausbildungslager (pl. Obóz szkoleniowy SS) w Trawnikach, kursanci. We wszystkich tych jednostkach sporą część, jeżeli nie większość, stanowili Ukraińcy. Czwartą jednostką pomagającą Niemcom w deportacjach Żydów do VL Sobibor była niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa). W Suminie Żydów prawd. nie było, a w Tarnawatce może kilkunastu, ale bliskość Tomaszowa Lubelskiego, ok. 10 km od Sumina, gdzie Niemcy założyli getto, w którym przebywało ok. 2,000 Żydów, oraz VL Belzec, gdzie tomaszowscy Żydzi zostali w 1942 zamordowani, musiało naznaczać jego ówczesne losy.

Posługiwał wówczas prawd. w domach prywatnych oraz pomagał w Tarnawatce. Losy tamtejszej cerkwi były podobne do wielu parafii z tego regionu Polski. Historycznie należała do katolickiego Kościoła słowiańsko–bizantyjskiego, zwanego też unickim. Po upadku powstania styczniowego 1863‐1864 carskie zaborcze władze rosyjskie zdelegalizowały wszelako w 1875 Kościół unicki, przymusowo wcielając wiernych do Prawosławia. Kościoły zamieniono na cerkwie prawosławne. Prawosławni kapłani i spora część parafian uciekła jednak w 1915 z Tarnawatki, w czasie I wojny światowej, po rosyjskiej klęsce w bitwie pod Gorlicami z armiami Państw Centralnych, w ramach tzw. bieżeństwa, i.e. panicznej ucieczki ok. 3 mln członków rosyjskiej administracji zaborczej na terytorium polskim — urzędników, duchowieństwa prawosławnego, wojskowych, nauczycieli, etc., wraz z rodzinami — w głąb Rosji. Większość już nie powróciła. W 1919 pustą i niszczejącą cerkiew przejął Kościół rzymskokatolicki. Według źródeł po rozpoczęciu okupacji niemieckiej w 1939 kościół katolicki Niemcy przekazali w ręce prawosławnych, ale miał być „współużytkowany przez prawosławnych i katolików”.

Zakończenie niem. «Endlösung der Judenfrage» na Zamojszczyźnie nie oznaczało końca gehenny tamtejszej polskiej ludności cywilnej. Przeciwnie, zbiegło się z początkiem niem. Aktion Zamość (pl. Operacja Zamość), i.e. niemieckiej akcji wysiedleńczej i pacyfikacyjnej, stanowiącej część szerszego niem. Generalplan Ost (pl. Generalny Plan Wschodni), niemieckiego planu osiedleńczego i germanizacyjnego terytoriów Europy Środkowo–Wschodniej i Wschodniej. niem. Aktion Zamość kierował wspomniany ludobójca, SS‐Gruppenführer Odilo Globočnik. W jej ramach Niemcy dokonali wysiedleń 100,000‐110,000 Polaków, w tym 30,000 dzieci, na ich miejsce zamierzając osiedlić 60,000 kolonistów niemieckich. Wysiedlonych wywożono do obozów koncentracyjnych, gdzie wielu zostało zamordowanych. Część dzieci — „rasowo najczystszych” — dosłownie zrabowano i przekazano rodzinom niemieckim.

Nie jest jasne, czy przebywał jeszcze wówczas w Suminie. W szczególności nie jest jasne, czy mieszkał tam jeszcze pod koniec 12.1942, gdy polscy partyzanci — żołnierze niepodległościowych Armii Krajowej AK i Batalionów Chłopskich BCh (część Polskiego Państwa Podziemnego) — rozpoczęli walkę zbrojną z Niemcami w obronie wysiedlanych Polaków, która do historii przeszła pod nazwą powstania zamojskiego. 26.01.1943 żołnierze BCh zaatakowali folwark w Tarnawatce, rekwirując bydło i trzodę chlewną. Podczas odwrotu natknęli się pod Suminem na oddział niemieckich żandarmów. W czasie potyczki padły strzały w kierunku walczących z Sumina. Nie wiadomo, kto strzelał, i czy miał niemieckie pozwolenie na broń, ale w odwecie 29.01.1943 dokonali pacyfikacji Sumina. Zamordowali ok. 50 osób, w tym kobiety i małe dzieci. Większość ofiar stanowili prawosławni, ale wśród nich było także siedmioro Polaków. Wieś Niemcy spalili.

Kilka dni później, 01.02.1943, oddziały AK pokonały Niemców w największej bitwie powstania zamojskiego, pod Zaborecznem, ok. 7 km na zachód od Sumina. W rezultacie Niemcy na pół roku zaprzestali akcji wysiedleńczej.

I to prawd. wówczas rozpoczął posługę w dwóch miejscowościach — kolejno w Chyżowicach i Zamchu — zamieszkałych przez większość prawosławną. Obie społeczności dzieliły losy okolicy, a dzieje miejscowych cerkwi przypominały dzieje cerkwi w Tarnawatce — od katolickiego kościoła unickiego, przez przymusowe przejście na prawosławie, bieżeństwo w 1915, przejęcie przez Kościół katolicki w 1919, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. I obu przypadkach w 1943 Niemcy zrabowali kościoły i przekazali jest prawosławnym. Nie były to tylko zwykłe akty represji wobec społeczności polskiej. Stanowiły część niem. Ukraineraktion (pl. Operacja ukraińska), w ramach chwilowo zawieszonej niem. Aktion Zamość, tworzenia z szeregu miejscowości „pasa ochronnego” dla kolonistów niemieckich, zasiedlonego przez prawosławnych Ukraińców, przed polską partyzantką.

Pacyfikacja Sumina zbiegła się w czasie z innym wydarzeniem, mającym miejsce kilkaset kilometrów na wschód, gdzieś Wolyniu, wchodzącym w skład okupowanego przez Niemców terytorium sąsiadującego z GG i niem. Distrikt Lublin, zwanego niem. Reichskommissariat Ukraine (pl. Komisariat Rzeszy Ukraina) — i.e. na obszarze jego dawnej eparchii wołyńskiej. W 02.1943 mianowicie, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, główny komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określanej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma, która współuczestniczyła w realizacji niem. «Endlösung der Judenfrage», o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Taktykę ludobójczych Ukraińców uszczegółowiał rozkaz dowódcy UPA na Wołyniu — od 11.1943 dowódcy grupy operacyjnej „UPA‐Północ” — Dmytro Kłaczkiwskiego ps. „Kłym Sawur” z 06.1943, który przewidując klęskę Niemiec w wojnie z Rosją, wyjaśniał i rozkazywał: „Powinniśmy przeprowadzić wielką akcję likwidacji polskiego elementu. Przy odejściu wojsk niemieckich należy wykorzystać ten dogodny moment dla zlikwidowania całej ludności męskiej w wieku od 16 do 60 lat […] Tej walki nie możemy przegrać, i za każdą cenę trzeba osłabić polskie siły. Leśne wsie oraz wioski położone obok leśnych masywów powinny zniknąć z powierzchni ziemi”.

W pierwszej połowie i latem 1943 OUN/UPA dokonało setek ludobójczych ataków na polskie wsie i przysiółki na Wołyniu, dokonując z niesłychanym okrucieństwem mordów dziesiątków tysięcy Polaków. A pod koniec 1943 podjęło decyzję o rozszerzeniu masowej, ludobójczej akcji na okupowany przez Niemców niem. Distrikt Lublin, Zamojszczyznę i Chełmszczyznę. Na przełomie 1943/1944 zaczęły tam — po drugiej stronie, w stosunku do Wołynia, rzeki Bug — przenikać oddziały ludobójczej UPA.

I prawd. właśnie wówczas przeniósł się w okolice Tyszowca, do niewielkiej wsi Czartowiec, ok. 20 km na wschód od rodzinnej Tarnawatki. W 1939 mieszkało w niej szacunkowo ok. 650 osób, w tym ok. 75% Polaków, rzymskokatolików, i ok. 20% prawosławnych. Okolica była równie podzielona. W oddalonej o ok. 3 km na zachód wsi Czartowczyk mieszkało ok. 600 osób, w 100% Polacy. Podobnie w kolonii, która powstała w II RP wokół Czartowca, gdzie mieszkało ok. 230 osób. Ale już w Muratynie, ok. 3.5 km na wschód od Czartowca, w 1939 mieszkało też ok. 900 osób, ale w ok. 80% prawosławnych.

W Czartowcu istniał kościół, który przeszedł przez podobne — jak jego poprzednie parafii — losy w XIX i XX w.: od katolickiej świątyni unickiej, poprzez przymusową konwersję na prawosławie w 1875, bieżeństwo w 1915, przejęcie opuszczonej cerkwi przez Kościół katolicki w 1919. Podobnie było we wspomnianym Muratynie, z tym że tamtejsza cerkiew w 1919 nie została przejęta przez Kościół katolicki i była nieużytkowana, niszczejąc. 27.06.1938 została przymusowo przez władze polskie rozebrana, w ramach tzw. akcji polonizacyjno–rewindykacyjnej, której cele tak określił jeden z jej przywódców: „Chodzi o to aby Cerkiew prawosławna […] była narzędziem polonizacji, a nie rusyfikacji, za nasze polskie pieniądze”. Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej w 1939 w Muratynie zaczął funkcjonować prawosławny dom modlitwy.

Rozpoczął posługę w okolicy silnie naznaczonej okupacją. Proboszcz katolickiej parafii w Czartowcu, ks. Józef Czemerajda, został w 1939 aresztowany przez Rosjan, a następnie zamordowany w Charkowie, stając się jedną z ofiar tzw. «ludobójstwa katyńskiego 1940». W 1942 Niemcy, przy współudziale oddziału niem. Hilfswillige (pl. oddział pomocniczy), i.e. tzw. hiwis, czyli byłych jeńców wojennych Armii Czerwonej, którzy przeszli na stronę niemiecką (Ukraińcy w nich służący mieli prawd. prawo noszenia broni), oraz członków niem. Jüdischer Ordnungsdienst, dokonali w ramach niem. «Endlösung der Judenfrage» eksterminacji Żydów z getta w Tyszowcach. 12.07.1943, w ramach drugiej fazy niem. Aktion Zamość Niemcy wysiedlili wieś Czartowczyk, zasiedlając ją Niemcami sprowadzonymi z Rumunii i Jugosławii. W tym samym czasie doszło do pożaru katolickiej plebanii w Czartowcu i budynków gospodarczych należących do niej.

Sam też — nie jest jasne kiedy i gdzie — miał być ofiarą kilku napadów rabunkowych.

Mógł rozpocząć posługę w Czartowcu, bo właśnie wówczas Niemcy zrabowali tamtejszy kościół rzymskokatolicki i przekazali go prawosławiu. Prawd. w ramach niem. Ukraineraktion, i.e. tworzenia wspomnianego „pasa ochronnego” wokół kolonistów niemieckich, skierowanego przeciw Polakom, a z pomocą Ukraińców.

Gdy pod koniec 1943 na teren niem. Distrikt Lublin zaczęły przenikać ukraińskie oddziały ludobójczego OUN/UPA Niemcy w zasadzie nie reagowali — skupiali się prawie wyłącznie na walce z polskimi siłami partyzanckimi AK i BCh. Spowodowane to było głównie sytuacją na froncie walk niemiecko–rosyjskich na wschodzie, która zmuszała Niemców do rzucania wszystkich dostępnych sił do obrony niemieckich pozycji — 24.12.1943 ruszyła bowiem wielka ofensywa rosyjska, zwana dziś operacją dnieprowsko–karpacką, i w szybkim tempie front zaczął zbliżać się środkowego Wołynia, Równego i Łucka. Co więcej, pozostawiali kontrolę wewnętrzną nad okupowanymi terenami prawie wyłącznie formacjom kolaboranckim, pozostawiając sobie tylko generalne funkcje nadzorcze. W niem. Landkreis Zamość, jak i innych częściach niem. Distrikt Lublin, oznaczało to, że jedynymi formacjami mundurowymi zaangażowanymi w utrzymanie porządku wewnętrznego były jednostki de facto składające się z ukraińskich kolaborantów. Były to niem. Gendarmerie (pl. Żandarmeria), Schuma, a także niem. Galizisches SS Freiwilligen Regiment 5 – Polizei (pl. 5. Galicyjski Pułk Ochotniczy SS – policyjny), i.e. SS‐GFR5P — czyli jednostki niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS», paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP. W okolicy znajdowały się także ośrodki rekrutacyjne, niem. Ersatz / Ausbildungseinheiten (pl. jednostki zastępcze.szkoleniowe), dla tworzonej formacji bojowej, niem. 14. Waffen–Grenadier–Division der SS – ukrainische Nr. 1 (pl. 14. Dywizja Grenadierów Waffen SS – 1. ukraińska), i.e. «SS‐Galizien».

Dodatkowo, ponieważ UPA do końca 1943 na terenie GG formalnie nie działała — by nie drażnić Niemców — w wiejskich ośrodkach powstawały eufemistycznie zwane ukr. Самооборонні кущові відділи (pl. jednostka samoobrony), będące de facto ekspozyturą UPA, przygotowujące się do realizacji rozkazu Szuchewycza „Tarasa Czuprynki” i «Genocidium Atrox» w GG, w tym na Zamojszczyźnie. Budowano schrony, gromadzono broń, kopano rowy. Wszystkie te ukraińskie formacje zbrojne przenikały się, pozostając pod coraz większą ideologiczną i praktyczną kontrolą ludobójczej OUN/UPA — a na wiosnę 1944 de facto zdezerterowały do ludobójczej UPA.

Konspiracyjne Polskie Państwo Podziemne przyglądało się sytuacji. W niem. Landkreis Zamość zaczęli pojawiać się polscy, straumatyzowani uciekinierzy, opowiadający szczegóły «Genocidium Atrox» na Wołyniu, niespotykanego barbarzyństwa UPA i Ukraińców. Obserwowano przenikanie ludobójców UPA przez Bug. I tak pod koniec 02.1944 rzekę Bug przekroczyło ugrupowanie UPA, dowodzone przez ludobójcę Mirosława Onyszkewycza ps. „Orest”, wówczas tzw. „szefa sztabu” Okręgu Wojskowego WO‐4 „Bug”, wchodzącego w skład powstałej w 12.1943 grupy operacyjnej OUN/UPA „UPA‐Zachód”, które dokonało masakry polskich wsi Tarnoszyn, Posadów i Podlodów, w sąsiadującym z niem. Landkreis Zamość niem. Landkreis Hrubieszów (pl. powiat Hrubieszów) — Posadów znajduje się ledwie 14 km od Czartowca. Obserwowano też wzrastającą aktywność kolaboracyjnych formacji ukraińskich, pozbawionych de facto nadzoru niemieckiego.

Do dowództwa AK dotarły informacje o planowanym na 16.03.1944 masowym ataku ludobójczej UPA na polskie wsie w niem. Landkreis Hrubieszów i niem. Landkreis Zamość. Zdecydowano się na akcję wyprzedzającą. Jej wykonanie powierzono oddziałowi Stanisława Basaja ps. „Ryś” organizatorowi i dowódcy największego oddziału BCh, zaprawionemu w bojach z Niemcami i ludobójczą UPA, które m.in. doprowadziły do powstrzymania, a następnie likwidacji niem. Aktion Zamość, oraz oddziałowi AK Zenona Jachymka ps. „Wiktor”. Od ok. 10.03.1944 rozpoczęła się regularna batalia między polskimi oddziałami partyzanckimi, a ukraińskimi ludobójcami z rozmaitych jednostek kolaboracyjnych, logistycznie i strategicznie wspieranych przez Niemców, a de facto znajdujących się pod kontrolą ludobójczej OUN/UPA, znaczona bitwami, spalonymi wsiami i mordami ludności cywilnej. Batalia, która powstrzymała ludobójczy szał ukraiński na Chełmszczyźnie i Zamojszczyźnie.

W 03.1944 toczona była głównie na południe od linii wyznaczonej szosą Hrubieszów–Zamość. Liczebna przewaga ludobójców ukraińskich, wspieranych przez Niemców, którzy podjęli „akcję antypartyzancką” — oczywiście przeciw partyzantom polskim — sprawiła, że po ciężkich walkach, znaczonych mordami, pacyfikacjami i paleniem wsi, dowództwo polskie podjęło decyzję o wycofaniu się za liniię rzeki Huczwa, od Tyszowców (7 km na północ od Czartowca) do oddalonego o ok. 25 km na południe Tarnoszyna. Polska ludność atakowanych wsi również przeniosła się na zachód, za Huczwę. Na północy owego odcinka polskiej linii obronnej, ok. 2‐4 km na zachód od Huczwy, położony jest zarówno Czartowiec jaki i Muratyn.

Całością polskiej obrony dowodził komendant obwodu AK Tomaszów, mjr Wilhelm Szczepankiewicz ps. „Drugak”. 02‐09.04.1944 miał miejsce zmasowany atak ukraińsko–niemiecki na polskie pozycje obronne. Walki toczyły się głównie na wschód od Huczwy. Mimo co najmniej dwukrotnej przewagi ludobójców ukraińskich Polacy utrzymali linię obrony, m.in. w bitwie z 05.04.1944. 06.04.1944, wspomniany ludobójca, Mirosław Onyszkiewicz, tak precyzował zadania podległych mu oddziałów UPA: „Rozkazuję niezwłoczne przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego […] Czystkę należy przeprowadzić w stanicach słabo zaludnionych przez Polaków. W tym celu stworzyć przy rejonie bojówkę, złożoną z naszych członków, której zadaniem byłaby likwidacja wyżej wymienionych. Większe nasze stanice będą oczyszczone z tego elementu przez nasze oddziały wojackie nawet w biały dzień […] Oczyszczenie terenu musi być zakończone jeszcze przed naszą Wielkanocą [przypadającą na 09.04.1944], żebyśmy świętowali ją już bez Polaków […] Prowadźcie z nimi twardą, bezwzględną walkę.

Nikogo nie oszczędzać, nawet w przypadku małżeństw mieszanych. Wyciągać z domów Lachów, ale Ukraińców i dzieci w tych domach nie likwidować […] Wydobyć broń. Śmierć Polakom”.

09.04.1944, w niedzielę Wielkanocną, obchodzoną tego roku przez katolików i prawosławnych tego samego dnia, Ukraińcy znów zaatakowali. Doszło do wielkiej bitwy na całej długości polskiej linii obrony. Jak podają źródła „była to jedna z najbardziej zaciekłych i krwawych bitew stoczonych w czasie okupacji przez oddziały AK i BCH z jednostkami UPA na terenie Zamojszczyzny”. Oddziały polskie, mimo ciężkich strat, utrzymały większość pozycji.

W Pukarzowie i sąsiedniej Wólce Pukarzowskiej, ok. 3 km na południe od Czartowca, polskie oddziały zorganizowały szpitale polowe dla rannych partyzantów.

I właśnie wówczas, w dzień po wspomnianej bitwie, został zamordowany przez nieznanych sprawców. Źródła nie są jednoznaczne — mowa jest o polskim oddziale partyzanckim, o jednostce podszywającej się pod formację polską, o oddziale rosyjskim, uaktywnionym wobec zbliżania się frontu niemiecko–rosyjskiego i przyglądającym się polskiej obronie przed ludobójcami ukraińskimi.

Śmierć miał ponieść „w czasie odprawiania nabożeństwa”.

Wyciągnąć go miano z cerkwi, w ornacie.

Przegnano przez wieś.

Torturowano.

Ciało spalono.

Polska obrona zapobiegła ludobójstwu ukraińskiemu, na skalę wołyńską, na Zamojszczyźnie i Chełmszczyźnie. „Ryś” zapłacił za to życiem w walkach z Ukraińcami, „Wiktor” i „Drugak” latami w komunazistowskich więzieniach podczas okupacji rosyjskiej („Wiktor” był skazany na karę śmierci). A za to ludobójca Roman Szuchewycz został 12.10.2007 pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. W 12.2020 Rada Najwyższa Ukrainy w uchwale uznała ludobójcę Dymitra Kłaczkiwskiego „kierownikiem Ukraińskiej Powstańczej Armii na Wołyniu i uczestnikiem walk o niepodległość Ukrainy w XX wieku”. W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”

Jest prawdopodobne, że zbrodni dokonał kilkusetosobowy tzw. Legion Międzynarodowy UPA, który 05.03.1944 przybył z Wołynia na Chełmszczyznę.

Według źródeł prawosławnych w jego skład wchodzili głównie „Azjaci, byli żołnierze [rosyjskiej] Armii Czerwonej, wspomagani przez 'przewodników'”.

Tymi ostatnimi mieli być „kryminaliści”, ale mogli być też członkowie ludobójczej UPA.