Rzymskokatolicka Parafia
pw. św. Zygmunta
05-507 Słomczyn
ul. Wiślana 85
dekanat konstanciński
archidiecezja warszawska
pełna lista:
wyświetlKliknij by wyświetlić pełną listę
przeszukujKliknij by wyświetlić listę z selekcją kategorii
displayClick to display full list in English
searchClick to display selectable list in English
Martyrologium duchowieństwa — Polska
XX w. (lata 1914 – 1989)
dane osobowe
nazwisko
KOWALIK
imiona
Franciszek
imiona zakonne
Dominik od św. Józefa Kalasancjusza
funkcja
brat zakonny
wyznanie
Kościół łaciński (rzymskokatolicki) RKwięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2014.09.21]
zakon
Zakon Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych SPwięcej na
www.pijarzy.pl
[dostęp: 2012.12.28]
(i.e. Pijarzy, Zakon Szkół Pobożnych)
diecezja / prowincja
diecezja pińskawięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2013.05.19]
data i miejsce
śmierci
31.10.1943
k. Lubieszowadziś: grom. Lubieszów, rej. Kamień Koszyrski, obw. Wołyń, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31]
alt. daty i miejsca
śmierci
28.10.1943
szczegóły śmierci
Po niemieckiej i rosyjskiej inwazji Polski w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, w czasie okupacji rosyjskiej 1939‐1941, wyrzucony w 1940 wraz z pełniącym obowiązki rektora Kolegium oo. Pijarów SP i jednocześnie proboszcza parafii, o. Aleksandrem Zającem, i współbraćmi przez Rosjan z klasztoru.
Inwigilowany przez Rosjan. Nękany podatkami.
Był świadkiem kilku fal deportacji Polaków, w szczególności osób pełniących różne funkcje państwowe i społeczne oraz ich rodzin, w głąb Rosji, „na Syberię”.
Sytuacja pogorszyła się jeszcze po miemieckim ataku 22.06.1941 na uprzednich sojuszników, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej, doprowadzając do wielowarstwowego konfliktu w Lubieszowie i okolicy. Lubieszów Niemcy zajęli 26.06.1941, w kilka zaledwie dni po ataku, i natychmiast uaktywnili się kolaborujący z Niemcami Ukraińcy — wszak w ataku na Rosjan wzięły także udział oddziały ukraińskie. A już 30.06.1941 we Lwowie ukraińscy nacjonaliści z ludobójczej ukraińskiej organizacji OUN ogłosili ukr. Акт відновлення Української Держави (pl. Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego), i.e. ogłosili niepodległość Ukrainy. I natychmiast powołali m.in. ukr. Українська народна міліція (pl. Ukraińska Milicja Ludowa).
I to prawd. oddział tej milicji 26.07.1941 zamordował w Lubieszowie 20 Żydów, których oskarżano o kolaborację z Rosjanami.
Niemcy aliści nie pozwolili na powstanie państwa ukraińskiego, tworząc niem. Distrikt Galizien (pl. Dystrykt Galicja) i włączając go do zarządzanego przez Niemców okupacyjnego tworu zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), natomiast Wołyń włączając do niem. Reichskommissariat Ukraine (niem. Komisariat Rzeszy Ukraina), a następnie aresztując część przywódców OUN — i w ten sposób ratując im życie, jak się miało okazać. Wcześniej utworzyli jednak niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza) — na Wołyniu, w niem. Reichskommissariat Ukraine, zwaną raczej niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony Ochrony), i.e. Schuma — do której wstąpiła część rozwiązanej Milicji Ludowej. I to członkowie tej policji współuczestniczyli w Lubieszowie, i nie tylko, w utworzeniu getta w 04‐05.1942, w którym maksymalnie przebywało ok. 2,000 Żydów. 10.08.1942 niem. Ukrainische Hilfspolizei brała udział pod miastem w masowych mordach większości pozostałych Żydów. Ostatnich Żydów z getta zamordowano w 11.1942.
Jedną ofiar zagłady Żydów stał się jego przełożony, wspomniany o. Zając, który za pomoc udzielaną Żydom, zamkniętym w getcie, został zamordowany przez Niemców, z udziałem niem. Ukrainische Hilfspolizei. Pomagał wówczas jedynemu kapłanonowi w Lubieszowie i de facto proboszczowi parafii, o. Janowi Borellowi SP.
Likwidacja Żydów — i.e. niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), jak eufemistycznie określali to dygnitarze niemieccy — oznaczała uaktywnienie się partyzantki ukraińskiej OUN/UPA, wspieranej przez niem. Ukrainische Hilfspolizei, i.e. Schuma, rozpoczynającej wdrażanie planu ludobójstwa ludności polskiej, która do historii przeszła pod określeniem «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa „wołyńskiego”. Szczególnie po 03.1943, gdy na apel politycznej reprezentacji OUN/UPA ok. 50‐80%, według różnych źródeł, członków Schuma zdezerterowało i wraz z bronią wstąpiło do partyzanckiego UPA. Po Żydach przyszła kolej na Polaków, z których część już wcześniej Rosjanie wywieźli „na Syberię”.
Jednocześnie ujawniła się sowiecka partyzantka rosyjska, składająca się początkowo z niedobitków rosyjskiej armii, która w 1941 uciekła przed Niemcami, zasilona kolaborantami rosyjskimi i uciekinierami z niemieckiej niewoli, która w okolicach Lubieszowa przekształciła się w duże ugrupowania partyzanckie, m.in. utworzone w 04.1943 ugrupowanie im. Mołotowa, czy inne, dowodzone przez generała–majora Aleksieja Fiodorowa.
Dodatkowo, obecność niemiecka w Lubieszowie, została prawd. ograniczona — ludność miasteczka, w którym do 1942 znaczącą większość stanowili Żydzi, gwałtownie bowiem spadła, wiele budynków ziało pustkami.
Wówczas, w czasie Wielkiego Postu 1943 — Wielkanoc przypadała 24.04.1943 tego roku — w słuchaniu spowiedzi o. Borellowi pomagał ks. Józef Szostak z oddalonej o ok. 40 km parafii Małe Hołuby. Gdy ten drugi 05.04.1943 odwożony był przez jego współbrata, br. Piotra Mojisijanka SP, obaj zostali zamordowani przez Ukraińców z ludobójczej organizacji OUN/UPA.
Kilka miesięcy później lokalny dowódca UPA, Dmytro Klaczkiwski ps. „Kłym Sawur”, wydał rozkaz eksterminacji Polaków na Wołyniu. Jego początkiem stała się tzw. „krwawa niedziela na Wołyniu”, 11.07.1943, gdy ludobójcze bandy ukraińskie zaatakowały 99 miejscowości zamieszkałych przez Polaków. W ciągu paru tygodni zamordowano, przy biernej postawie Niemców, prawd. ponad 40 tys.
Polaków.
28.10.1943 zmarł o. Borell, który cztery dni wcześniej, gdy poszedł pomodlić się na grobie jednego z zamordowanych przez Ukraińców Polaka, stanął na minie podłożonej prawd. przez OUN/UPA. Mszę św. pogrzebową odprawił ks. Wacław Chojecki, proboszcz z odległej o ok. 20 km parafii Czerwiszcze.
Po pogrzebie odprowadział do jego parafii. Gdy wracał do Lubieszowa został, wraz z furmanem, zaatakowany przez ludobójców z OUN/UPA i nieludzko zamordowany.
Los Polaków w Lubieszowie, a także sąsiednich kolonii Choromecko i Rejmontówki, dopełnił się kilka tygodni później. Zagrożona atakami ludobójczej OUN/UPA część Polaków przyłączyła się do partyzantki rosyjskiej, która prawd. w którymś momencie przejęła kontrolę nad Lubieszowem — niemiecki posterunek nie był tam zbyt liczny, ok. 40 osób — i która walczyła z OUN/UPA. Część opuściła tereny i udała się na zachód, do większych miast Wołynia. Pozostali zostali 09.11.1943 zamordowani. Ugrupowanie UPA, w skład której wchodzili ludobójcy Danyło Jurko, Konstantin Szołomickij, mężczyzna o nazwisku Duna, Iwan Jurko, Andrij Jurko, Archip Harasz, Jakow Jurko i inni, dokonali tego dnia mordu ok. 100 polskich mieszkańców Rejmontówki i ponad 183 Lubieszowa.
Lubieszów i okolica stały się sceną szczególnego świadectwa polskiego Kościoła Katolickiego. W regionie, w którym w 1939 żyło ok. 3,500 mieszkańców, w tym w samym Lubieszowie ok. 1,300 — ok. 40% Polaków, 45% Ukraińców i 15% Żydów, choć źródła żydowskie podają, iż w samym Lubieszowie, gdzie Żydzi mieszkali, stanowiąc prawd. większość społeczności mogło mieszkać nawet 1,500 Żydów, co oznaczałoby inne proporcje ludnościowe — wyselekcjonowanych spośród Polaków i zamordowanych zostało, głównie przez Ukraińców, co najmniej dziewięcioro katolickich przedstawicieli duchowieństwa, w tym dwie siostry zakonne.
Dziś w miejscu kolonii Rejmontówka rośnie las, kolonię Choromeck zamieniono zaś w pola uprawne, a następnie wybudowano pas lotniczy. W budynkach byłego klasztoru oo. Kapucynów OFMCap funkcjonuje m.in. rejonowy oddział policji ukraińskiej.
W 12.2020 Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę, w której nazwała m.in. ludobójcę Dmytro Klaczkiwskiego „uczestnikiem walk o niepodległość Ukrainy w XX wieku”. W kilku miejscowościach owemu łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe.
łac. O Tempora! O mores
przyczyna śmierci
zbiorowy mord
sprawstwo
Ukraińcy
miejsca i wydarzenia
«Genocidium Atrox»Kliknij by przejść do opisu, GeneralgouvernementKliknij by przejść do opisu, Ribbentrop‐MołotowKliknij by przejść do opisu, Encykliki Piusa XIKliknij by przejść do opisu
data i miejsce
urodzenia
04.04.1904
Wywładziś: gm. Słupia, pow. Jędrzejów, woj. świętokrzyskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.28]
śluby zakonne
1935 (czasowe)
03.09.1938 (wieczyste)
szczegóły posługi
1938 – 1943
zakonnik — Lubieszówdziś: grom. Lubieszów, rej. Kamień Koszyrski, obw. Wołyń, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ Kolegium, klasztor, Pijarzy SP
ok. 1935 – ok. 1938
zakonnik — Krakówdzielnica Stare Miasto
dziś: pow. Kraków miasto, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.12.18] ⋄ Studium Filozoficzno‐Teologiczne Zakonu Franciszkanów Konwentualnych, klasztor (przy kościele pw. Przemienienia Pańskiego), Pijarzy SP
1934 – 1935
nowicjat — Lubieszówdziś: grom. Lubieszów, rej. Kamień Koszyrski, obw. Wołyń, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ Kolegium, klasztor, Pijarzy SP
27.08.1934
wstąpienie — Pijarzy SP
inni związani
szczegółami śmierci
BORRELKliknij by wyświetlić biogram Jan (o. od Wcielenia), MOJSIJONEKKliknij by wyświetlić biogram Piotr (br. Piotr od Najświętszego Serca Pana Jezusa), SZOSTAKKliknij by wyświetlić biogram Józef, ZAJĄCKliknij by wyświetlić biogram Józef (o. Aleksander od św. Józefa), CZECHOWICZKliknij by wyświetlić biogram Józef (o. Kasjan), GANOKliknij by wyświetlić biogram Jadwiga (s. Maria Alojza), HŁADZIOKliknij by wyświetlić biogram Stefan (br. Sylwester), OSSAKOWSKAKliknij by wyświetlić biogram Maria (s. Andrzeja)
miejsca i wydarzenia
opisy
«Genocidium Atrox»: W latach 1939‐1947, szczególnie w latach 1943‐1944, niezależne jednostki ukraińskie, głównie przynależące do ludobójczych organizacji OUN (ramię polityczne) i UPA (ramię zbrojne), wspomagane przez ludność ukraińską, wymordowały — zazwyczaj w niezwykle brutalny sposób — na terenach Wołynia oraz sąsiadujących regionów Rzeczypospolitej, od 130,000 do 180,000 Polaków, ludności cywilnej, kobiet, dzieci, starszych, młodszych, mężczyzn. Konflikt polsko‐ukraiński, który otwarcie objawił się podczas i po zakończeniu I wojny światowej (w szczególności skutkując wojną polsko‐ukraińską lat 1918‐1919), który przetrwał, a nawet wzmocnił się podczas czasów II Rzeczpospolity, gdy zachodnia część Ukrainy wchodziła w skład państwa polskiego, wybuchł ponownie z momentem wybuchu II wojny światowej w 09.1939. Za czasów rosyjskiej okupacji 1939‐1941, gdy setki tysięcy Polaków zostało deportowanych w głąb Rosji, gdy dziesiątki tysięcy zostało zamordowanych (m.in. podczas tzw. zbrodni katyńskiej), miał jeszcze ograniczony zasięg, tym bardziej, że Ukraińcy, w szczególności nacjonaliści ukraińscy, również stali się obiektem prześladowań rosyjskich. Dopiero wybuch wojny niemiecko‐rosyjskiej 22.06.1941 i początek niemieckiej okupacji doprowadził do niezwykle krwawego konfliktu. Ukraińcy początkowo otwarcie wspierali Niemców (zakładając policję ukraińską,współuczestnicząc w zagładzie Żydów, wstępując do jednostek wojskowych walczących u boku Niemców). Później, wobec ambiwalentnej postawy Niemców, zaczęli się uniezależniać. I w 1943 jedna z jednostek ukraińskiej organizacji nacjonalistycznej OUN/UPA na Wołyniu doprowadziła do ludobójstwa miejscowej ludności polskiej. W ciągu paru tygodni zamordowano, przy biernej postawie Niemców, ponad 40 tys. Polaków. Strategię wołyńskiego OUN/UPA zaakceptowała i przyjęła cała organizacja i podobne akty ludobójstwa przeniosły się na tereny Małopolski Wschodniej, gdzie zamordowano ponad 20 tys. Polaków, napotykając jednakże na zbrojny opór ludności polskiej. Dalej na zachód, na terenie Chełmszczyzny, Rzeszowszczyzny, etc. ludobójstwo przekształciło się otwarty wręcz konflikt. Generalnie ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów, współpracujących z niemieckimi siłami okupacyjnymi, na bezbronnych Polakach miało miejsce na całym terenie obecności ukraińskiej, zniszczono setki wiosek, mordując w wyrafinowany sposób wszystkich ich mieszkańców. W czasie tego holokaustu — znanego jako «Genocidium Atrox» (pl. „straszne ludobójstwo”) — zginęło ponad 200 kapłanów i sióstr zakonnych. Charakter i cel ludobójstwa może najlepiej oddaje pieśń śpiewana przez morderców: „Polaków wyrżniemy, Żydów wytniemy, wielką Ukrainę zdobyć musimy” (ukr. „Поляків виріжем, Євреїв видусим, велику Україну здобути мусим”). Ludobójstwo i konflikt, które doprowadziły do całkowitej eliminacji polskiej społeczności i polskiej kultury z Ukrainy, zakończyły się przymusowymi deportacji lat 1944‐1945 Polaków z terenów Ukrainy oraz części Ukraińców na Ukrainę, oraz „Akcją Wisła”, w trakcie której komunazistowskie siły kontrolowanych przez Rosjan polskich jednostek wysiedliły Ukraińców z terenów południowo‐wschodnich na zachód polskiej republiki prl. (więcej na: www.swzygmunt.knc.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2021.06.20])
Generalgouvernement: Po polskiej klęsce w kampanii 09.1939, będącej rezultatem paktu Ribbentrop‐Mołotow i stanowiącej pierwszy etap II wojny światowej, i rozpoczęciu w części Polski okupacji niemieckiej (w drugiej, wschodniej części Polski rozpoczęła się okupacja rosyjska), Niemcy podzielili okupowane polskie terytorium na pięć głównych rejonów. W dwóch z nich utworzyli nowe niemieckie prowincje, dwie wcielili do innych prowincji. Natomiast piąta część potraktowana została odrębnie, i w sensie politycznym odtwarzać miała niemiecki pomysł z 1915 (po klęsce Rosjan w bitwie pod Gorlicami w 05.1915 w czasie I wojny światowej) utworzenia polskiej enklawy w ramach Niemiec. Nielegalna w sensie prawa międzynarodowego, i.e. konwencji haskiej, i publicznego, zarządzana przez Niemców wedle odrębnych praw — specjalnie ustanowionych dla polskich niem. Untermenschen (pl. podludzie) — do czasu ofensywy rosyjskiej w 1945 stanowiła część niem. Großdeutschland (pl. Wielkie Niemcy). Do 31.07.1940 zwana formalnie niem. Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete (pl. Generalne Gubernatorstwo dla okupowanych ziem polskich) — później już tylko niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), tak jak w latach 1915‐1918. Od 07.1941, czyli po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika Rosjan, w jego skład wchodził też dystrykt Galicja, czyli polskie przedwojenne południowo–wschodnie województwa. Wobec Polaków i Żydów stosowano specjalne prawo karne, umożliwiające dowolne wymierzanie kary śmierci niezależnie od wieku „sprawcy”, sankcjonujące stosowanie odpowiedzialności zbiorowej. Po zakończeniu działań zbrojnych II wojny światowej rząd niem. Generalgouvernement uznano za organizację przestępczą, a jego przywódcę, gubernatora Hansa Franka, za zbrodniarza i stracono. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2024.12.13])
Ribbentrop‐Mołotow: Ludobójczy rosyjsko‐niemiecki pakt przyjaźni między przywódcą rosyjskim Józefem Stalinem i niemieckim Adolfem Hitlerem, podpisany 23.08.1939 w Moskwie przez ministrów spraw zagranicznych Rosji — Wiaczesława Mołotowa — i Niemiec — Joachima von Ribbentropa — który sankcjonował i był bezpośrednią przyczyną niemieckiego i rosyjskiego najazdu na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej w 09.1939. W sensie politycznym pakt był próbą przywrócenia status quo ante sprzed 1914, z jednym wyjątkiem, a mianowicie „handlową” wymianą tzw. „Królestwa Polskiego”, wchodzącego w 1914 w skład Imperium Rosyjskiego, na Galicję Wschodnią (dzisiejszą zachodnią Ukrainę), w 1914 należącą do Imperium Austro‐Węgierskiego. Galicję, ze Lwowem, mieli przejąć Rosjanie, „Królestwo Polskie” — pod nazwą Generalnego Gubernatorstwa — Niemcy. Wybuchła w rezultacie „wojna była jedną z największych w historii klęsk i dramatów ludzkości, bo dwie ateistyczne i antychrześcijańskie ideologie: narodowego i międzynarodowego socjalizmu, odrzuciły Boga i Jego piąte przykazanie Dekalogu: Nie zabijaj!” (abp Stanisław Gądecki, 01.09.2019). Ustalenia paktu — wsparte zdradą formalnych sojuszników Polski, Francji i Niemiec, które 12.09.1939 na wspólnej konferencji w Abbeville, zdecydowały o nieudzielaniu pomocy zaatakowanej Polsce i niepodejmowaniu działań zbrojnych wobec Niemiec (co było złamaniem zobowiązań traktatowych z Polską) — zostały sprecyzowane 28.09.1939 w traktacie „o granicach i przyjaźni Niemcy‐Rosja”, podpisanym przez tych samych zbrodniarzy. Jednym z jego ustaleń było podzielenie się strefami wpływów w środkowej i wschodniej Europie oraz IV rozbiór Polski. W jednym z tajnych aneksów zapisano: „Obie strony nie będą tolerować na swych terytoriach jakiejkolwiek polskiej propagandy, która dotyczy terytoriów drugiej strony. Będą one tłumić na swych terytoriach wszelkie zaczątki takiej propagandy i informować się wzajemnie w odniesieniu do odpowiednich środków w tym celu”. Skutkiem porozumień była seria spotkań między ludobójczymi organizacjami — niemieckim Gestapo i rosyjskim NKWD, na których dyskutowano koordynację wysiłków w celu eksterminacji polskiej inteligencji i warstw przywódczych (w Niemczech zwane «Intelligenzaktion», w Rosji przyjęła formę zbrodni katyńskiej). Skutkiem porozumień była śmierć setek tysięcy polskiej inteligencji, w tym tysięcy przedstawianych kapłanów, i dziesiątków milionów zwykłych ludzi. Skutki tej rosyjsko‐niemieckiej umowy trwały do 1989, a i dziś są odczuwalne. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.09.30])
Encykliki Piusa XI: Wobec powstania w Europie dwóch systemów totalitarnych, które zdawały się ze sobą konkurować, acz więcej było między nimi podobieństw niż sprzeczności, papież Pius XI wydał w 03.1937 (w ciągu 5 dni) dwie encykliki. W wydanej 14.03.1938 „Mit brennender Sorge” (pl. „Z palącą troską”) potępił narodowy socjalizm panujący w Niemczech. Pisał: „Kto idąc za wierzeniami starogermańsko — przedchrześcijańskimi, na miejsce Boga osobowego stawia różne nieosobowe fatum, ten przeczy mądrości Bożej i Opatrzności […], kto wynosi ponad skalę wartości ziemskie: rasę albo naród, albo państwo, albo ustrój państwa, przedstawicieli władzy państwowej albo inne podstawowe wartości ludzkiej społeczności, […] i czyni z nich najwyższą normę wszelkich wartości, także religijnych, i oddaje się im bałwochwalczo, ten […] daleki jest od prawdziwej wiary w Boga i od światopoglądu odpowiadającego takiej wierze”. 19.03.1937 wydał „Divini Redemptoris” (pl. „Boski Odkupiciel”), w której poddał krytyce komunizm rosyjski, materializm dialektyczny i teorię walki klas. Pisał: „Komunizm pozbawia człowieka wolności, a więc duchowej podstawy wszelkich norm życiowych. Odbiera osobie ludzkiej całą jej godność i wszelkie moralne oparcie, z którego pomocą mogłaby się przeciwstawić naporowi ślepych namiętności […] To nowa ewangelia, którą bolszewicki i bezbożny komunizm głosi jako orędzie zbawienia i odkupienia ludzkości”… Pius XI domagał się poddania stanowionego prawa ludzkiego naturalnemu prawu Bożemu, zalecał wcielanie w życie ideału państwa i społeczeństwa chrześcijańskiego, i wzywał katolików do oporu. Dwa lata później narodowo socjalistyczne Niemcy i komunistyczna Rosja porozumiały się i wywołały II wojnę światową. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28], pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28])
źródła
osobowe:
www.rp.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2012.12.28], www.kresykedzierzynkozle.home.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2013.01.13]
bibliograficzne:
„Lista strat wśród duchowieństwa metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego w latach 1939‐1945”, red. Józef Krętosz, Maria Pawłowiczowa, Opole, 2005
„Słownik biograficzny duchowieństwa metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego ofiar II wojny światowej 1939‐1945”, Maria Pawłowiczowa (red.), ks. Józef Krętosz (red.), Wydawnictwo Świętego Krzyża, Opole, 2007
„Misterium iniquitatis. Osoby duchowne i zakonne obrządku łacińskiego zamordowane przez ukraińskich nacjonalistów w latach 1939‐1945”, ks. Józef Marecki, Instytut Pamięci Narodowej, Kraków 2020
„Genocidium Atrox”, GTKRK, https://www.swzygmunt.knc.pl/GENOCIDEs/15 GENOCIDUM ATROX/vPOLISH/MAINs/GENATROXsearch01.htm
LIST do KUSTOSZA/ADMINISTRATORA
Jeśli na Pana/Pani urządzeniu działa klient programu pocztowego — taki jak Mozilla Thunderbird, Windows Mail czy Microsoft Outlook, opisanych m.in. w WikipediiPatrz:
pl.wikipedia.org — proszę spróbować wybierając link poniżej:
LIST do KUSTOSZA/ADMINISTRATORAKliknij i spróbuj wywołać własnego klienta poczty E–majlowej
Jeśli natomiast Pan/Pani nie posiada takowego klienta na swoim urządzeniu lub powyższy link nie jest aktywny proszę wysłać Emajl do Kustosza/Administratora za pomocą używanego przez Pana/Panią konta — w stosowanym programie do wysyłania korespondencji — na poniższy adres:
jako temat podając:
MARTYROLOGIUM: KOWALIK Franciszek
Powrót do przeglądania życiorysu:
Kliknij by powrócić do życiorysu