W 1939 był wikariuszem parafii Stare Sioło. We wsi o tej nazwie, będącej siedzibą parafii, w pow. Bóbrka polskiego woj. lwowskiego, oddalonej o ok. 20 km na południowy wschód od Lwowa, mieszkało szacunkowo ok. 2,500 osób, wśród których rzymskokatoliccy Polacy stanowili szacunkowo ok. 74%.

Posługiwał tam, gdy w 09.1939 Niemcy i Rosjanie najechali na Rzeczpospolitą i rozpoczęła się II wojna światowa. Do Starego Sioła — mocą ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow — wkroczyli Rosjanie. Zanim to jednak nastąpiło, na wieść o najeździe rosyjskim — stało się to 17.09.1939 — w wielu miejscach, także w okolicy Starego Sioła miały miejsce, jak podają źródła, „liczne napady, rabunki, palenie zagród oraz zabójstwa Polaków dokonywane zarówno przez bojówki [ludobójczej ukraińskiej organizacji] OUN, [w Polsce nielegalnej,] jak i okolicznych chłopów ukraińskich uzbrojonych w różne narzędzia: siekiery, kosy, widły, noże, łańcuchy, bagnety. Liczba ofiar nie została określona”. Jeden ze świadków opowiadał: „Ukraińscy przyszli w nocy, a Marcela (Łukaszczyk z domu Rzędzianowska) schowała się na piecu od pieczenia chleba razem z dziećmi. Ukraińcy spytali się brata Marceli, Leona Rzędzianowskiego.

"Kto ty jesteś", on powiedział "Polak jestem". "Jak żeś Polak to ligaj na próg" powiedzieli. Matka Leona zaczęła straszliwie krzyczeć. Mówiła "Zabijcie mnie, żebym ja tego nie widziała". Strzelili do niej. Zabili ją. On leżał na progu i ucięli mu głowę. Marcelka, ta co była na piecu, mówiła potem, że tułów mu tak skakał. Ona opowiadała, że tak się strasznie bała. Ukraińcy naszli ją na piecu. Mówili "Darujemy ciebie życie, bo masz męża […] w Niemczech"”.

Po rozpoczęciu okupacji rosyjskiej zaczęły się aresztowania polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”, w okolicy jego parafii szczególnie podczas pierwszej, ok. 10.02.1940. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki. Zlikwidowano katechizację dzieci w szkołach.

Tam też przetrwał rosyjską okupację, a po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej, w 10.1941 został przeniesiony do kuracji Sokołówka Hetmańska, do 1939 w polskim pow. Złoczów woj. tarnopolskiego, ok. 60 km na północny wschód od Lwowa, niedaleko linii kolejowej łączącej Lwów z Brodami. W miasteczku Sokołówka, gdzie znajdował się kościół rzymskokatolicki, w 1939 mieszkało szacunkowo ok. 3,100 osób, wśród których rzymskokatoliccy Polacy stanowili ledwie ok. 8‐9%, natomiast greckokatoliccy Ukraińcy ok. 77%, a Żydzi ok. 16%. W całym pow. Złoczów natomiast rzymskokatolicy stanowili ok. 30%, a grekokatolicy ok. 65%. Jego kuracja obejmowała posługą ok. 630 rzymskokatolików.

Sokołówka włączona została do niem. Kreishauptmannschaft Złoczów (pl. powiat Złoczów), wchodzącego w skład niem. Distrikt Galizien (pl. Dystrykt Galicja) okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Okres 1941‐1943 znaczony był w szczególności eksterminacją Żydów. Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Znaczący udział brały w nim jednostki ukraińskiej, kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), działającej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Żydzi z Sokołówki zostali prawd. przetransportowani do oddalonych o ok. 25 km Brodów. W 1941 w Brodach przebywało ok. 9,000 Żydów. Od 25.10.1941 w zasadzie nie mogli opuszczać miasta, obowiązywał bowiem dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. 27.12.1941 kilka „większych grup” Żydów przetransportowano do „obozów pracy niewolniczej”, skąd nikt nie wracał. Główne akcje eksterminacyjne zaczęły się 19.09.1942 gdy funkcjonariusze niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa) doprowadzili do złapania ok. 2,500 Żydów z getta, którzy następnie zostali zagnani przez niem. Ukrainische Hilfspolizei na stację kolejową i przetransportowani do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano w komorze gazowej. Już po drodze na stację Niemcy i Ukraińcy zamordowali ok. 300 Żydów. Drugą grupę ok. 2,500 Żydów do VL Belzec Niemcy przetransportowali z Brodów pod koniec 11.1942. I wówczas, 02.12.1942, do Brodów zwieziono Żydów z okolicy, w tym prawd. z Sokołówki, a 8 dni później Niemcy utworzyli zamknięte getto, otoczone płotem zwieńczonym drutem kolczastym z jednym tylko wyjściem, pilnowanym przez Ukraińców z niem. Ukrainische Hilfspolizei, w którym przebywało ok. 5,000 Żydów. Zimą 1942‐1943 ok. 1,000 Żydów zginęło z głodu i chorób, w szczególności tyfusu. 21.05.1943 rozpoczęła się ostateczna likwidacja getta. Większość Żydów prawd. wywieziono do niemieckiego obozu zagłady KL Lublin (Majdanek). Resztę Niemcy i Ukraińcy z niem. Ukrainische Hilfspolizei mordowali w getcie, do 06.1943, gdy miasteczko ostatecznie zostało określone przez Niemców jako niem. „Judenfrei” (pl. „wolne od Żydów”).

I właśnie wówczas, w 02.1943, na Wołyniu, i.e. położonym tuż za Brodami, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, główny komendant ludobójczej, ukraińskiej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma, o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

UPA w 1943 formalnie funkcjonowała tylko na Wołyniu, na terytorium niem. Reichskommissariat Ukraine (pl. Komisariat Rzeszy Ukraina), więc rozkaz Szuchewycza nie obejmował — wydawałoby się — Tarnopolszczyzny, i.e. byłego polskiego woj. tarnopolskiego, która znajdowała się w GG. Szuchewycz wszelako — by „nie drażnić” Niemców — założył wówczas w GG ugrupowanie funkcjonujące pod eufemistyczną nazwą ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS, wzmocnione zaprawionymi w ludobójstwie Żydów dezerterami z niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma. Jego głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich”. W 08.1943 dowódcą obwodu lwowskiego UNS, obejmującemu Tarnopolszczyznę, został inny ukraiński ludobójca, Wasyl Sydor ps. „Szełest”. Gdy na przełomie 1943/1944 stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają — 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką, która w 04.1944 dotarła do linii oddalonej o ok. 80 km na wschód od Lwowa, i.e. e.g. do Brodów — OUN/UPA podjęło decyzję o rozszerzeniu ludobójstwa «Genocidium Atrox» na GG i niem. Distrikt Galizien. I wówczas Szuchewycz zlikwidował fikcję i przekształcił oddziały UNS w jednostki ludobójczej OUN/UPA. W 01.1944 dowódcą grupy operacyjnej OUN/UPA „UPA‐Zachód”, obejmującej Tarnopolszczyznę, został wspomniany Wasyl Sydor, ps. „Szełest”, który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Mógł to zrobić z wiedzą, iż UNS/UPA nie miała wówczas nic innego do roboty, bowiem — jak potwierdza to nawet ukraińska Wikipedia — „podczas ostatnich miesięcy 1943 oddziały UNS nie prowadziły operacji zbrojnych w związku z wprowadzeniem 02.10.1943 przez Niemców w Galicji systemu [odpowiedzialności zbiorowej] egzekucji 10 zakładników za zabójstwa każdego żołnierza niemieckiego lub przedstawiciela władz”.

W okolicy Brodów i Sokołówki za wykonanie rozkazu Sydora odpowiadał albo Okręg Wojskowy UPA WO‐2 „Bug”, którym dowodził Ostap Łynda ps. „Jarema” albo Okręg Wojskowy UPA WO‐3 „Łysonia”, dowodzony przez Emiliana (Omeliana) Polowego ps. „Ostap” — niejasności wynikają z faktu, że okolice Brodów i Sokołówki znajdują się na granicy historycznej Tarnopolszczyzny i rejonu lwowskiego i odpowiedzialność różnych formacji OUN/UPA w tym wczesnym okresie nie była jednoznaczna. Zarówno Sydor jak i degeneraci Łynda i Polowy przeszli tę samą drogę szlifowania ludobójczego fachu — od niem. Sondergruppe Nachtigall, przez mordy Żydów w niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, do «Genocidium Atrox» — jak i ich dowódca, Szuchewycz.

W Sokołówce również rozpoczęły się ataki na Polaków. Polacy byli świadomi rosnącego zagrożenia, skoro jeden ze świadków tak opowiadał o początku niemieckiej okupacji: „Pierwszy napad Ukraińców na Polaków był właściwie z 13 na 14 VII 1941 w nocy [— Niemcy zajęli Sokołówkę ok. 28‐29.06.1941]. Wtedy miejscowi Ukraińcy zabrali z domów 12 mężczyzn i aresztowali ich […] Przybyło 180 Ukraińców uzbrojonych. Wszystkim skazańcom związano z tyłu ręce, a potem wszystkich związano jednym sznurem, ażeby uniemożliwić ucieczkę.

[…] [Mimo to] sześciu mężczyzn uciekło. Pod lasem rozstrzelano sześciu mężczyzn. Z sześciu uciekających trzech zostało rannych, między innymi zeznający. Z pewnością napady byłyby częstsze, gdyby nie to, że w sprawę wdało się Ortskommando niemieckie [i.e. oddział niemieckiej lokalnej komendantury niem. Wehrmacht, sprawującego czasowo władzę na okupowanych terytoriach], otoczyli miasteczko, aresztowali [i] rozstrzelali 11 Ukraińców”.

A na przełomie 1943/1944, wobec de facto desinteressement Niemców, zajętych przygotowaniem do decydujących starć z Rosjanami, Niemcy przestali stanowić przeszkodę w realizacji celów OUN/UPA i rozpoczęły się ataki na Polaków. W Sokołówce, gdzie — jak zeznawał świadek — „było około 40 numerów polskich, i to rodziny mieszane, większość Ukr[aińcy], ponad 1000 numerów”, jeden z nich miał miejsce ok. 18.11.1943. Doszło wówczas „do napadu na nadleśnictwo w Sokołówce […] Atak rozpoczął się ok. godz. 15. Doszło do frontalnej walki, która trwała do godz. 24.00, a według innej wersji do rana. Piętnastu Polaków uzbrojonych w strzelby i karabiny stawiło opór. W walce zginął gajowy i jeden z urzędników, ale też kilku (być może aż dziesięciu) napastników. Ok. północy doszło do zawieszenia broni. W zamian za wypuszczenie dwóch zakładników — kobiety i dziecka (według innej wersji zakładników było pięcioro) — pozwolono Ukraińcom pozbierać zabitych i rannych”.

Kilka miesięcy później padł ofiarą «Genocidium Atrox».

Świadek relacjonował: „Był napad na plebanię. Jasiński Józef — lat 68, Szczęsna Jadwiga — lat 33, i dwoje dzieci — Henryk, Wanda — lat 9 i 3 […] Wyjechali na drogę w kierunku Ożydowa i zniknęli na drodze, i Ksawera Korgol [sic!]. Napad był w dzień […] Ukr[aińcy] uprzedzali ks[iędza] polskiego, żeby siedział na miejscu, bo mu się nic nie stanie, i za kilka dni go zamordowali”. Ożydów to wioska ok. 10 km od Sokołówki, po południowej stronie linii kolejowej Lwów–Brody.

Współczesny historyk tak opisuje mord: „Zatrzymany 28 II 1944 r. przez Ukraińców ubranych w mundury Gestapo [i.e. .

Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa)] pod pretekstem przewiezienia do komendy policji w Olesku, został zastrzelony podczas próby ucieczki; ciało księdza przewiezione przez parafian na plebanię, zostało zabrane przez banderowców i wywiezione w nieznanym kierunku”. Olesko znajduje się również ok. 10 km od Sokołówki, na wschód od Ożydowa.

Inny świadek tak to ujmuje: „zabrano z domu proboszcza par. Wiszniowskiego (Jana, zdaje się) — lat 33. Po drodze zastrzelono go. Parafianie sprowadzili ciało na probostwo i chcieli urządzić mu odpowiedni pogrzeb. W nocy Ukraińcy ciało wykradli, zawieźli do lasu, rzucili na bagno, gdzie dotychczas podobno pływa w rozkładzie [sic!]. Bandyci to byli Ukraińcy miejscowi, połączeni z Ukraińcami z Wołynia. Nazwiska bandytów: Kozłowski Michał, Kozłowski Miron, Zach Władysław, Kuzyk Władysław, Kuzyk Władysław [sic!], Broczkowski Stefan, Kowal Fed, Poczebski Stefan”.

Jeszcze inny uzupełnia: „28 lutego 1944 r., w drodze z pogrzebu został zatrzymany razem ze swoim sąsiadem o nazwisku Kargol przez nacjonalistów ukraińskich, ubranych w mundury Gestapo, pod pretekstem dostarczenia go do komendy policji w Olesku. Podczas próby ucieczki przebity bagnetami i zastrzelony. Ciało księdza zostało przewiezione przez parafian na plebanię, lecz w nocy zostało ono zabrane przez banderowców i wywiezione w nieznanym kierunku”.

I jeszcze świadectwo gospodyni na plebanii: „28 lutego 1944 r. na plebanię napadli banderowcy. Postrzelili, a następnie zakłuli nożami ks. Wiszniowskiego i wrzucili go w sutannie do stawu”.

Tego samego dnia, i.e. 28.02.1944, niem. Galizisches SS Freiwilligen Regiment 4 ‐ Polizei (pl. 4 Galicyjski Pułk Ochotniczy SS ‐Policyjny) — składający się z Ukraińców nie przyjętych, z różnych powodów, do niem. 14. Waffen–Grenadier–Division der SS — ukrainische Nr. 1 (pl. 14. Dywizja Grenadierów Waffen SS — 1. ukraińska), zwanej potocznie «SS‐Galizien», zbrodniczej jednostki liniowej walczącej u boku Niemiec — otoczyła Hutę Pieniacką, ok. 25 km od Sokołówki, w tym samym niem. Kreishauptmannschaft Złoczów. Wspomagana przez oddział ludobójców OUN/UPA oraz okolicznych chłopów ukraińskich, wymordowała w sposób niezwykle bestialski 1,100‐1,300 Polaków.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). Degenerat Emilian Polowy też miał otrzymać 14.01.1945 Brązowy Krzyż Zasługi Wojskowej UPA. W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły i ulice ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”