W 1918 opuścił, w nieznanych okolicznościach, parafię Seret, która — po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie zaborczej Monarchii Austro–Węgierskiej, od ok. 06.11.1918 znalazła się w obrębie Rumunii, poza zasięgiem efektywnej kontroli archidiecezji lwowskiej. Prawd. przez ok. 3 lata — w związku z wojną polsko–ukraińską 1918‐1919 i wojną polsko–rosyjską 1919‐1921 — przebywał poza archidiecezją, w Siedlcach. W czasie rosyjskiej ofensywy Siedlce przez 10 dni — 10‐20.08.1920 — znajdowały się pod okupacją rosyjską. Jego losy w tym czasie nie są znane.

Od 1926 posługiwał w parafii Szczurowice, w polskim pow. Radziechów w woj. tarnopolskim. Siedzibą parafii było miasteczko o tej samej nazwie, położone nad Styrem, w XIX w. graniczną rzeką między prowincją i krajem koronnym niem. Königreich Galizien und Lodomerien (pl. Królestwo Galicji i Lodomerii) Monarchii Austro–Węgierskiej a ros. Волынская губерния (pl. gubernia Wołyńska) zaborczego Imperium Rosyjskiego, natomiast w 1939 graniczną rzeką między woj. tarnopolskim a woj. wołyńskim. W 1939 mieszkało w nim szacunkowo ok. 1,400 osób, wśród których rzymskokatoliccy Polacy stanowili ok 53% mieszkańców, greckokatoliccy Ukraińcy ok. 41%. Poza tym mieszkało tam ok. 100 Żydów. Parafian, z miasteczka i okolicy, wśród których posługiwał, był w 1938 ok. 1,530.

Posługiwał tam, gdy w 09.1939 Niemcy i Rosjanie najechali na Rzeczpospolitą i rozpoczęła się II wojna światowa. Do Szczurowic — mocą ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow — wkroczyli Rosjanie. „Jak tylko Rosjanie wkroczyli, to Ukraińcy objęli stanowiska miejscowych urzędów. Oni tak to myśleli, że to do nich będzie należeć” — relacjonował jeden z polskich świadków, mieszkający wówczas w okolicy. Zaczęły się aresztowania polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”, w okolicy jego parafii szczególnie podczas pierwszej, ok. 10.02.1940. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Nie wywożono tylko na Syberię, ale także na północ, m.in. w okolice Archangielska — wspomniany świadek z okolic Szczurowic wspominał: „w lutym, 1940 roku, zabrali nas do Rosji. Mnie i moją całą rodzinę. To jest moją mamę, mojego ojca i pięciu braci, nas było pięciu. Wyjechaliśmy do Archangielska […] tam niestety mój ojciec umarł, i jeden z moich braci”. Polacy, którzy nie zostali wywiezieni, musieli zmierzyć się z rosyjskim terrorem. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki. Zlikwidowano katechizację dzieci w szkołach.

Przetrwał rosyjską okupację, a po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej Szczurowice włączone zostały do niem. Kreishauptmannschaft Kamionka Strumiłłowa (pl. powiat Kamionka Strumiłłowa), wchodzącego w skład niem. Distrikt Galizien (pl. Dystrykt Galicja) okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG, nadal pozostając de facto miastem granicznym, tym razem z innym okupowanym i zarządzanym przez Niemców quasi‐państwem, zwanym niem. Reichskommissariat Ukraine (pl. Komisariat Rzeszy Ukraina).

Okres 1941‐1943 znaczony był w szczególności eksterminacją Żydów. Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Znaczący udział brały w nim jednostki ukraińskiej, kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), działającej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Żydzi ze Szczurowic, acz formalnie administracyjnie podległych niem. Kreishauptmannschaft Kamionka Strumiłłowa, zostali prawd. przetransportowani do oddalonych o ok. 25 km Brodów, znajdujących się w niem. Kreishauptmannschaft Złoczów. W 1941 w Brodach przebywało ok. 9,000 Żydów. Od 25.10.1941 w zasadzie nie mogli opuszczać miasta, obowiązywał bowiem dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. 27.12.1941 kilka „większych grup” Żydów przetransportowano do „obozów pracy niewolniczej”, skąd nikt nie wracał. Główne akcje eksterminacyjne zaczęły się 19.09.1942 gdy funkcjonariusze niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa) doprowadzili do złapania ok. 2,500 Żydów z getta, którzy następnie zostali zagnani przez niem. Ukrainische Hilfspolizei na stację kolejową i przetransportowani do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano w komorze gazowej. Już po drodze na stację Niemcy i Ukraińcy zamordowali ok. 300 Żydów. Drugą grupę ok. 2,500 Żydów do VL Belzec Niemcy przetransportowali z Brodów pod koniec 11.1942. I wówczas, w 12.1942, do Brodów zwieziono Żydów z okolicy, w tym prawd. ze Szczurowic, a 10.12.1942 Niemcy utworzyli zamknięte getto, otoczone płotem zwieńczonym drutem kolczastym z jednym tylko wyjściem, pilnowanym przez Ukraińców z niem. Ukrainische Hilfspolizei, w którym przebywało ok. 5,000 Żydów. Zimą 1942‐1943 ok. 1,000 Żydów zginęło z głodu i chorób, w szczególności tyfusu.

I właśnie wówczas, w 02.1943, na graniczącym z GG Wołyniu, i.e. w niem. Reichskommissariat Ukraine, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, główny komendant ludobójczej, ukraińskiej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma, o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Wtedy też został aresztowany.

Źródła nie są jednoznaczne. Niektóre podają, iż stało się to już w 02.1943, inne że 25.05.1943.

Źródła są w większości zgodne, że aresztowania dokonali członkowie niem. Ukrainische Hilfspolizei, acz niektóre podają, że niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo.

Większość też podaje, że został przetransportowany do więzienia we Lwowie, a to prawd. oznacza, że nie było to działanie przypadkowe, bowiem źródła nie wspominają o przetrzymywaniu w lokalnych aresztach, e.g. w siedzibie niem. Kreishauptmannschaft w Kamionce Strumiłłowa. Wynikało zatem z konkretnych okoliczności, uznanych przez Niemców za uzasadniające aresztowanie i przewiezienie do stolicy niem. Distrikt Galizien, i.e. do Lwowa.

Aresztowanie zbiegło się w czasie z ostateczną likwidacją getta w Brodach. 21.05.1943 większość Żydów — ok. 3,000‐3,500 — wywieziono z miasta prawd. do niemieckiego obozu zagłady KL Lublin (Majdanek) lub obozu zagłady VL Sobibor. Podczas owej niem. Aktion (pl. akcja) „część Żydów stawiła zbrojny opór, zabijając czterech ukraińskich i kilku niemieckich policjantów”. By „przełamać opór, podpalono kilka budynków; część osób została zmuszona do wyjścia, część zginęła w pożarze”. Resztę Niemcy i Ukraińcy z niem. Ukrainische Hilfspolizei mordowali w getcie, aż do 06.1943, gdy miasteczko ostatecznie zostało określone przez Niemców jako niem. „Judenfrei” (pl. „wolne od Żydów”).

niem. «Endlösung der Judenfrage» miał istotne znaczenie dla losów jego następcy w parafii Szczurowice, ks. Stanisława Mazaka. Ks. Mazak prawd. już w 1942 został wikariuszem tej parafii — niektóre źródła mówią nawet, że „władze kościelne nakazały mu w grudniu 1942 roku objęcie parafii Szczurowice”, acz większość stwierdza, że administratorem został w 1943. Miał zaangażować się w polską „działalność konspiracyjną. Jednocześnie założony przez niego komitet pomocowy opiekował się uchodźcami z Wołynia, głodującymi nauczycielami oraz wysyłał paczki dla polskich żołnierzy w niemieckiej niewoli”. A żydowskie źródła podają, że „był organizatorem kampanii ratowania Żydów w Szczurowicah […] W kazaniach […] wzywał wiernych do brania udziału w ratowaniu prześladowanych, nawet za cenę samopoświęcenia. I rzeczywiście jego owczarnia […] reagowała i udzielała pomocy ukrywającym się Żydom […] Nawet rolnicy, którzy sami nie ukrywali Żydów w swoich domostwach, zgłaszali się dostarczając żywność i utrzymując w tajemnicy miejsca ukrywania przed nacjonalistycznymi ukraińskimi sąsiadami. Sam też odwiedzał miejsca ukrywania, pocieszając uciekinierów i dostarczając w miarę potrzeb leków, nie prosząc o nic i nic nie otrzymując w zamian”. Wiadomo też, że wystawiał Żydom fałszywe akty urodzenia, i.e. tzw. „aryjskie papiery”, poświadczając ich chrześcijańskie pochodzenie.

Jako wikariusz nie byłby w stanie prowadzić takiej działalności bez jego, bezpośredniego przełożonego, wiedzy.

Nie jest jasne, kiedy zginął / został zamordowany. Źródła podają, że stało się to „kilka tygodni po aresztowaniu”. Niektóre podają, że zginął 25.05.1943.

Nie jest też jasne, gdzie zginął. Część źródeł podaje, iż stało się to w więzieniu we Lwowie, e.g. więzieniu przy ul. Łąckiego. Inni sugerują, że zginął po zwolnieniu, podczas podróży powrotnej do Szczurowic — że został zamordowany przez „ukraińskich nacjonalistów”, według przekazów rodzinnych „przecięty piłą na pół”.

Ludobójcza OUN/UPA formalnie funkcjonowała tylko na Wołyniu, na terytorium niem. Reichskommissariat Ukraine, więc zacytowany rozkaz Szuchewycza nie obejmował — wydawałoby się — niem. Distrikt Galizien w GG. Szuchewycz wszelako — by „nie drażnić” Niemców — założył wówczas w GG ugrupowanie funkcjonujące pod eufemistyczną nazwą ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS, wzmocnione zaprawionymi w ludobójstwie Żydów dezerterami z niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma. Jego głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich”. A być może mord był dziełem agentów ludobójczej ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem było tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN, przeprowadzanie ich fizycznej likwidacji, a także udział w mordach ludności polskiej. Źródła podają, że „SB OUN mogła wydawać wyroki śmierci jedynie na "wrogów narodu ukraińskiego" […] Przy mniejszych przewinach stosowano tzw. buki, czyli bicie bukowymi kijami od 10 do 50 uderzeń. Większe karano śmiercią. Wyrok wykonywano przez rozstrzelanie lub powieszenie […] niektórzy dowódcy grup "odrąbywali głowy swoim ofiarom"”. SB OUN została założona jeszcze w 1940, pod czujną opieką Niemców, a szkolenia przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”. W tym samym czasie, i.e. 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, rozpoczynała się trzecia tzw. „konferencja tematyczna” niemieckiego niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, i rosyjskiego ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwóch ludobójczych organizacji sojuszniczych, debatująca nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. W Zakopanem, nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami, opiekę sprawowało Gestapo, które swoją siedzibę miało w willi „Palace”, gdzie mordowano polskich patriotów. W 1943 współpraca niemiecko–ukraińska nadal trwała, czego przykładem jest przemówienie Reichsführera niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS», paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP, Heinricha Himmlera niem. „auf dem Appell des Führerkorps der Galizischen SS‐Freiw. Infanterie–Division in Heuhammer am 16 Mai 1944” (pl. „na apelu dowódców Galicyjskiej Ochotniczej Dywizji Piechoty SS w Heuhammer 16 maja 1944”), i.e. 14. Dywizji Grenadierów Waffen SS (1. ukraińska), zwanej potocznie «SS‐Galizien», w której ów niemiecki przywódca mówił: „Wasza ojczyzna stała się tak znacznie piękniejsza od czasu, gdy pozbyliście się — z naszej inicjatywy, muszę powiedzieć — tych mieszkańców, którzy tak często byli brudną plamą na dobrym imieniu Galicji, mianowicie Żydów. Wiem, że gdybym rozkazał Wam zlikwidować Polaków, dałbym wam pozwolenie dokonania tego, czego i tak bardzo pragniecie. Jednak, przywilej wydania takiego rozkazu należy wyłącznie do zbawcy Europy, Adolfa Hitlera”.

Hitler takiego rozkazu, jak się wydaje, nie zdążył wydać, ale kolaboranci ukraińscy podjęli się zadania na własną rękę. M.in. w 1944 w Szczurowicach dowiedzieli się o organizowaniu pomocy ukrywającym się Żydom przez ks. Stanisława Mazaka i skazali go na karę śmierci. Ostrzeżony musiał opuścić parafię. A w 1984 został uhonorowany przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Jad Waszem w Jerozolimie tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Odpowiedzią Ukrainy było pośmiertne nagrodzenie 12.10.2007 ludobójcy Romana Szuchewycza tytułem Bohatera Ukrainy. W wielu miejscowościach owemu łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły i ulice jego imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”

Według niektórych źródeł zamordowany zaraz po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej. Świadczyć o tym mają Msze św. odprawiane ponoć w 1942 za jego duszę w pobliskim Leszniowie.