W 1936 rozpoczął posługę w parafii Jawornik Ruski, wówczas w pow. Dobromil województwa lwowskiego. Do 1934 Jawornik był dużą wsią, zamieszkałą szacunkowo przez ok. 2,500 osób, z mieszaną ludnością, i.e. ok. 47% rzymskokatolickich Polaków i ok. 49% greckokatolickich Ukraińców. Odłączono wówczas od niej przysiółek Borownica, w którym znajdował się kościół katolicki, wokół którego gromadziła się większość polskiej ludności wsi. W 1939 można więc przyjąć, iż szacunkowo w Jaworniku Ruskim mieszkało ok. 1,500 osób, z czego rzymskokatolicy stanowili ok. 15%, greckokatolicy ok. 80%. Dodatkowo mieszkało tam ok. 70 Żydów. W całej jego greckokatolickiej parafii, obejmującej także wieś Żohatyn, mieszkało w 1939 ok. 2,035 wiernych.

W analizowanych źródłach w zasadzie nie ma informacji o jego postawie wobec problemów, z którymi musiało się mierzyć jego pokolenie. Z tym zastrzeżeniem można aliści przyjąć, że był kapłanem sprzyjającym — a co najmniej neutralnym — ukrainizacyjnej polityce hierarchii swojego Kościoła, która na przełomie lat 1920. i 1930. doprowadziła i.a. do fali grupowych konwersji Łemków na prawosławie — ok. 18,000 Łemków/Rusinów opuściło Kościół greckokatolicki. Kościołowi greckokatolickiemu udało się powstrzymać dalszą apostazję Łemków, nie dzięki wszelako postawie jego eparchii lecz powstaniu specjalnej Administratury Apostolskiej Łemkowszczyzny AAŁ. Mychajło Baczyńskij, poseł na Sejm RP, w wystąpieniu sejmowym z 21.01.1931, ujawniał, z czym musieli się zmagać Rusini w łonie Kościoła greckokatolickiego, niepodatni na ludobójczą — jak się miało okazać — ideologię narodowców ukraińskich: „Greckokatolicka cerkiew została po wojnie [polsko–ukraińskiej 1918‐1919] zamieniona na agitacyjną ukraińską trybunę polityczną, z której są siane nie słowa miłości bliźniego, lecz słowa nienawiści”. Wielu kapłanów jego eparchii nadal sprzyjało jednak nacjonalistom ukraińskim, zbliżonym do ludobójczej OUN/UPA.

Po niemieckim i rosyjskim ataku na Polskę w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, jego parafię już ok. 10.09.1939 zajęli Niemcy, ale zgodnie z ludobójczą umową dwóch sojuszników, zwaną paktem Ribbentrop–Mołotow z 23.08.1939, potwierdzoną tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja” z 28.09.1939, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow, wycofali się i ok. 29.09.1939 przekazali Rosjanom. Jego parafia, na prawym brzegu Sanu, znalazła się pod okupacją rosyjską. W czasie okupacji rosyjskiej głównie Polacy doświadczyli tam rosyjskich prześladowań. Szczegóły precyzowane były na czterech tzw. konferencjach tematycznych, gdy niemiecka niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, i rosyjska ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwie ludobójcze organizacje sojusznicze, debatowały nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. Pierwsza miała miejsce 27.11.1939 w Brześciu nad Bugiem; druga zaraz potem w Przemyślu. Trzecia odbyła się 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, czwarta w 03.1940 w Krakowie. W międzyczasie, na początku 02.1940, w pałacyku myśliwskim Hermanna Göringa w Romintach w Puszczy Rominckiej, doszło do spotkania dwóch ludobójców, Heinricha Himmlera i Ławrentija Berii, gdzie prawd. sfinalizowano decyzję o eksterminacji społeczeństwa polskiego i zwalczaniu polskiego ruchu oporu. W konsekwencji w 04.1940, niemal równocześnie, w Rosji rozpoczęto ludobójcze mordy polskich jeńców wojennych, które do historii przeszły pod nazwą «ludobójstwa katyńskiego», a w okupowanym i zarządzanym przez Niemców quasi‐państwie, zwanym niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG, rozpoczęto niem. Außerordentliche Befriedungsaktion (pl. Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna), i.e. «Aktion AB», stanowiącą część tzw. niem. «Intelligenzaktion» (pl. Akcja Inteligencja), eksterminacji polskich elit politycznych i intelektualnych.

Jednym z pierwszych posunięć okupanta rosyjskiego była sowietyzacja szkół, co oznaczało e.g. usunięcie nauczania religii. Zaraz potem rozpoczęły się masowe aresztowania Polaków. W czterech wielkich deportacjach w głąb Rosji, „na Syberię” — z których pierwsza miała miejsce ok. 10.02.1940, w środku szczególnie mroźnej zimy — Rosjanie wywieźli od 340,000 do 1,000,000 obywateli Polski, całe rodziny, „zwłaszcza tych, którzy pełnili znaczące funkcje”, i.e. nauczycieli, oficerów i osadników wojskowych, działaczy politycznych, właścicieli majątków, biznesmenów, urzędników i innych majętnych osób, uznanych przez Rosjan za „wrogi i szkodliwy element”. W zasadzie nikt z nich do rodzinnych stron już nie powrócił. Nie wiadomo czy, i ile, osób, zostało wywieziony z Jawornika Ruskiego, ale także i jego parafianie prawd. doświadczyli zalet ros. русского мира (pl. ruski mir/świat), bowiem wzdłuż Sanu Rosjanie utworzyli tzw. „linię Mołotowa” — ciąg obronnych fortów i okopów, w okolicy Przemyśla określanych jako 8. Przemyski Rejon Umocniony. Częścią owej „linii” był pas o szerokości ok. 800 m, z którego na całej długości wysiedlano ludność. Elementy fortyfikacji miały znaleźć się także na terenie jego parafii — jeden z węzłów obronnych miał być rozmieszczony na wzgórzach, m.in. na „wzgórzu o wysokości 481,0, 1 km na południe od Jawornika Ruskiego […] Długość frontu węzła obronnego wynosiła 8 km, a głębokość 5 km”. Miały — bo jak się wydaje, Rosjanie nie zdążyli ich wykonać.

22.06.1941 Niemcy zaatakowały uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęła się okupacja niemiecka. Jawornik Ruski włączony został do niem. Kreishauptmannschaft Przemyśl (pl. powiat Przemyśl) w niem. Distrikt Krakau (pl. dystrykt Kraków), jako część okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Niemcy już od 1939 prowadzili w GG wyraźnie proukraińską politykę, mającą m.in. mającą na celu osłabienie Kościoła rzymskokatolickiego. Ukraińcom zagwarantowano samorząd, stosowanie języka ukraińskiego w administracji. Rozpoczęła działalność policja ukraińska niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określana też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Ukraińcom powierzano też służbę więzienną, angażowano do załóg obozów koncentracyjnych, zatrudniano w niższej administracji. Otwarcie działały ukraińskie organizacje polityczne, takie jak Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów OUN, Ukraiński Komitet Centralny UKC. Polityka wspierania żywiołu ukraińskiego może najbardziej uwidoczniała się w polityce społecznej GG. Niemcy dozwoli na działalność organizacji społeczno–charatytywnych, ale tylko UCK był finansowany częściowo z budżetu GG. Dodatkowo mógł korzystać ze środków spółdzielni ukraińskich. Polska Rada Główna Opiekuńcza RGO i Żydowska Samopomoc Społeczna ŻSS musiały polegać wyłącznie na dobrowolnych wpłatach darczyńców. W rezultacie polskie i żydowskie organizacje mogły prowadzić tylko działalność charytatywną: wspierając dożywianie, pomoc dla uchodźców, etc. Ukraińcy przy pomocy funduszy GG budowali zaś ukraińskie szpitale, sierocińce, żłobki, szkoły. W wielu miejscach odbierano szkoły z rąk polskich i przekazywano je w ręce ukraińskie. Prowadziło to wzmożenia konfliktu polsko–ukraińskiego. Nie mogło być inaczej, skoro na drzwiach wejściowych poczekalni dworca głównego w stolicy GG, Krakowie, widniał napis: niem. „Nur für Deutsche aus dem Reich, Volksdeutsche und Ukrainer” (pl. „Tylko dla Niemców z Rzeszy, volksdeutschów i Ukraińców”). W 1940 dozwolono też na założenie, pod czujną opieką Niemców, ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem stało się tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN. Szkolenia SB OUN przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”. Nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami, opiekę sprawowało Gestapo, które swoją siedzibę miało w willi „Palace”, gdzie mordowano polskich patriotów. SB OUN miała później uczestniczyć w ludobójczych atakach na społeczność polską, i.e. «Genocidium Atrox».

W 1941‐1943 aliści Niemcy przede wszystkim rozpoczęli proces eksterminacji Żydów. E.g. oddaloną o ok. 14 km na wschód w linii prostej od Jawornika Ruskiego całą wioskę Bircza — dawne miasteczko — już na początku okupacji niemieckiej, w 06.1941, przekształcili w otwarte getto, i.e. nieotoczone płotem, mimo iż Żydzi stanowili w nim ok. 54% mieszkańców. Od 25.10.1941, w GG zaczął obowiązywać dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator), Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany”. Zaraz potem, na początku 1942, Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG znany był pod nazwą niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Od 04.1942 do 08.1942 — daty dzienne nie są znane — mordowali Żydów w okolicy getta, e.g. w 04.1942 ok. 50 osób; w 05.1942 kilkanaście w części wioski zwanej Kamienna Górka; 05‐08.1942 ok. 200 na cmentarzu żydowskim; w 07.1942 lub 08.1942 ok. 500‐800 na wzgórzu Wierzysko k. wsi Stara Bircza. Wśród zamordowanych byli prawd. Żydzi z Jawornika Ruskiego, o ile nie zostali przez Rosjan wywiezieni w głąb Rosji podczas trzeciej wielkiej deportacji w 06.1940. Getto zostało zlikwidowane w połowie 08.1942. Żydom „nakazano stawić się o 04:00 po południu na głównym placu. Osobnicy ubrani w mundury strzelali do tych, którzy się opierali. Wszystkich przetrzymano na placu przez noc, pod gołym niebem, do świtu, po czym zagnano ok. 24 km do getta w Przemyślu”. Było ich ok. 1,000, w tym Żydzi wcześniej sprowadzeni z innego getta, z Pruchnika. Jedno ze źródeł, i.e. pochodzące „z lokalu Zarządu Gminy Żydowskiej w Przemyślu”, podaje, że „pędzono ok. 3,000 osób do Przemyśla. Już w Birczy wystrzelali gestapowcy i policja ukraińska wszystkich starców i kaleki w liczbie około 500. Kto w drodze z Birczy do Przemyśla zesłabł tego strzelano w przydrożnym rowie”. Wspomnienie to stoi w rażącej sprzeczności z relacją jednego z ocalałych Żydów, podawaną w żydowskiej „Encyklopedii obozów i gett”, iż ukraińska kolaboracyjna policja niem. Ukrainische Hilfspolizei „nie zabiła żadnego mieszkańca getta” w Birczy, choć mordować miano Żydów próbujących się z getta wydostać. Z Przemyśla Żydów wywieziono ich do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie zostali zamordowani. Getto w Przemyślu Niemcy ostatecznie „zlikwidowali” dopiero 11.09.1943, acz miasto zostało ogłoszone jako niem. „Judenrein” (pl. „wolne od Żydów”) jeszcze później, bo w 02.1944.

Wśród uratowanych była Żydówka Eugenia Jare (Gina Diamant), której spreparowane dokumenty, tzw. „aryjskie”, e.g. aktu chrztu św., wystawił ks. Gabriel Marszałek, prawd. ówczesny administrator w Borownicy, który przez kilka miesięcy udzielał jej schronienia. W 2015 Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Jad Waszem w Jerozolimie uhonorował go tytułem „Sprawiedliwego wśród Narodów Świata”.

Tymczasem w 02.1943, ok. 200 km na północny wschód, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Rozkaz Szuchewycza i apel UPA formalnie nie były skierowane do oddziałów niem. Ukrainische Hilfspolizei w GG — tam bowiem w 1943 ludobójcza OUN nie powołała zbrojnego ramienia pod nazwą UPA, ale formowała oddziały zbrojne pod eufemistyczną nazwą, dla „zmylenia” Niemców, ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS. Aktywne były też inne ugrupowania ukraińskie, funkcjonujące m.in. pod eufemistyczną nazwą ukr. Самооборонні кущові відділи (pl. Jednostka samoobrony), i.e. SKW, de facto współpracujące z OUN, politycznym ramieniem ludobójczego UPA, a nawet przez OUN kontrolowane. Na rozkaz Szuchewyczy ludobójcy ukraińscy, „bezrobotni” po zakończeniu niem. «Aktion Reinhardt», dezerterowali i wstępowali więc tam do UNS, której głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich”. Jednym z nich był komendant niem. Ukrainische Hilfspolizei w Jaworniku Ruskim, degenerat Włodzimierz Szczygielski, ps. „Burłaka”, były żołdak niem. Bergbauern Hilfe (pl. Wsparcie chłopów górskich), i.e. niem. Ukrainische Legion (pl. Legion Ukraiński), szkolony przez niemiecki organ wywiadu i kontrwywiadu wojskowego niem. Abwehr (pl. Obrona), który wziął udział w niemieckim ataku na Polskę w 09.1939, po czym — po rozwiązaniu oddziału — wstąpił do niem. Ukrainische Hilfspolizei i był szkolony w Zakopanem, w tym samym czasie, gdy tam szkolona była SB OUN.

A w 12.1943 — gdy stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają, UNS został formalnie przekształcony w jednostkę ludobójczej OUN/UPA „UPA‐Zachód”. W 01.1944 jego dowódcą został jeszcze jeden z ukraińskich „wychowanków” niem. Sondergruppe Nachtigall i niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, degenerat Wasyl Sydor ps. „Szełest”, który prawie natychmiast rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Inny z głównych przywódców grupy „UPA‐Zachód”, ludobójca Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”, tak 06.04.1944 precyzował zadania podległych mu oddziałów UPA: „Rozkazuję niezwłoczne przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego […] Czystkę należy przeprowadzić w stanicach słabo zaludnionych przez Polaków. W tym celu stworzyć przy rejonie bojówkę, złożoną z naszych członków, której zadaniem byłaby likwidacja wyżej wymienionych. Większe nasze stanice będą oczyszczone z tego elementu przez nasze oddziały wojackie nawet w biały dzień […] Prowadźcie z nimi twardą, bezwzględną walkę. Nikogo nie oszczędzać, nawet w przypadku małżeństw mieszanych. Wyciągać z domów Lachów, ale Ukraińców i dzieci w tych domach nie likwidować […] Wydobyć broń. Śmierć Polakom”. W GG, w tym w niem. Distrikt Krakau, rozpoczęło się «Genocidium Atrox». UNS/UPA nie miała zresztą wtedy nic innego do roboty, bowiem — jak potwierdza to nawet ukraińska Wikipedia — „podczas ostatnich miesięcy 1943 oddziały UNS nie prowadziły operacji zbrojnych w związku z wprowadzeniem 02.10.1943 przez Niemców w Galicji systemu [odpowiedzialności zbiorowej] egzekucji 10 zakładników za zabójstwa każdego żołnierza niemieckiego lub przedstawiciela władz”. Polacy nie uczestniczyli w strukturach tej okupacyjnej władzy, a Niemcy zachowywali się wobec ludobójczych aktów UNS/UPA pasywnie, nie podejmując w zasadzie większych operacji przeciw Ukraińcom. Wprawdzie skala ludobójstwa nie była tam jeszcze w 1944 duża, ale ze wschodu — zarówno z Wołynia jak i z niem. Distrikt Galizien — zaczęli pojawiać się straumatyzowani uciekinierzy, świadkowie ukraińskiego bestialstwa. Polskie Państwo Podziemne i należący do niego polscy partyzanci Armii Krajowej AK czy Batalionów Chłopskich BCh zaczęli współuczestniczyć przy tworzeniu oddziałów samoobrony.

12.07.1944, gdy wszyscy oczekiwali wieści ze wschodu, gdzie w 04.1944, ok. 200 km na wschód od Przemyśla, na okres wiosenny zatrzymała się rosyjska ofensywa, w Borownicy zamordowany został przez Ukraińców — prawd. przez SB OUN — miejscowy polski proboszcz, ks. Józef Kopeć.

Stało się to w przeddzień rozpoczęcia kolejnej ofensywy rosyjskiej, zwanej operacją lwowsko–sandomierską. W jej ramach w drugiej połowie 07.1944 Rosjanie zdobyli Przemyśl i okolice, wkraczając e.g. do Jawornika Ruskiego. Rozpoczęła się okupacja rosyjska. Ofensywa rosyjska wszelako już w 08.1944 została wstrzymana — na polecenie najwyższych władz rosyjskich. Przyczyną był wybuch 01.08.1944 Powstania Warszawskiego, i.e. próby przejęcia władzy na terytorium Polski przez Polskie Państwo Podziemne przed wkroczeniem Rosjan. Rosjanie, de facto w chwilowej strategicznej zmowie z Niemcami, pozwolili Niemcom na zdławienie Powstania i wymordowanie ok. 200,000 Polaków. To sprawiło, że Jawornik Ruski i okolice aż do 01.1945 stały się obszarem przyfrontowym, miejscem kwaterowania tysięcy rosyjskich żołdaków. Przytłaczająca siła rosyjskich wojsk frontowych sprawiła, że 01.09.1944 Wasyl Sydor ps. „Szełest” nakazał wstrzymanie akcji przeciw polskiej ludności cywilnej, ale rozkaz nie objął „polskiego elementu współpracującego z NKWD i organami moskiewskiego imperializmu”. Nadal OUN/UPA miało atakować „polską milicję liczącą 20 osób w jakiejś miejscowości. Jedną trzecią lub połowę z nich należy zniszczyć, resztę rozbroić i ostrzec, że jeśli nie przestaną współpracować przeciwko nam z bolszewikami, następnym razem również zostaną zniszczeni”.

12.01.1945 Rosjanie rozpoczęli decydującą ofensywę na wschodzie, tzw. operację wiślańsko–odrzańską. Byli zabezpieczeni na zapleczu, bo Polskie Państwo Podziemne i Armia Krajowa AK, wobec krwawego stłumienia przez Niemców Powstania Warszawskiego, były bardzo osłabione, więc można było pozostawić okupowane terytoria pod kontrolą ludobójczego NKWD i polskich zdrajców współpracujących z nim, i.e. tzw. rosyjskiej republiki polskiej „prl”. Jednocześnie polski rząd, funkcjonujący w Londynie i Polskie Państwo podziemne zdecydowały o rozwiązaniu Armii Krajowej AK. Stało się to 19.01.1945.

I wówczas na ziemiach, które opuściły rosyjskie wojska frontowe, zaczęła się uaktywniać ludobójcza OUN/UPA. W szczególności dotyczyło to obszaru między tzw. linią Curzona–Namiera a Sanem, i.e. między rzekami Bug a San, określanego przez Ukraińców jako Zakerzonia, który OUN/UPA uznawała za zachodnią część przyszłego państwa ukraińskiego. Linia Curzona–Namiera, była demarkacyjną linią między Polską a rosyjskimi bolszewikami, zaproponowaną 11.07.1920 Rosjanom przez ministra spraw zagranicznych imperium brytyjskiego, George"a Curzona, w czasie wielkiej ofensywy rosyjskiej w trakcie wojny polsko–rosyjskiej 1919‐1921, zasugerowaną przez tzw. eksperta, Lewisa Bernsteina Namiera, Żyda polskiego pochodzenia. Rosja — wbrew planom imperialistów brytyjskich — poniosła w 1920 klęskę, ale koncepcja linii Curzona–Namiera, przebiegającej przez środek Polski, stała się cause célèbre wszystkich imperialnych koncepcji podziału Europy Środkowej, w szczególności rosyjskich i niemieckich. Właśnie wówczas, na początku 1945, dowódcą Okręgu Wojskowego OUN/UPA WO‐6 „San”, obejmującego Zakerzonię, został wspomniany ludobójca Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”.

Skomplikowaną sytuację w okolicach Jawornika Ruskiego dopełniały decyzje podjęte 28.11‐01.12.1943 przez głównych przywódców antyniemieckiej koalicji — USA, Wielkiej Brytanii i Rosji — na konferencji w Teheranie. Wówczas de facto uzgodniono, że przedwojenna Polska zostanie podzielona, a obszary, które w 1939 zagarnęła i okupowała Rosja, zostaną częścią Rosji. W ten sposób koalicjanci uprawomocnili ludobójczy pakt Ribbentrop–Mołotow, w części dotyczącej Rosji. Jedną ze zmian, na które zdecydował się przywódca Rosji, ludobójca Stalin, było pozostawienie obszarów na zachód od Bugu, e.g. Zakerzonii, w granicach „prl”. Rosjanie wszelako nie zamierzali poprzestać na prostym wytyczeniu nowych granic — starą, wypróbowaną rosyjską metodą, zamierzali też rozwiązać problemy narodowościowe i społeczne. Metodą tą były deportacje całych narodów i społeczeństw.

Ponad milion Polaków z tzw. Kresów, i.e. terytoriów na wschód od linii Curzona–Namiera i Bugu, zaczęli zmuszać do wyjazdu na zachód i północ „prl”, na ziemie, które w 1939 stanowiły część Niemiec. A Ukraińców i Rusinów, głównie z Zakerzonii, zaczęli przymuszać do wyjazdu na wschód, na obszary mające należeć bezpośrednio do komunistycznej Rosji. Pierwsza faza, trwająca do końca 1944 była „dobrowolna” i objęła terytorium na północ od Przemyśla. Do Rosji wyjechało ok. 20,000 osób. Druga faza zaczęła się 01.01.1945 i spotkała się generalnie z oporem. Zgłaszających się „dobrowolnie” było niewielu.

Tak więc na początku 1945, po opuszczeniu okolicy przez frontowe oddziały rosyjskie, nastąpiło starcie trzech głównych sił. Z jednej strony ludobójcy ukraińscy z OUN/UPA, walczący o ukraińską Zakerzonię, dokonywali mordów i pacyfikacji polskich wsi, oraz ataków na siły rosyjskie, w tym ludobójcze NKWD, wspierane przez polskie jednostki, które zdecydowały się zdradzić ideały Polski niepodległej i podjęły współpracę z Rosjanami. Z drugiej strony spadkobiercy Polskiego Państwa Podziemnego, którzy po wielu latach walki z Niemcami, zamierzając powrócić do życia cywilnego, zostali oskarżeni przez Rosjan i ich polskich kolaborantów o … kolaborację z Niemcami, i w praktyce zmuszeni do odnowienia ruchu oporu i partyzantki. Jednocześnie musieli bronić wsi atakowanych przez ludobójców z OUN/UPA. Dziś określamy ich jako „żołnierzy wyklętych”. Trzecią stroną byli Rosjanie, a w szczególności oddziały ludobóczej NKWD, wspierane przez rosnące w siłę — umacniane rosyjską potęgą — komunazistowskie jednostki „prl”. Zwalczali OUN/UPA, ale szczególnie zwalczali polskich patriotów, byłych członków Polskiego Państwa Podziemnego, widząc w nim największe zagrożenie dla rosyjskich rządów.

I właśnie wówczas, w 02.1944, w Jaworniku Ruskim miało miejsce szereg starć między oddziałami tzw. Milicji Obywatelskiej MO, i.e. policją formującego się „prl”, a Ukraińcami. Czołową rolę w tych wydarzeniach odegrała dość enigmatyczna postać Jana Kotwickiego ps. „Ślepy”, zastępcy dowódcy placówki MO w Borownicy, który prawd. był „wołyniakiem”, i.e. uchodźcą z ludobójczych ataków OUN/UPA na Polakach, być może też byłym członkiem komunazistowskiej Armii Ludowej AL, w czasie okupacji niemieckiej działającej na zlecenie Rosjan. Miał być on organizatorem kilku ataków na Jawornik Ruski, w którym powstała bardzo silna jednostka ukraińskiej SKW — zwarte oddziały ludobójczej OUN/UPA były wówczas, jak się wydaje, na etapie formowania. I tak 02‐05.02.1945 miał miał miejsce atak MO (albo dwa ataki): „milicja z Przemyśla, Rzeszowa, Borownicy i okolicznych posterunków w ilości około 80 osób zrobiła skok na Jawornik Ruski […] Na końcu wsi uczestnicy szkolenia [organizowanego przez OUN] przywitali ich ogniem. Wśród milicjantów powstało zamieszanie, co chcieli wykorzystać aresztanci, ale jeden milicjant, widząc, że uciekają, oboje zastrzelił”. W odpowiedzi 08.02.1945 „Upowcy podczas napadu o północy zamordowali 7 Polaków wrzucając ich żywcem do studni: 5‐osobową rodzinę z 3 dzieci oraz małżeństwo”. 09.02.1945, jak podają źródła ukraińskie, „25 milicjantów zrobiło skok na wieś Jawornik [Ruski]. Zabili 5 osób. Oprócz tego zranili kobietę, dwóm Ukraińcom wydłubali oczy”.

Prawd. podczas tego ostatniego ataku został zaatakowany na plebanii.

Miano go pobić i połamać mu żebra.

Przewieziony został do oddalonej o ok. 6 km wsi Lipa, a stamtąd do Przemyśla, gdzie przez miesiąc leczył się.

Nie wrócił już do Jawornika Ruskiego. Przeniesiony został do parafii Łazy, ok. 45 km na północny wschód, ok. 25 km na północ od Przemyśla. Gdy przybył tam we wsi mogło mieszkać szacunkowo ok. 1,400 osób (tyle mieszkało w 1943), z czego greckokatoliccy Ukraińcy stanowili ok. 95%. Jego posługa w Łazach znaczona była przede wszystkim falami deportacji Ukraińców poza granicę komunazistowskiego „prl”. W 1945 i 1946 miały miejsce dwa kolejne etapy akcji deportacyjnej, o charakterze przymusowym. W akcji brały udział rozmaite formacje zbrojne „prl” — Wojsko Polskie WP, Wojsko Ochrony Pogranicza WOP, zbrodniczy Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego KBW, MO, zbrodniczy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, i.e. UB — wszystkie kontrolowane przez okupanta rosyjskiego. Według danych w czasie tzw. III etapu deportacji wygnano z „prl” 81,806 osób (22,854 rodziny), a podczas IV etapu 252,422 osoby (47,192 rodziny).

Ludobójcza OUN/UPA zareagowała m.in. rozkazem z 09.09.1945 wspomnianego degenerata, ludobójcy Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”, komendanta okręgu wojskowego UPA WO‐6 „San”, „zaatakowania komisji przesiedleńczych i oddziałów [wojska], pomagających w wysiedleniach oraz palenia wysiedlonych wsi w celu zatrzymania osadnictwa polskiego”. Atakowano również linie kolejowe, stacje, mosty, wiadukty. W okolicy Łazów i położonych na północ lasów sieniawskich grasowały sotnie należące do kurenia OUN/UPA, dowodzonego przez Iwana Szpontaka ps. „Zaliźniak”, byłego członka kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei, który — a jakże — zdezerterował do UPA, odpowiedzialnego m.in. za ludobójcze mordy w Wiązownicy.

Również w Łazach miały miejsce indywidualne mordy zarówno Polaków, jak i Ukraińców. Polskie źródła podają, iż w 1945 „banderowcy zamordowali [tam] 8 Polaków”. Ukraińskie natomiast wymieniają dane kilkunastu osób zamordowanych przez nieokreślone grupy polskie, w trakcie wielu napadów. E.g. podają, że 05.05.1945, w greckokatolicką Wielką Sobotę „Totalne zniszczenie wisi nastąpiło w sobotę wielkanocną 1945 r. Rano ks. proboszcz Ilja Łewycki ze swoim pomocnikiem ks. Ewynem, odprawiali w cerkwi nabożeństwo. Liczna polska wataha wdarła się do wsi […] Część watahy wdarła się do cerkwi i bijąc ludzi zaczęła wpędzać ich na dwór, gdzie zdarli z nich świąteczną odzież. Druga grupa chodziła od chaty do chaty i zabierała wszystko, co miało jakąś wartość. Przy tym niszczyła sprzęt, zrzucała ze ścian obrazy świętych, tłukła okna i przewracała dzieże z wielkanocnym ciastem”. Musiał być tego świadkiem, acz nie wiadomo, kim był wymieniony ks. Ewyn.

Do Rosji wygnany został na końcu IV etapu deportacji, w 09.1946. Źródła ukraińskie podają, że w 1945‐1946 co najmniej 649 osób wyjechało z Łazów na wschód, w tym także wspomniany proboszcz parafii Łazy, ks. Ilja Łewycki.

Do Rosji wyjechał już po aresztowaniu 11.04.1945 przez Rosjan wszystkich biskupów greckokatolickich przebywających na terenach przedwojennej Rzeczypospolitej, okupowanych bezpośrednio przez Rosjan; po deportacji z „prl” i następnie de facto aresztowaniu przez Rosjan dwóch biskupów jego eparchii przemyskiej, bpa Kocyłowskiego i bpa Łakoty. Na okupowaną Ukrainę — i.e. Galicję Wschodnią — dotarł już po pseudo‐soborze lwowskim 08‐10.03.1946, podczas którego Rosjanie wymusili formalną „likwidację” Kościoła Greckokatolickiego i wcielenie go do Cerkwi Prawosławnej.

Gdy zatem osiadł we wsi Kokutkowce, w dawnym polskim woj. tarnopolskim, Kościół greckokatolicki był tam już „nielegalny”.

Dokonał apostazji i przeszedł na prawosławie.

Wieś Kokutkowce w 1939 zamieszkana była przez ok. 700 osób, z czego Polacy stanowili ok. 90%. W 1943, na skutek głównie rosyjskich represji w latach 1939‐1941 mieszkały w niej już tylko 573 osoby. Gdy tam przyjechał Polaków już nie było. Część zamordowali Ukraińcy — z rąk ludobójczego UNS/UPA zginęło co najmniej 24 Polaków. Większość deportowana została na zachód, do komunazistowskiej „prl”, w 1945‐1946. Domy stały puste. Niszczał też rzymskokatolicki kościół tam przez Polaków wystawiony.

Prawd. objął parafię Isypowce, z kościołem greckokatolickim, zamienionym w cerkiew prawosławną, w oddalonej o ok. 2 km wsi Isypowce, w której w 1939 mieszkało ok. 650 osób, z czego Polacy stanowili ok. 57%. W 1943 żyły tam już tylko 592 osoby, a w 1946 nie było już tam też Polaków, pomordowanych przez Ukraińców i deportowanych na zachód.

Kilka lat po dotarciu do Kokutkowców zginął w nieznanych okolicznościach.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”