Rzymskokatolicka Parafia
pw. św. Zygmunta
05-507 Słomczyn
ul. Wiślana 85
dekanat konstanciński
archidiecezja warszawska
pełna lista:
wyświetlKliknij by wyświetlić pełną listę

przeszukujKliknij by wyświetlić listę z selekcją kategorii
displayClick to display full list in English

searchClick to display selectable list in English

Martyrologium duchowieństwa — Polska
XX w. (lata 1914 – 1989)
dane osobowe

nazwisko
DEMIAŃCZYK
inne wersje nazwiska
DEMIAŃCZUK
imiona
Jan
inne wersje imion
Iwan
funkcja
kapłan eparchialny
wyznanie
Ukraiński Kościół greckokatolicki GKwięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2013.05.19]
diecezja / prowincja
eparchia GK przemyskawięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2013.05.19]
honorowe wyróżnienia
kanonik honorowywięcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2014.11.14]
radca duchowny Ad Honores
narodowość
ukraińska
data i miejsce
śmierci
06.03.1945

Skopówdziś: gm. Krzywcza, pow. Przemyśl, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.12.18]
alt. daty i miejsca
śmierci
08.03.1945, 27.03.1945, 08.05.1945
szczegóły śmierci
Od 1901 posługiwał w wiosce Skopów, położonej na lewym brzegu Sanu, wijącego się w okolicy generalnie w kierunku wschodnim.
Na początku I wojny światowej w 1914 internowany przez władze Monarchii Austro–Węgierskiej.
W 1939 w wiosce, wówczas w pow. Przemyśl woj. lwowskiego, mieszkało szacunkowo ok. 1,300 osób, z czego rzymskokatoliccy Polacy stanowili ok. 29%, greckokatoliccy Rusini/Ukraińcy ok. 70%, a Żydów żyło w niej ok. 20 — proporcjonalnie znacznie więcej Rusinów niż sugerowałby to skład narodowościowy powiatu, w których Polaków było ok. 41%, a Rusinów ok. 56%.
Po niemieckim i rosyjskim ataku na Polskę w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, powiat Przemyśl zajęli Niemcy, ale krótko potem część powiatu na prawym brzegu Sanu przekazali Rosjanom, zgodnie z ludobójczą umową dwóch sojuszników, zwaną paktem Ribbentrop–Mołotow z 23.08.1939, potwierdzoną później tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja” z 28.09.1939, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow. Wieś została włączona do niem. Kreishauptmannschaft Przemyśl (pl. powiat Przemyśl) w niem. Distrikt Krakau (pl. dystrykt Kraków), jako część okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG.
Do parafii Skopów należała także wieś Babice nad Sanem, siedziba parafii rzymskokatolickiej, której proboszczem był ks. Wojciech Prugar. Miał z nim — jak można wnioskować ze świadectwa złożonego już po wojnie, iż „był bezstronny, mimo że był Ukraińcem, i z ludnością polską żył w przyjaznym stosunku” — prawd. dobre stosunki. W Bachowie zresztą rezydował ks. Anatol Sembratowicz, proboszcz parafii greckokatolickiej w Bachowie po drugiej, prawej stronie Sanu, skąd musiał uchodzić, który wedlug świadectw był „upartym moskofilem. Był bardzo lojalny w stosunku do Polaków, przyjaźnił się z polskimi księżmi i ludźmi nieprzychylnie nastawionymi do Ukraińców”. To wskazuje, że mógł być nieprzychylnie nastawiony wobec ukrainizacyjnej polityce hierarchii swojego Kościoła, która na przełomie lat 1920. i 1930. doprowadziła do i.e. fali grupowych konwersji Łemków na prawosławie — ok. 18,000 Łemków/Rusinów opuściło Kościół greckokatolicki. Kościołowi greckokatolickiemu udało się powstrzymać dalszą apostazję Łemków, nie dzięki wszelako postawie jego eparchii lecz powstaniu specjalnej Administratury Apostolskiej Łemkowszczyzny AAŁ. Mychajło Baczyńskij, poseł na Sejm RP, w wystąpieniu sejmowym z 21.01.1931, ujawniał, z czym musieli się zmagać Rusini w łonie Kościoła greckokatolickiego, niepodatni na ludobójczą — jak się miało okazać — ideologię narodowców ukraińskich: „Greckokatolicka cerkiew została po wojnie [polsko–ukraińskiej 1918‐1919] zamieniona na agitacyjną ukraińską trybunę polityczną, z której są siane nie słowa miłości bliźniego, lecz słowa nienawiści”. Wielu kapłanów jego eparchii nadal sprzyjało jednak nacjonalistom ukraińskim, zbliżonym do ludobójczej OUN/UPA.
A to miało znaczenie, ponieważ w pierwszych latach wojny okupanci szczególnym represjom poddali Polaków. Szczegóły precyzowane były na czterech tzw. konferencjach tematycznych, gdy niemiecka niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, i rosyjska ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwie ludobójcze organizacje sojusznicze, debatowały nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. Pierwsza miała miejsce 27.11.1939 w Brześciu nad Bugiem; druga zaraz potem w Przemyślu. Trzecia odbyła się 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, czwarta w 03.1940 w Krakowie. W międzyczasie, na początku 02.1940, w pałacyku myśliwskim Hermanna Göringa w Romintach w Puszczy Rominckiej, doszło do spotkania dwóch ludobójców, Heinricha Himmlera i Ławrentija Berii, gdzie prawd. sfinalizowano decyzję o eksterminacji społeczeństwa polskiego i zwalczaniu polskiego ruchu oporu. W konsekwencji w 04.1940, niemal równocześnie, w Rosji rozpoczęto ludobójcze mordy polskich jeńców wojennych, które do historii przeszły pod nazwą «ludobójstwa katyńskiego», a w okupowanym przez Niemców GG rozpoczęto niem. Außerordentliche Befriedungsaktion (pl. Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna), i.e. «Aktion AB», stanowiącą część tzw. niem. «Intelligenzaktion» (pl. Akcja Inteligencja), eksterminacji polskich elit politycznych i intelektualnych.
Jednocześnie Niemcy w GG prowadzili wyraźnie proukraińską politykę. Ukraińcom zagwarantowano samorząd, stosowanie języka ukraińskiego w administracji, szkolnictwo ukraińskie. Rozpoczęła działalność policja ukraińska niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określana też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Ukraińcom powierzano też służbę więzienną, angażowano do załóg obozów koncentracyjnych, zatrudniano w niższej administracji. Otwarcie działały ukraińskie organizacje polityczne, takie jak Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów OUN, Ukraiński Komitet Centralny UKC, który stał się reprezentacją ukraińską wobec władz niemieckich. Dozwalano na przejmowanie polskich i organizowanie ukraińskich szkół, czytelni oraz cerkwi. W 1940 dozwolono też na założenie, pod czujną opieką Niemców, ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem stało się tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN. Szkolenia SB OUN przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”. Nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami, opiekę sprawowało Gestapo, które swoją siedzibę miało w willi „Palace”, gdzie mordowano polskich patriotów. SB OUN miała później uczestniczyć w ludobójczych atakach na społeczność polską, i.e. «Genocidium Atrox».
Przykładowo, w oddalonym o ok. 10 km Pruchniku, Niemcy — jak podają źródła żydowskie — wyrzucili większość Polaków ze stanowisk w administracji gminnej i zastąpili ich Ukraińcami, choć w miasteczku Ukraińcy stanowili ledwie 8.5% ludności, Polacy ok. 40%, natomiast Żydzi ok. 51%. Stało się to prawd. także dlatego, że równolegle do represji wobec Polaków Niemcy systematycznie odseparowywali Żydów. I właśnie w Pruchniku dla owej większości żydowskiej utworzyli w 11.1939 otwarte — i.e. zamknięte tylko wybranymi ulicami miasta — getto, do którego prawd. już wówczas zagnano Żydów m.in. ze Skopowa. W 12.1939 w miasteczku było ok. 600 Żydów, w większości kobiet, dzieci i starszych — bo młodsi mężczyźni uciekli pod okupację rosyjską. Odseparowanie, połączone z namiastką samorządu, e.g. powołaniem niem. Judenratu (pl. Rada Żydowska), odpowiedzialnego za administrację wewnętrzną żydowskiego getta, w wielu miejscowościach spotkało się początkowo z pewną przychylnością społeczeństwa żydowskiego. Przez następne dwa lata Niemcy wprowadzali jednak coraz ostrzejsze restrykcje, głównie natury finansowej, i sytuacja w getcie stawala się coraz trudniejsza. A po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, los Żydów stał się tragiczny. Getta stały się pułapką, szczególnie po 25.10.1941, gdy w GG wszedł w życie dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany”. Zaraz potem, na początku 1942, Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG znany był pod nazwą niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Getto w Pruchniku Niemcy, z pomocą niem. Ukrainische Hilfspolizei, zlikwidowali 01‐03.08.1942 wywożąc wszystkich Żydów do getta w Birczy, skąd wkrótce większość została przetransportowana do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie zostali zamordowani. W okolicy Skopowa i niem. Kreishauptmannschaft Przemyśl niem. «Aktion Reinhardt» trwała zresztą dłużej, bowiem getto w Przemyślu Niemcy ostatecznie „zlikwidowali” dopiero 11.09.1943, acz miasto zostało ogłoszone jako niem. „Judenrein” (pl. wolne od Żydów) jeszcze później, bo w 02.1944.
Tymczasem w 02.1943, ok. 200 km na północny wschód, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.
Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.
Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określanej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma, o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.
Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.
Rozkaz Szuchewycza i apel UPA formalnie nie były skierowane do oddziałów niem. Ukrainische Hilfspolizei w niem. Distrikt Galizien i niem. Distrikt Krakau — tam bowiem w 1943 ludobójcza OUN nie powołała zbrojnego ramienia pod nazwą UPA, ale formowała oddziały zbrojne pod eufemistyczną nazwą, dla „zmylenia” Niemców, ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS. De facto aliści również i tam ludobójcy ukraińscy, „bezrobotni” po zakończeniu niem. «Aktion Reinhardt», dezerterowali i wstępowali do UNS, której głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich”. A w 12.1943 — gdy stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają, UNS został formalnie przekształcony w jednostkę ludobójczej OUN/UPA „UPA‐Zachód”. W 01.1944 jego dowódcą został jeszcze jeden z ukraińskich „wychowanków” niem. Sondergruppe Nachtigall i niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, degenerat Wasyl Sydor ps. „Szełest”, który prawie natychmiast rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Inny z głównych przywódców grupy „UPA‐Zachód”, ludobójca Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”, tak 06.04.1944 precyzował zadania podległych mu oddziałów UPA: „Rozkazuję niezwłoczne przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego […] Czystkę należy przeprowadzić w stanicach słabo zaludnionych przez Polaków. W tym celu stworzyć przy rejonie bojówkę, złożoną z naszych członków, której zadaniem byłaby likwidacja wyżej wymienionych. Większe nasze stanice będą oczyszczone z tego elementu przez nasze oddziały wojackie nawet w biały dzień […] Prowadźcie z nimi twardą, bezwzględną walkę. Nikogo nie oszczędzać, nawet w przypadku małżeństw mieszanych. Wyciągać z domów Lachów, ale Ukraińców i dzieci w tych domach nie likwidować […] Wydobyć broń. Śmierć Polakom”.
W niem. Distrikt Galizien i niem. Distrikt Krakau rozpoczęło się «Genocidium Atrox».
UNS/UPA nie miała zresztą wtedy nic innego do roboty, bowiem — jak potwierdza to nawet ukraińska Wikipedia — „podczas ostatnich miesięcy 1943 oddziały UNS nie prowadziły operacji zbrojnych w związku z wprowadzeniem 02.10.1943 przez Niemców w Galicji systemu [odpowiedzialności zbiorowej] egzekucji 10 zakładników za zabójstwa każdego żołnierza niemieckiego lub przedstawiciela władz”. Polacy nie uczestniczyli w strukturach tej okupacyjnej władzy. A Niemcy zachowywali się wobec ludobójczych aktów UNS/UPA pasywnie, nie podejmując w zasadzie większych operacji przeciw Ukraińcom.
Nawet dalej na zachodzie, w niem. Distrikt Krakau, Polacy zaczęli sobie zdawać sprawę, czym tak naprawdę było «Genocidium Atrox». Wprawdzie skala ludobójstwa nie była tam jeszcze w 1944 duża, ale ze wschodu — zarówno z Wołynia jak i z niem. Distrikt Galizien — zaczęli pojawiać się straumatyzowani uciekinierzy, świadkowie ukraińskiego bestialstwa. Polskie Państwo Podziemne i należący do niego polscy partyzanci Armii Krajowej AK czy Batalionów Chłopskich BCh zaczęli współuczestniczyć przy tworzeniu oddziałów samoobrony.
Przemyśl i okolice Rosjanie zdobyli 27.07.1944 — w ramach ofensywy zwanej operacją lwowsko–sandomierską. Rozpoczęła się okupacja rosyjska.
Ofensywa rosyjska wszelako już w 08.1944 została wstrzymana — na polecenie najwyższych władz rosyjskich. Przyczyną był wybuch 01.08.1944 Powstania Warszawskiego, i.e. próby przejęcia władzy na terytorium Polski przez Polskie Państwo Podziemne przed wkroczeniem Rosjan. Rosjanie, de facto w chwilowej strategicznej zmowie z Niemcami, pozwolili Niemcom na zdławienie Powstania i wymordowanie ok. 200,000 Polaków. To sprawiło, że Przemyśl i okolice aż do 01.1945 stały się obszarem przyfrontowym, miejscem kwaterowania tysięcy rosyjskich żołdaków. Przytłaczająca siła rosyjskich wojsk frontowych sprawiła, że 01.09.1944 Wasyl Sydor ps. „Szełest” nakazał wstrzymanie akcji przeciw polskiej ludności cywilnej, ale rozkaz nie objął „polskiego elementu współpracującego z NKWD i organami moskiewskiego imperializmu”. Nadal OUN/UPA miało atakować „polską milicję liczącą 20 osób w jakiejś miejscowości. Jedną trzecią lub połowę z nich należy zniszczyć, resztę rozbroić i ostrzec, że jeśli nie przestaną współpracować przeciwko nam z bolszewikami, następnym razem również zostaną zniszczeni”.
12.01.1945 Rosjanie rozpoczęli decydującą ofensywę na wschodzie, tzw. operację wiślańsko–odrzańską. Byli zabezpieczeni na zapleczu, bo Polskie Państwo Podziemne i Armia Krajowa AK, wobec krwawego stłumienia przez Niemców Powstania Warszawskiego, były bardzo osłabione, więc można było pozostawić okupowane terytoria pod kontrolą ludobójczego NKWD i polskich zdrajców współpracujących z nim, i.e. tzw. rosyjskiej republiki polskiej „prl”. Jednocześnie polski rząd, funkcjonujący w Londynie i Polskie Państwo podziemne zdecydowały o rozwiązaniu Armii Krajowej AK. Stało się to 19.01.1945.
I wówczas na ziemiach, które opuściły rosyjskie wojska frontowe, zaczęła się uaktywniać ludobójcza OUN/UPA. W szczególności dotyczyło to obszaru między tzw. linią Curzona–Namiera a Sanem, i.e. między rzekami Bug a San, określanego przez Ukraińców jako Zakerzonia, który OUN/UPA uznawała za zachodnią część przyszłego państwa ukraińskiego. Linia Curzona–Namiera, była demarkacyjną linią między Polską a rosyjskimi bolszewikami, zaproponowaną 11.07.1920 Rosjanom przez ministra spraw zagranicznych imperium brytyjskiego, George"a Curzona, w czasie wielkiej ofensywy rosyjskiej w trakcie wojny polsko–rosyjskiej 1919‐1921, zasugerowaną przez tzw. eksperta, Lewisa Bernsteina Namiera, Żyda polskiego pochodzenia. Rosja — wbrew planom imperialistów brytyjskich — poniosła w 1920 klęskę, ale koncepcja linii Curzona–Namiera, przebiegającej przez środek Polski, stała się cause célèbre wszystkich imperialnych koncepcji podziału Europy Środkowej, w szczególności rosyjskich i niemieckich. Właśnie wówczas, na początku 1945, dowódcą Okręgu Wojskowego OUN/UPA WO‐6 „San”, obejmującego Zakerzonię, został wspomniany ludobójca Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”.
Skomplikowaną sytuację w Przemyślu i okolicach dopełniały decyzje podjęte 28.11‐01.12.1943 przez głównych przywódców antyniemieckiej koalicji — USA, Wielkiej Brytanii i Rosji — na konferencji w Teheranie. Wówczas de facto uzgodniono, że przedwojenna Polska zostanie podzielona, a obszary, które w 1939 zagarnęła i okupowała Rosja, zostaną częścią Rosji. W ten sposób koalicjanci uprawomocnili ludobójczy pakt Ribbentrop–Mołotow, w części dotyczącej Rosji. Jedną ze zmian, na które zdecydował się przywódca Rosji, ludobójca Stalin, było pozostawienie obszarów na zachód od Bugu, e.g. Zakerzonii, w granicach „prl”. Rosjanie wszelako nie zamierzali poprzestać na prostym wytyczeniu nowych granic — starą, wypróbowaną rosyjską metodą, zamierzali też rozwiązać problemy narodowościowe i społeczne. Metodą tą były deportacje całych narodów i społeczeństw.
Ponad milion Polaków z tzw. Kresów, i.e. terytoriów na wschód od linii Curzona–Namiera i Bugu, zaczęli zmuszać do wyjazdu na zachód i północ „prl”, na ziemie, które w 1939 stanowiły część Niemiec. A Ukraińców i Rusinów, głównie z Zakerzonii, zaczęli przymuszać do wyjazdu na wschód, na obszary mające należeć bezpośrednio do komunistycznej Rosji. Pierwsza faza, trwająca do końca 1944 była „dobrowolna” i objęła terytorium na północ od Przemyśla. Do Rosji wyjechało ok. 20,000 osób. Druga faza zaczęła się 01.01.1945 i spotkała się generalnie z oporem. Zgłaszających się „dobrowolnie” było niewielu.
Tak więc na początku 1945, po opuszczeniu ziemi przemyskiej przez frontowe oddziały rosyjskie, nastąpiło starcie trzech głównych sił. Z jednej strony ludobójcy ukraińscy z OUN/UPA, walczący o ukraińską Zakerzonię, dokonywali mordów i pacyfikacji polskich wsi, oraz ataków na siły rosyjskie, w tym ludobójcze NKWD, wspierane przez polskie jednostki, które zdecydowały się zdradzić ideały Polski niepodległej i podjęły współpracę z Rosjanami. Z drugiej strony spadkobiercy Polskiego Państwa Podziemnego, którzy po wielu latach walki z Niemcami, zamierzając powrócić do życia cywilnego, zostali oskarżeni przez Rosjan i ich polskich kolaborantów o … kolaborację z Niemcami, i w praktyce zmuszeni do odnowienia ruchu oporu i partyzantki. Jednocześnie musieli bronić wsi atakowanych przez ludobójców z OUN/UPA. Dziś określamy ich jako „żołnierzy wyklętych”. Trzecią stroną byli Rosjanie, a w szczególności oddziały ludobóczej NKWD, wspierane przez rosnące w siłę — umacniane rosyjską potęgą — komunazistowskie jednostki rosyjskiej republiki polskiej „prl”. Zwalczali OUN/UPA, ale szczególnie zwalczali polskich patriotów, byłych członków Polskiego Państwa Podziemnego, widząc w nim największe zagrożenie dla rosyjskich rządów.
Wówczas — być może aliści było to pod koniec 1944 — gdy wracał z sąsiedniej parafialnej wsi Kramarzówka, do oddalonego o ok. 5 km Skopowa, zaatakowany przez nieznanych napastników. Kramarzówka była wsią, położoną w sąsiednim pow. Jarosław, o znaczącej ok. 82% większości polskiej, w której wszelako obok kościoła rzymskokatolickiego funkcjonował parafialny kościół greckokatolicki. Postraszony śmiercią, gdyby jeszcze raz pojawił się w Kramarzówce.
Jak podają polskie opracowania zaraz potem, „od początku 02.1945 do końca 05.1945 na stosunkowo niewielkim obszarze powiatu przemyskiego, między Dubieckiem a Przemyślem, odnotowano wiele napadów na ludność ukraińską, którym niekiedy towarzyszyły masowe mordy”. Zaatakowane zostały wsie Iskań, Przedmieście Dubieckie, Jawornik Ruski, Zohatyn, Piątkową, przysiółki Poruty i Zahuty, wsie Trójczyce, Kosienice, Podbukowina, Ruska Wieś, Bełwin, Siedliska, Maćkowice, Małkowice. Liczbę zabitych Rusinów/Ukraińców w tym czasie, w tamtym regionie, oblicza się na 900‐1,000.
Ludobójcza OUN/UPA nie pozostawała dłużna, dokonując ataków i mordów m.in. w Borownicy, Jaworniku, Dobrzance, Tarnawce, Brzezawie.
Od ok. początku 03.1945 miały także miejsce napady na plebanie księży greckokatolickich. 23.02.1945 w Babicach zamordowano ks. Anatola Sembratowicza. 03.03.1945 zamordowany został ks. Jan Sorokiewicz w Ujkowicach. 06.05.1945 (według innych źródeł 14.04.1944) w Nehrybce zamordowani zostali Wójtowicz Piotr i Wójtowicz Jarosław.
I właśnie wówczas został zamordowany.
Zarząd Gminy Krzywcza raportował 16.03.1945 dla Starostwa Powiatowego w Przemyślu: „Dnia 6 III br. w gromadzie Skopów został zamordowany przez nieznanych sprawców ksiądz greckokatolicki Demiańczyk Jan, lat 80, ksiądz greckokatolicki Konkolowski Stefan, lat 40, Konkolowska Maria z domu Demiańczyk, lat 44, Demiańczyk Mirosława, lat 52, nauczycielka szkoły ukraińskiej w Skopowie, Demiańczyk Wira, lat 36, i służąca, wszyscy narodowości ukraińskiej”.
Inny świadek opisywał: „Zamordowany został ukraiński ksiądz nazwiskiem Demiańczyk N., gdzie również zastrzelono jego trzy córki, zięcia i służącą. Całe ich mienie ruchome zostało wówczas zrabowane”, a wspomniany raport podsumowuje: „Sprawcy byli w ubraniach cywilnych i niektórzy w czapkach wojskowych w rogatywkach, posługiwali się językiem polskim”. Poza owym mordem na plebanii w wiosce miano zamordować jeszcze 4 osoby: trzech Ukraińców i jednego Polaka, w tym dwóch nastoletnich chłopców.
Trzy tygodnie później miał miejsce kolejny napad na Skopów. Ten sam Zarząd Gminy Krzywcza 06.04.1945 raportował: „Dnia 27 III bieżącego roku nieznana banda około 200 ludzi napadła na mieszkańców gromady Skopów narodowości ukraińskiej i wystrzelała około 60 osób (wszyscy narodowości ukraińskiej), jak również splądrowała kilkanaście domów i kilka domów spaliła, zabierając z nich dobytek, to jest odzież, zboże, bydło i konie. W związku z powyższymi napadami wszystka ludność ukraińska opuściła w ostatnich dniach marca swoje domy i wyprowadziła się do Krzywczy, skąd furmankami przewozi się wymienionych do Przemyśla celem przesiedlenia”.
Kwestia odpowiedzialności za napady i mordy do dziś pozostaje nierozstrzygnięta. Choć mordy na kapłanach greckokatolickich miały, jak sugeruje opracowanie Muzeum Historii Polski charakter „zorganizowanej akcji” — „powtarzał się sposób działania napastników […] za każdym też razem zabijano zbliżoną liczbę osób […] [stosowano] podobny modus operandi” — to nie wiadomo, kto miałby ją zlecać i kto realizować. Może najbliższy prawdy był starosta Birczy — jak się wydaje kolaborant okupanta rosyjskiego — który przypuszczał, że było to „zorganizowane w oddziały partyzanckie "zbiorowisko ludzi spośród miejscowego elementu wywrotowego i repatriantów polskich ze wschodu"”. Miał zapewne na myśli grupy byłych członków Polskiego Państwa Podziemnego, rozwiązanej Armii Krajowej AK czy Batalionów Chłopskich BCh, którzy lata wojny spędzili na walce z Niemcami, a w nagrodę nowy okupant rosyjski i jego kolaboranci zaczynali ich ścigać, oskarżając o współpracę z Niemcami. Miał też na myśli straumatyzowanych Polaków, uciekających ze wschodu, doświadczonych ukraińskim ludobójstwem «Genocidium Atrox».
Najczęściej wymieniany jest oddział partyzanta byłej Ludowej Straży Bezpieczeństwa LSB, części BCh niescalonej z AK — BCh rozwiązane zostały w 03.1945 — Romana Kisiela ps. „Sęp”.
Możliwe jest też, że udział w mordach miały polskie oddziały tzw. Milicji Obywatelskiej, kolaborujące z Rosjanami, których celem było zastraszenie ludności ukraińskiej i przymuszenie do dobrowolnego opuszczenia rodzinnych stron i wyjazdu na wschód. Nie da się też wykluczyć czystej bandyterki, która stawała się plagą owych lat.
Sama ludobójcza OUN/UPA oskarżała — w specjalnej ulotce — „zarówno AK, jak i miejscową milicję oraz mieszkańców [sąsiednich polskich wiosek]”.
12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.
łac. „O Tempora! O mores!”
przyczyna śmierci
zbiorowy mord
sprawstwo
Polacy
miejsca i wydarzenia
«Genocidium Atrox»Kliknij by przejść do opisu, VL BelzecKliknij by przejść do opisu, GeneralgouvernementKliknij by przejść do opisu, Ribbentrop‐MołotowKliknij by przejść do opisu, Encykliki Piusa XIKliknij by przejść do opisu
data i miejsce
urodzenia
17.01.1865Skan aktu urodzenia na:
photos.szukajwarchiwach.gov.pl
[dostęp: 2025.10.15]

Hańczowadziś: gm. Uście Gorlickie, pow. Gorlice, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.28]
rodzice
DEMIAŃCZUK Dymitr
🞲 ?, ? — 🕆 ?, ?

KOPYŚCIAŃSKA Julianna
🞲 ?, ? — 🕆 ?, ?
chrzest
20.01.1865Skan aktu urodzenia na:
photos.szukajwarchiwach.gov.pl
[dostęp: 2025.10.15]

Hańczowadziś: gm. Uście Gorlickie, pow. Gorlice, woj. małopolskie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2022.01.28]
kościół GK pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny
prezbiterat (święcenia)
ordynacja
04.01.1891

Przemyśldziś: pow. Przemyśl miasto, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31]
szczegóły posługi
1901 – 1945
proboszcz — Skopówdziś: gm. Krzywcza, pow. Przemyśl, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.12.18] ⋄ parafia GK pw. Przemienienia Pańskiego ⋄ dekanat GK Pruchnikdziś: gm. Pruchnik, pow. Jarosław, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1924 – 1936
dziekan — dekanat GK Pruchnikdziś: gm. Pruchnik, pow. Jarosław, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1894 – 1901
proboszcz — Kramarzówkadziś: gm. Pruchnik, pow. Jarosław, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09] ⋄ parafia GK pw. Podwyższenia Krzyża Świętego ⋄ dekanat GK Pruchnikdziś: gm. Pruchnik, pow. Jarosław, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
1892 – 1894
administrator — Aksmanicedziś: gm. Fredropol, pow. Przemyśl, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.08.03] ⋄ parafia GK pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny ⋄ dekanat GK Przemyśldziś: pow. Przemyśl miasto, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31]
1891 – 1892
wikariusz — Stary Sambordawn.: Staremiasto
dziś: grom. Stary Sambor miasto, rej. Sambor, obw. Lwów, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09] ⋄ parafia GK pw. św. Mikołaja Cudotwórcy ⋄ dekanat GK Stary Sambordawn.: Staremiasto
dziś: grom. Stary Sambor miasto, rej. Sambor, obw. Lwów, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2021.10.09]
do 1910
student — Przemyśldziś: pow. Przemyśl miasto, woj. podkarpackie, Polska
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ filozofia i teologia, Greckokatolickie Seminarium Duchowne
student — Lwówdziś: grom. Lwów miasto, rej. Lwów, obw. Lwów, Ukraina
więcej na
pl.wikipedia.org
[dostęp: 2020.07.31] ⋄ filozofia i teologia, Greckokatolickie Seminarium Duchowne
mitrat
żonaty — dwanaścioro dzieci
inni związani
szczegółami śmierci
KONKOLEWSKIKliknij by wyświetlić biogram Stefan, BIŁYKKliknij by wyświetlić biogram Aleksander, SEMBRATOWICZKliknij by wyświetlić biogram Anatol, SOROKIEWICZKliknij by wyświetlić biogram Jan, WÓJTOWICZKliknij by wyświetlić biogram Jarosław Bazyli, WÓJTOWICZKliknij by wyświetlić biogram Piotr
miejsca i wydarzenia
opisy
«Genocidium Atrox»: W latach 1939‐1947, szczególnie w latach 1943‐1944, niezależne jednostki ukraińskie, głównie przynależące do ludobójczych organizacji OUN (ramię polityczne) i UPA (ramię zbrojne), wspomagane przez ludność ukraińską, wymordowały — zazwyczaj w niezwykle brutalny sposób — na terenach Wołynia oraz sąsiadujących regionów Rzeczypospolitej, od 130,000 do 180,000 Polaków, ludności cywilnej, kobiet, dzieci, starszych, młodszych, mężczyzn. Konflikt polsko‐ukraiński, który otwarcie objawił się podczas i po zakończeniu I wojny światowej (w szczególności skutkując wojną polsko‐ukraińską lat 1918‐1919), który przetrwał, a nawet wzmocnił się podczas czasów II Rzeczpospolity, gdy zachodnia część Ukrainy wchodziła w skład państwa polskiego, wybuchł ponownie z momentem wybuchu II wojny światowej w 09.1939. Za czasów rosyjskiej okupacji 1939‐1941, gdy setki tysięcy Polaków zostało deportowanych w głąb Rosji, gdy dziesiątki tysięcy zostało zamordowanych (m.in. podczas tzw. zbrodni katyńskiej), miał jeszcze ograniczony zasięg, tym bardziej, że Ukraińcy, w szczególności nacjonaliści ukraińscy, również stali się obiektem prześladowań rosyjskich. Dopiero wybuch wojny niemiecko‐rosyjskiej 22.06.1941 i początek niemieckiej okupacji doprowadził do niezwykle krwawego konfliktu. Ukraińcy początkowo otwarcie wspierali Niemców (zakładając policję ukraińską,współuczestnicząc w zagładzie Żydów, wstępując do jednostek wojskowych walczących u boku Niemców). Później, wobec ambiwalentnej postawy Niemców, zaczęli się uniezależniać. I w 1943 jedna z jednostek ukraińskiej organizacji nacjonalistycznej OUN/UPA na Wołyniu doprowadziła do ludobójstwa miejscowej ludności polskiej. W ciągu paru tygodni zamordowano, przy biernej postawie Niemców, ponad 40 tys. Polaków. Strategię wołyńskiego OUN/UPA zaakceptowała i przyjęła cała organizacja i podobne akty ludobójstwa przeniosły się na tereny Małopolski Wschodniej, gdzie zamordowano ponad 20 tys. Polaków, napotykając jednakże na zbrojny opór ludności polskiej. Dalej na zachód, na terenie Chełmszczyzny, Rzeszowszczyzny, etc. ludobójstwo przekształciło się otwarty wręcz konflikt. Generalnie ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów, współpracujących z niemieckimi siłami okupacyjnymi, na bezbronnych Polakach miało miejsce na całym terenie obecności ukraińskiej, zniszczono setki wiosek, mordując w wyrafinowany sposób wszystkich ich mieszkańców. W czasie tego holokaustu — znanego jako «Genocidium Atrox» (pl. „straszne ludobójstwo”) — zginęło ponad 200 kapłanów i sióstr zakonnych. Charakter i cel ludobójstwa może najlepiej oddaje pieśń śpiewana przez morderców: „Polaków wyrżniemy, Żydów wytniemy, wielką Ukrainę zdobyć musimy” (ukr. „Поляків виріжем, Євреїв видусим, велику Україну здобути мусим”). Ludobójstwo i konflikt, które doprowadziły do całkowitej eliminacji polskiej społeczności i polskiej kultury z Ukrainy, zakończyły się przymusowymi deportacji lat 1944‐1945 Polaków z terenów Ukrainy oraz części Ukraińców na Ukrainę, oraz „Akcją Wisła”, w trakcie której komunazistowskie siły kontrolowanych przez Rosjan polskich jednostek wysiedliły Ukraińców z terenów południowo‐wschodnich na zachód polskiej republiki prl. (więcej na: www.swzygmunt.knc.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2021.06.20])
VL Belzec: Niemiecki niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL — oficjalnie zwany SS‐Sonderkommando Belzec — funkcjonujący od 03.1942 do 06.1943 k. wsi Bełżec, ok. 8 km na południe od Tomaszowa Lubelskiego, utworzony w ramach niemieckiej akcji ekstermnacji ludności żydowskiej „Reinhardt”. Ofiarami byli polscy Żydzi z gett i obozów w niemieckim Generalnym Gubernatorstwie, głównie z dystryktów Galicja, Kraków i Lublin; a także Żydzi austriaccy, czescy, niemieccy, słowaccy i węgierscy. Ofiary mordowano w stacjonarnych komorach gazowych przy użyciu gazów spalinowych. Liczbę zamordowanych szacuje się na ok. 450,000 osób. Obozem zarządzało przeciętnie ok. 20 funkcjonariuszy SS — Niemców i Austriaków. Wspomagała ich kompania straźników (niem. SS‐Wachmannschaften) — głównie byli rosyjscy jeńcy wojenni, którzy przeszli na stronę Niemiec, w większości narodowości ukraińskiej. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2020.02.08])
Generalgouvernement: Po polskiej klęsce w kampanii 09.1939, będącej rezultatem paktu Ribbentrop‐Mołotow i stanowiącej pierwszy etap II wojny światowej, i rozpoczęciu w części Polski okupacji niemieckiej (w drugiej, wschodniej części Polski rozpoczęła się okupacja rosyjska), Niemcy podzielili okupowane polskie terytorium na pięć głównych rejonów. W dwóch z nich utworzyli nowe niemieckie prowincje, dwie wcielili do innych prowincji. Natomiast piąta część potraktowana została odrębnie, i w sensie politycznym odtwarzać miała niemiecki pomysł z 1915 (po klęsce Rosjan w bitwie pod Gorlicami w 05.1915 w czasie I wojny światowej) utworzenia polskiej enklawy w ramach Niemiec. Nielegalna w sensie prawa międzynarodowego, i.e. konwencji haskiej, i publicznego, zarządzana przez Niemców wedle odrębnych praw — specjalnie ustanowionych dla polskich niem. Untermenschen (pl. podludzie) — do czasu ofensywy rosyjskiej w 1945 stanowiła część niem. Großdeutschland (pl. Wielkie Niemcy). Do 31.07.1940 zwana formalnie niem. Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete (pl. Generalne Gubernatorstwo dla okupowanych ziem polskich) — później już tylko niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), tak jak w latach 1915‐1918. Od 07.1941, czyli po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika Rosjan, w jego skład wchodził też dystrykt Galicja, czyli polskie przedwojenne południowo–wschodnie województwa. Wobec Polaków i Żydów stosowano specjalne prawo karne, umożliwiające dowolne wymierzanie kary śmierci niezależnie od wieku „sprawcy”, sankcjonujące stosowanie odpowiedzialności zbiorowej. Po zakończeniu działań zbrojnych II wojny światowej rząd niem. Generalgouvernement uznano za organizację przestępczą, a jego przywódcę, gubernatora Hansa Franka, za zbrodniarza i stracono. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2024.12.13])
Ribbentrop‐Mołotow: Ludobójczy rosyjsko‐niemiecki pakt przyjaźni między przywódcą rosyjskim Józefem Stalinem i niemieckim Adolfem Hitlerem, podpisany 23.08.1939 w Moskwie przez ministrów spraw zagranicznych Rosji — Wiaczesława Mołotowa — i Niemiec — Joachima von Ribbentropa — który sankcjonował i był bezpośrednią przyczyną niemieckiego i rosyjskiego najazdu na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej w 09.1939. W sensie politycznym pakt był próbą przywrócenia status quo ante sprzed 1914, z jednym wyjątkiem, a mianowicie „handlową” wymianą tzw. „Królestwa Polskiego”, wchodzącego w 1914 w skład Imperium Rosyjskiego, na Galicję Wschodnią (dzisiejszą zachodnią Ukrainę), w 1914 należącą do Imperium Austro‐Węgierskiego. Galicję, ze Lwowem, mieli przejąć Rosjanie, „Królestwo Polskie” — pod nazwą Generalnego Gubernatorstwa — Niemcy. Wybuchła w rezultacie „wojna była jedną z największych w historii klęsk i dramatów ludzkości, bo dwie ateistyczne i antychrześcijańskie ideologie: narodowego i międzynarodowego socjalizmu, odrzuciły Boga i Jego piąte przykazanie Dekalogu: Nie zabijaj!” (abp Stanisław Gądecki, 01.09.2019). Ustalenia paktu — wsparte zdradą formalnych sojuszników Polski, Francji i Niemiec, które 12.09.1939 na wspólnej konferencji w Abbeville, zdecydowały o nieudzielaniu pomocy zaatakowanej Polsce i niepodejmowaniu działań zbrojnych wobec Niemiec (co było złamaniem zobowiązań traktatowych z Polską) — zostały sprecyzowane 28.09.1939 w traktacie „o granicach i przyjaźni Niemcy‐Rosja”, podpisanym przez tych samych zbrodniarzy. Jednym z jego ustaleń było podzielenie się strefami wpływów w środkowej i wschodniej Europie oraz IV rozbiór Polski. W jednym z tajnych aneksów zapisano: „Obie strony nie będą tolerować na swych terytoriach jakiejkolwiek polskiej propagandy, która dotyczy terytoriów drugiej strony. Będą one tłumić na swych terytoriach wszelkie zaczątki takiej propagandy i informować się wzajemnie w odniesieniu do odpowiednich środków w tym celu”. Skutkiem porozumień była seria spotkań między ludobójczymi organizacjami — niemieckim Gestapo i rosyjskim NKWD, na których dyskutowano koordynację wysiłków w celu eksterminacji polskiej inteligencji i warstw przywódczych (w Niemczech zwane «Intelligenzaktion», w Rosji przyjęła formę zbrodni katyńskiej). Skutkiem porozumień była śmierć setek tysięcy polskiej inteligencji, w tym tysięcy przedstawianych kapłanów, i dziesiątków milionów zwykłych ludzi. Skutki tej rosyjsko‐niemieckiej umowy trwały do 1989, a i dziś są odczuwalne. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.09.30])
Encykliki Piusa XI: Wobec powstania w Europie dwóch systemów totalitarnych, które zdawały się ze sobą konkurować, acz więcej było między nimi podobieństw niż sprzeczności, papież Pius XI wydał w 03.1937 (w ciągu 5 dni) dwie encykliki. W wydanej 14.03.1938 „Mit brennender Sorge” (pl. „Z palącą troską”) potępił narodowy socjalizm panujący w Niemczech. Pisał: „Kto idąc za wierzeniami starogermańsko — przedchrześcijańskimi, na miejsce Boga osobowego stawia różne nieosobowe fatum, ten przeczy mądrości Bożej i Opatrzności […], kto wynosi ponad skalę wartości ziemskie: rasę albo naród, albo państwo, albo ustrój państwa, przedstawicieli władzy państwowej albo inne podstawowe wartości ludzkiej społeczności, […] i czyni z nich najwyższą normę wszelkich wartości, także religijnych, i oddaje się im bałwochwalczo, ten […] daleki jest od prawdziwej wiary w Boga i od światopoglądu odpowiadającego takiej wierze”. 19.03.1937 wydał „Divini Redemptoris” (pl. „Boski Odkupiciel”), w której poddał krytyce komunizm rosyjski, materializm dialektyczny i teorię walki klas. Pisał: „Komunizm pozbawia człowieka wolności, a więc duchowej podstawy wszelkich norm życiowych. Odbiera osobie ludzkiej całą jej godność i wszelkie moralne oparcie, z którego pomocą mogłaby się przeciwstawić naporowi ślepych namiętności […] To nowa ewangelia, którą bolszewicki i bezbożny komunizm głosi jako orędzie zbawienia i odkupienia ludzkości”… Pius XI domagał się poddania stanowionego prawa ludzkiego naturalnemu prawu Bożemu, zalecał wcielanie w życie ideału państwa i społeczeństwa chrześcijańskiego, i wzywał katolików do oporu. Dwa lata później narodowo socjalistyczne Niemcy i komunistyczna Rosja porozumiały się i wywołały II wojnę światową. (więcej na: pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28], pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2023.05.28])
źródła
osobowe:
www.russiacristiana.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2014.12.20], pl.wikipedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2021.12.19], photos.szukajwarchiwach.gov.plKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2025.10.15], www.vox-populi.com.uaKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.03.01]
bibliograficzne:
„Duchowieństwo Eparchii Przemyskiej i Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny”, Bogdan Prach, Wydawnictwo Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, Lwów 2015
„Encyklopedia obozów i gett, 1933‐1945Kliknij by wyświetlić stronę źródłową”, Muzeum Pamięci Holokaustu w Stanach Zjednoczonych, red. Martin Dean, tom II: „Getta w okupowanej przez Niemców wschodniej Europie”, część A
„Genocidium Atrox”, GTKRK, https://www.swzygmunt.knc.pl/GENOCIDEs/15 GENOCIDUM ATROX/vPOLISH/MAINs/GENATROXsearch01.htm
pierwotnych (oryginalnych) zdjęć:
commons.wikimedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.03.01], commons.wikimedia.orgKliknij by spróbować wyświetlić stronę
[dostęp: 2015.03.01]
Jeśli na Pana/Pani urządzeniu działa klient programu pocztowego — taki jak Mozilla Thunderbird, Windows Mail czy Microsoft Outlook, opisanych m.in. w WikipediiPatrz:
pl.wikipedia.org — proszę spróbować wybierając link poniżej:
LIST do KUSTOSZA/ADMINISTRATORAKliknij i spróbuj wywołać własnego klienta poczty E–majlowej
Jeśli natomiast Pan/Pani nie posiada takowego klienta na swoim urządzeniu lub powyższy link nie jest aktywny proszę wysłać Emajl do Kustosza/Administratora za pomocą używanego przez Pana/Panią konta — w stosowanym programie do wysyłania korespondencji — na poniższy adres:

jako temat podając:
MARTYROLOGIUM: DEMIAŃCZYK Jan
Powrót do przeglądania życiorysu:
Kliknij by powrócić do życiorysu