Ok. 14.09.1914, na początku I wojny światowej, po wkroczeniu wojsk Imperium Rosyjskiego 03.09.1944 do Lwowa, a następnie po porażce wojsk Monarchii Austro–Węgierskiej w bitwie pod Rawą Ruską 03‐11.09.1939 i decyzji tychże o wycofaniu się za linię rzeki San, Rosjanie wkroczyli do jego parafii i wsi Hussaków, ok. 80 km na zachód od Lwowa i ok. 17 km na południowy wschód od Przemyśla. Dwa dni później, 16.09.1914, rozpoczęło się trwające do 22.03.1915 oblężenie Przemyśla. Po latach tak pisał: „Proszę umieścić w "Posłańcu Serca Pana Jezusa" me wielkie podziękowanie Sercu Jezusowemu za niezwykłe łaski, którymi mię otaczało w czasie oblężenia Przemyśla 1914‐1915 r., że mogłem bez niewielkich trudności ze strony Moskali śpieszyć ludziom z duchową pomocą, tuż pod samymi fortami Przemyśla”. Miesiąc później, 02.05.1915, rozpoczęła się jedna z najważniejszych bitew wojny, bitwa pod Gorlicami, w trakcie której połączone siły wojsk Państw Centralnych (Monarchii Austro–Węgierskiej i Cesarstwa Niemieckiego) przełamały front i zaczęły spychać wojska rosyjskie na wschód. Od 15.05.1915 rozpoczął się atak na Przemyśl. Wspominał: „zaś w maju 1915 r.

przez trzy tygodnie w czasie szalonych bitew w samym Husakowie, kiedy to zdawał się być koniec świata, gdy wszystko ginęło od kul i ognia, gdy palił się kościół i plebania, ludzie i zwierzęta ginęli […] "Serce Jezusa ratuj nas" — bez końca wzywane na pomoc w owe straszne dnie, o których z trwogą wspominam — dawało mi niezwykłą moc, pogardę życia, żem kościół uratował i ludziom otuchy dodawał. Za to wszystko dzięki najwyższe Panu Jezusowi”. 03.06.1915 do Hussakowa i Przemyśla wrócili Austriacy.

Gdy oczywistym stawała się klęska Państw Centralnych, 16.10.1918 cesarz, Karol I Habsburg wydał manifest niem. Völkermanifest — „Do Moich wiernych Austriackich ludów” — zapowiadając przekształcenie Austro–Węgier w państwo federalne. Nie tylko nie zapobiegło to rozpadowi Cesarstwa, ale wręcz przyspieszyło go. Palącą stała się kwestia losów — po zakończeniu I wojny światowej — niem. Königreich Galizien und Lodomerien (pl. Królestwo Galicji i Lodomerii), prowincji i kraju koronnego Monarchii Austro–Węgierskiej. Wybuchł otwarty konflikt polsko–ukraiński. Pierwsi zaatakowali Ukraińcy — nieznacznie przewyższający liczbą ludności osoby narodowości polskiej, szczególnie na wsiach, podczas gdy w miastach znacznie przeważali Polacy — którzy już 01.11.1918, czyli 10 dni przed końcem wojny, ogłosili o powstaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej ZURL i jednocześnie zaatakowali stolicę Galicji Wschodniej, Lwów. Rozpoczęła się wojna polsko–ukraińska 1918‐1919. Ukraińcy nie zdobyli Lwowa — zostali też w 1918 wyparci z Przemyśla — ale rozpoczęli jego oblężenie. Wojsko dopiero co odrodzonej Polski utrzymało jednak kontrolę nad strategiczną linią kolejową z Przemyśla do Lwowa. Pas wokół tej magistrali nie objął jednak jego Hussakowa — ok. 10 km na południe — i rozpoczęła się okupacja ukraińska. W jej trakcie został przez Ukraińców aresztowany i przewieziony do więzienia w Samborze. Tam był bity i maltretowany.

07.03.1919 Ukraińcy w kilku miejscach przejęli kontrolę na magistralą Przemyśl–Lwów, ale już 19.03.1915 zostali odparci i korytarz do Lwowa znów był w rękach polskich. A 14.05.1919 ruszyła polska ofensywa pod dowództwem gen. Józefa Hallera. Już 15‐16.05.1919 Polacy wkroczyli do Sambora. Do 16.07.1919 zmuszono Ukraińców do wycofania się za rzekę Zbrucz. Mógł wówczas wrócić, chory i z nadwerężonym zdrowiem, do swej parafii.

W 1939 w Hussakowie, niewielkiej wówczas wsi w pow. Mościska polskiego woj. lwowskiego, mogło mieszkać ok. 1,100 osób, z czego rzymskokatoliccy Polacy stanowili szacunkowo ok. 24%, greckokatoliccy Ukraińcy ok. 53%. Ponadto przebywać mogło w niej szacunkowo ok. 250 Żydów. W parafii rzymskokatolickiej, której centrum był kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Hussakowie, obejmującej ok. 10 wiosek — i 10 szkół, w których nauczał religii — mieszkało w 1938 ok. 1699 wiernych. Parafia greckokatolicka, również mająca swoją siedzibę w Hussakowie, liczyła ok. 6,400 wiernych. Struktura ludnościowa w całym pow. Mościska była podobna — ok. 60% większość stanowili wyznawcy Kościoła greckokatolickiego, i.e. Ukraińcy.

01.09.1939, zgodnie z ludobójczą umową niemiecko‐rosyjską z 23.08.1939, zwaną paktem Ribbentrop–Mołotow, która stała się zaczynem II wojny światowej, Niemcy zaatakowały Polskę. W okolicy jego parafialnej wsi najpierw, ok. 12‐14.09.1939, pojawili się nacierający w kierunku Lwowa Niemcy. 15‐16.09.1939 miała miejsce bitwa pod Jaworowem, w której grupa wojsk polskich, pod dowództwem gen. Kazimierza Sosnkowskiego, odniosła taktyczny sukces pokonując i powstrzymując chwilowo nacierające wojska niemieckie. W skład tej grupy wchodziła m.in. 24. Dywizja Piechoty, która niedaleko Hussakowa z powodzeniem powstrzymała natarcie niem. 2. Gebirgs‐Division (pl. 2. Dywizja Górska). Grupa gen. Sosnkowskiego zmuszona została wszelako do wycofania się na wschód, w kierunku Lwowa i ok. 15.09.1939 do Hussakowa wkroczyli Niemcy. Wkrótce Niemcy podeszli pod Lwów i rozpoczęli ataki na miasto. Zaciekłe walki o miasto jeszcze trwały, gdy 17.09.1939, realizując zobowiązania zbójeckiego paktu Ribbentrop–Mołotow, Polska zaatakowana została przez Rosjan. Do Lwowa Rosjanie dotarli 19.09.1939 i rozpoczęło się oblężenie miasta. Już jednak 20.09.1939 Niemcy otrzymali rozkaz wycofywania się. Lwów miał przypaść Rosjanom. 22.09.1939 miasto się poddało. Po kilku dniach Rosjanie zaczęli posuwać się na zachód, przejmując obszary opuszczane przez wycofujące się wojska niemieckie. Ok. 27.09.1939 dotarli do Hussakowa. Dzień później, 28.09.1939, Niemcy i Rosjanie podpisali tzw. „Traktat o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwany też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow. W Hussakowie rozpoczynała się okupacja rosyjska.

Rosjanie represjom poddali szczególnie Polaków, dokonując aresztowań polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. Wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki, usunięto nauczanie religii ze szkół. Losy duchowieństwa greckokatolickiego nie odbiegały od doświadczeń polskiego duchowieństwa w tym okresie.

Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, już 23.06.1941 rozpoczęła się okupacja niemiecka. Jego parafia stała się częścią niem. Kreishauptmannschaft Lemberg (pl. powiat Lwów) — do 1942 częścią niem. Kreishauptmannschaft Sądowa Wisznia (pl. powiat Sądowa Wisznia) — w ramach niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja), wchodząc w skład okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Okres 1941‐1943 znaczony był w szczególności eksterminacją Żydów. Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Znaczący udział brały w nim jednostki ukraińskiej, kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), działającej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Już w 1941 — w „pierwszym roku wojny”, jak to określa jedno ze źródeł — w jego parafialnym Husakowie „policja ukraińska zamordowała pod synagogą w sobotę młodą Żydówkę”. Od 25.10.1941 Żydów obowiązywał dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Po rozpoczęciu niem. «Aktion Reinhardt» lokalnym centrum realizacji ludobójczego programu stały się oddalone o ok. 15 km na północny wschód Mościska. W 1939 w Mościskach mieszkało szacunkowo ok. 2,500 Żydów, i.e. ok. 43% ludności miasta — poza tym żyło tam ok. 2,700 Polaków, i.e. ok. 48%, i ok. 500 Ukraińców. W 06.1941, gdy rozpoczynała się okupacja niemiecka, żyło tam ok. 3,500 Żydów, znacząca część z których była uciekinierami i przesiedleńcami z Polski centralnej w 1939. Już w 07.1941 Niemcy nakazali powołanie niem. Judenrat (pl. Rada żydowska), obarczając ją odpowiedzialnością za całokształt spraw społeczności żydowskiej. W realizacji owych celów pomocna miała być niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa). W 05.1942 kilkuset Żydów deportowano obozów niewolniczej pracy przymusowej, w tym do niem. Zwangsarbeitslager für Juden (pl. obóz pracy przymusowej dla Żydów) we Lwowie przy ul. Janowskiej, i.e. tzw. obozu janowskiego ZALfJ Lemberg, zapewniającego niewolniczą siłę roboczą dla należącej do ludobójczej niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS» — paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP — spółki Deutsche Ausrüstungswerke DAW, dostarczającej niemieckiej machinie wojennej dostaw mundurów, drewna, metali, napraw sprzętu wojennego. Na początku lata 1942 zagnano do Mościsk Żydów z okolicznych miejscowości, w tym z jego parafii, oraz utworzono niem. Judenviertel (pl. dzielnica żydowska), i.e. otwarte getto. 12‐13.10.1942 miała miejsce niem. Aktion (pl. akcja) —Niemcy i członkowie niem. Ukrainische Hilfspolizei zagnali ok. 2,000 Żydów na stację kolejową, po czym wywieziono do ich niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie zostali zamordowani. Na próbujących się ukrywać niem. Ukrainische Hilfspolizei urządzała polowania, w trakcie których ok. 500 Żydów zamordowano na żydowskim cmentarzu w Mościskach. Getto istniało jeszcze 5 tygodni, w trakcie których niem. Ukrainische Hilfspolizei nie dopuszczała do dostarczania jakiejkolwiek żywności ostatnim ok. 1,000 Żydom tam przebywającym. Wielu Żydów zmarło z głodu i chorób, w szczególności epidemii tyfusu. W 12.1942 wszystkich pozostałych wywieziono do getta w Jaworowie, gdzie zostali zgładzeni w 04.1943. Bohaterscy Niemcy mogli raportować, że Mościska były niem. „Judenrein” (pl. „wolne od Żydów”).

W tym samym mniej więcej czasie, w 02.1943, na oddalonym o ok. 200 km na północny wschód Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Miesiąc później, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei, która współuczestniczyła w realizacji niem. «Aktion Reinhardt», o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Gdy na przełomie 1943/1944 stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają — 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką, która w 04.1944 dotarła do linii oddalonej o ok. 80 km na wschód od Lwowa, zatrzymując na okres wiosenny — OUN/UPA podjęło decyzję o rozszerzeniu ludobójstwa «Genocidium Atrox» na niem. Distrikt Galizien. Do tego czasu działały tam głównie — by „nie drażnić” Niemców — ugrupowania funkcjonujące pod eufemistyczną nazwą ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS, wzmocnione zaprawionymi w ludobójstwie Żydów dezerterami z niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma. M.in. ludobójcy ukraińscy utworzyli wówczas grupę operacyjną OUN/UPA „UPA‐Zachód”, pod dowództwem Wasyla Sydora, ps. „Szełest”, który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Za realizację «Genocidium Atrox» w okolicy Lwowa — także w okolicy Mościsk— odpowiedzialny był Okręg Wojskowy UPA WO‐2 „Bug”, dowodzony przez jeszcze jednego degenerata, Ostapa Łyndę, ps. „Jarema”, który w 1941 był dowódcą plutonu w ukraińskim niem. Sondergruppe Nachtigall, a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, tak jak ludobójczy przełożeni, wspomniani Wasyl Sydor i Roman Szuchewycz.

Punktowe mordy Polaków zaczęły się także w jego parafii. Miały miejsce w Nowosiółkach i Boratyczach, gdzie „w ciągu dnia przyszło do jego domu kilku uzbrojonych (przebranych) banderowców, którzy zwrócili się do niego, aby wydał im drewno. Początkowo nikt niczego złego nie podejrzewał, aż do chwili, kiedy to leśniczy chciał założyć kurtkę. Na to przebrani banderowcy odzywają się, żeby kurtkę zostawił żonie. Po tych słowach żona i dzieci wpadły w furię i zaczęły płakać i prosić o litość. Niestety banderowcy byli nieobliczalni. Zabrali go ze sobą (żonę z dziećmi pozostawili przy życiu) i poszli z nim do lasu. Jego żona usłyszała tylko po chwili strzał. Godzinę potem rozpoczęto poszukiwania jego zwłok, ale nie odnaleziono ich”. W Chodnowicach „miejscowi Ukraińcy zamordowali podczas snu 5‐osobową rodzinę polską z 3 dzieci o nazwisku Banaś”. W Horysławicach „Ukraińcy zamordowali 5 Polaków: 20‐letnią dziewczynę i 4 chłopców 19‐letnich; ofiary torturowali, poodcinali ręce i nogi”. W Złotkowicach „obrabowali polskie gospodarstwa i zamordowali 3 Polaków”.

W nocy 13‐14.07.1944 — dokładnie w dniach, w których Rosjanie wznowili ofensywę na wschodzie, rozpoczynając operację lwowsko–sandomierską — został porwany.

Wszystkie źródła przypisują porwanie ludobójczej OUN/UPA. Niektóre aliści dodają, że sprawcami byli „nacjonaliści ukraińscy z Bojowic”, i.e. sąsiedniej wsi, ok. 1.5 km od Hussakowa.

Większość źródeł wskazuje na plebanię w Hussakowie, jako miejsce porwania, uzupełniając, iż „splądrowano budynek”. Jedno z nich wszelako podaje, że zabrany został ze wspomnianych Bojowic, gdzie „mieszkał po [wcześniejszym] spaleniu plebanii”.

„Z relacji naocznych świadków skrępowanego kapłana, ubranego jedynie w nocną koszulę, wrzucili na furmankę, na której znajdował się zagrabiony z plebanii dobytek i odjechali” z Hussakowa.

Przewieziony do Miżyńca, oddalonego o ok. 7 km, po drugiej stronie kompleksu leśnego na południe od Hussakowa. „Całą drogę do wsi Mieżyniec przejechał na wozie, służąc banderowcom jako miejsce do siedzenia”. W Miżyńcu 01.03.1943 mieszkało 1,181 osób — według źródeł niemieckich — z czego szacunkowo Polacy stanowili ok. 67%, a Ukraińcy 30%.

W 1944 w Miżyńcu prawd. znajdował się posterunek niem. Ukrainische Hilfspolizei — zgodnie z generalną praktyką niemieckich rządów w niem. Distrikt Krakau formowania jednostek policyjnych na bazie ukraińskich kolaborantów, a Miżyniec od 1941 znajdował się w tym dystrykcie — i w nim przez następne kilka dni był przetrzymywany. Według innych źródeł więziony był „w jednym z domów zajmowanych przez ukraińskich nacjonalistów”.

Oskarżać go miano o „prowadzenie działalności szpiegowskiej oraz przenoszenie amunicji dla polskich partyzantów”.

Był katowany.

„Był zmuszany do wystawiania i podpisywania rzymskokatolickich metryk dla członków UPA”, co prawd. oznacza, że ludobójcy ukraińscy w ten sposób przygotowywali się do ewakuacji i ucieczki wraz z Niemcami na zachód, próbując tworzyć dla siebie nowe tożsamości. Źródło dodaje, że „po sporządzeniu kilku egzemplarzy odmówił dalszej współpracy”.

„Kapłan nie dał się złamać”.

19.07.1944 został zamordowany. „Zabójstwa dokonał komendant ukraińskiej policji o nazwisku Rab”.

Ciało „odnaleziono w Miżyńcu, zakopane w gnoju”, ale miejsce pochówku nie jest znane.

Tydzień później, ok. 24‐28.07.1944, do Hussakowa i Miżyńca wkroczyli Rosjanie i rozpoczęła się okupacja rosyjska.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 01.12.2017, w imieniu tejże „Rady Koordynacyjnej” ludobójca, Wasyl Andrusiak odznaczony został pośmiertnie w Hałyczu Złotym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 015) i Złotym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA II klasy (nr 006). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”