W czasie I wojny światowej, w 1916‐1918, kapelan Armii Monarchii Austro–Węgierskiej.

W 1939/1940, już po niemieckiej i rosyjskiej inwazji Polski w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej — w rezultacie ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow — gdy jego ówczesna parafia, Bogdanówka, znalazła się na terytorium przyznanym przez sojuszników Rosji, i rozpoczęła się okupacja rosyjska, został przeniesiony do ekspozytury w wiosce Kociubińce, położonej w pow. Kopyczyńce polskiego woj. tarnopolskiego, ok. 7 km od powiatowych Kopyczyńców i ok. 17 km od granicznego Husiatyna. Poprzedni administrator ekspozytury, ks. Tadeusz Gajdek, kapelan rezerwy Wojska Polskiego, prawd. z polskim wojskiem opuścił w 09.1939 Polskę i znalazł się w Budapeszcie, posługując w tamtejszej wojskowej parafii. W 1939 w Kociubińcach szacunkowo mieszkało ok. 2.400 osób, z czego rzymskotaliccy Polacy stanowili ok. 36%, greckokatoliccy Ukraińcy ok. 61%, a Żydzi ok. 2%. Katolików objętych posługą ekspozytury w 1938 było ok. 966.

Rosjanie represjom poddali szczególnie Polaków, dokonując aresztowań polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. Wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki, usunięto nauczanie religii ze szkół. Musiał też być świadom losów grupy młodych Polaków z oddalonego ok. 15 km Czortkowa — w wieku 18‐22 lat, a nawet młodszych — zagrożonej poborem do wojska rosyjskiego. Za wiedzą i wsparciem przeora klasztoru oo. Dominikanów OP, o. Justyna Jana Spyrłaka, podjęto decyzję o próbie przedostania się do Francji, gdzie polski rząd formował wówczas polskie jednostki wojskowe. Zamierzano opanować rosyjskie koszary wojskowe, odbić przetrzymywanych w więzieniu, opanować dworzec kolejowy i zdobytym pociągiem przedostać się do Rumunii, a stamtąd do Francji. Akcję — pierwszy taki powstańczy zryw w czasie II wojny światowej, który do historii przeszedł pod określeniem „powstania czortkowskiego” — zaplanowano na rocznicę wybuchu antyrosyjskiego powstania styczniowego w 1863. Atak 21.01.1940 na koszary nie powiódł się wszelako i Rosjanie szybko zmobilizowali duże siły zbrojne, w tym ludobójczą NKWD. Wieści o polskiej akcji dotarły na najwyższe szczeble rosyjskiej władzy, na Kreml. Szybko aresztowano ok. 128 młodych Polaków. Do 23.01.1940 aresztowanych było już 242, a do 25.04.1940 aż 540. Wszyscy byli przesłuchiwani i torturowani. Zatrzymanym urządzono proces pokazowy, na którym co najmniej 21 osób skazano na śmierć — wyroki wykonano — 55 zesłano do rosyjskich obozów niewolniczej pracy przymusowej Gułag, a większość z pozostałych deportowano w głąb Rosji, „na Syberię”.

Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej, jego Kociubińce znalazły się w niem. Kreishauptmannschaft Czortków (pl. powiat Czortków), ramach niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja), części okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Pierwszymi ofiarami okupanta niemieckiego stali się Żydzi. Już bowiem na przełomie 1941/1942 Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), i.e. eksterminacji społeczności żydowskiej, w GG określanego kryptonimem niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt), i przez cały 1942, systematycznie zwozili do wspomnianych Kopyczyńców partie Żydów z pobliskich wsi. Kiedy zagnali tam Żydów z Kociubińc, nie wiadomo. Liczba Żydów w de facto getcie w Kopyczyńcach — już 12.07.1941, kilka dni po rozpoczęciu okupacji, Żydom zabroniono opuszczania miasteczka — falowała, w miarę przygnania nowych grup z okolicznych wsi i wywożenia na zagładę (ok. 2,500 w 1939; 3,123 w 06.1942; 2,915 w 10.1942; 5,000 w 05.1943, po dowiezieniu Żydów z Buczacza). Od 11.1941 do 10.1942 ok. 500 Żydów wywieziono do obozów niewolniczej pracy przymusowej, m.in. na plantacje mniszka kok‐sagizu, rośliny z Azji Środkowej, uprawianej dla kauczuku zawartego w soku mlecznym jej korzeni, który niemiecka firma Continental AG produkowała na rzecz niemieckiej machiny wojennej. Tam wszystkich po jakimś czasie mordowano. Pierwsza wielka deportacyjna niem. Aktion (pl. akcja) miała miejsce 30.09.1942, gdy ok. 1,000 Żydów przetransportowano do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano. Na stację kolejową w Kopyczyńcach nieszczęśników zagnali — pod kontrolą Niemców — policjanci z kolaborującej z nimi niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach działającej także jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma, oraz z niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa), funkcjonującej w getcie, przy okazji zabijając ok. 50 Żydów. Ok. 200 Żydów zmarło z głodu i chorób podczas zimy 1942/1943. Druga niem. Aktion miała miejsce 15.04.1943, gdy ci sami złoczyńcy wyciągnęli z mieszkań ok. 500 Żydów, zagnali ich pod stację kolejową, gdzie zmusili do klęczenia nad uprzednio wykopanymi dołami i wszystkich uśmiercili strzałami w tył głowy. Wielu pogrzebano, mimo iż jeszcze żyli. Największa niem. Aktion odbyła się w dniach 03‐11.06.1943, gdy Niemcy i ich ukraińscy pomocnicy, zamordowali w Kopyczyńcach prawie 4,000 osób. Pozostałych 1,000 Żydów rozwieziono do sąsiednich gett i obozów pracy, gdzie prawie wszyscy zginęli. 20.07.1943 Niemcy mogli ogłosić, że Kopyczyńce były niem. „Judenrein” (pl. „wolne od Żydów”).

Udzielanie pomocy było w praktyce niemożliwe. Za wszelką pomoc groziła śmierć — od 25.10.1941 obowiązywał bowiem dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Mimo to wiadomo, że ukraińska rodzina Karpiszynów ukrywała Żyda Eliyahu Festa, za co w 1996 trzech jej członków uhonorowanych zostało przez izraelski Instytut Jad Waszem tytułami „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.

I właśnie wtedy, w 02.1943, kilkaset kilometrów na północy wschód, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Choć rozkaz Szuchewycza formalnie nie był skierowany do oddziałów niem. Ukrainische Hilfspolizei w niem. Distrikt Galizien — tam bowiem w 1943 ludobójcza OUN nie powołała zbrojnego ramienia pod nazwą UPA, ale formowała oddziały zbrojne pod eufemistyczną nazwą, dla „zmylenia” Niemców, ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS — ale de facto również i tam ludobójcy ukraińscy, „bezrobotni” po zakończeniu niem. «Aktion Reinhardt», dezerterowali i wstępowali do UNS. Początkowo aliści — według źródeł ukraińskich i rosyjskich — UNS powołany miał być, by przeciwstawić się tzw. rajdowi Kowpaka. Sidor Kowpak, ukraiński komunista, na polecenie Rosjan, ruszył z historycznej Siewierszczyzny, niedaleko granicy między ziemiami ukraińskimi i białoruskimi, z 2,000 rosyjskich partyzantów na zachód. Przez Wołyń przedostał się, w zasadzie nie niepokojony, w okolice Tarnopola w GG. Tam rozpoczął akcję dywersyjną i e.g. wysadził wiadukt kolejowy na trasie Tarnopol‐Wołoczyska, na wschód od Tarnopola, na najważniejszej linii kolejowej dostaw zbrojeniowych dla armii niemieckiej, walczącej wówczas w decydującym starciu II wojny światowej na wschodzie, w pancernej bitwie pod Kurskiem, zakłócając i osłabiając niemiecki wysiłek zbrojny na kilka tygodni. UNS nie tylko, że nie zrealizował celu przeciwstawienia się Kowpakowi, ale w kilku przypadkach wręcz umożliwili przemieszczanie się partyzantów bez walki. Ukraińska ludność zresztą w wielu wsiach wspierała rosyjską akcję. Niemcy natomiast zareagowali dużymi siłami, ścigając przemieszczający się oddział, atakując e.g. przy użyciu samolotów, w kilku miejscach otaczając go. Za każdym razem partyzantom udawało się przerwać pierścienie obławy. W 07.1943 oddział Kowpaka przedarł się z okolic Skałatu, ok. 30 na wschód od Tarnopola, do Halicza nad Dniestrem. Po drodze przechodził przez jego Kociubińce, gdzie według źródeł ukraińskich dokonał mordu na jednym z ich mieszkańców, członku ludobójczego OUN.

A w 12.1943 — gdy stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają, i.a. 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką — UNS został formalnie przekształcony w jednostkę ludobójczej OUN/UPA „UPA‐Zachód”. W 01.1944 jego dowódcą został jeszcze jeden z ukraińskich „wychowanków” niem. Sondergruppe Nachtigall i niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, degenerat Wasyl Sydor ps. „Szełest”, który prawie natychmiast rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. «Genocidium Atrox» rozpoczęło się w niem. Distrikt Galizien.

UNS/UPA nie miała zresztą wtedy nic innego do roboty, bowiem — jak potwierdza to nawet ukraińska Wikipedia — „podczas ostatnich miesięcy 1943 oddziały UNS nie prowadziły operacji zbrojnych w związku z wprowadzeniem 02.10.1943 przez Niemców w Galicji systemu [odpowiedzialności zbiorowej] egzekucji 10 zakładników za zabójstwa każdego żołnierza niemieckiego lub przedstawiciela władz”. Polacy nie uczestniczyli w tej okupacyjnej władzy. A Niemcy zachowywali się wobec ludobójczych aktów UNS/UPA pasywnie, nie podejmując w zasadzie większych operacji przeciw Ukraińcom.

W okolicy Czortkowa i Kopyczyńców rozkazy ludobójcy Sydora realizował dowódca Okręgu Wojskowego UPA WO‐3 „Łysonia”, Emilian (Omelian) Polowy ps. „Ostap”, o „ścieżce kariery” identycznej, jak jego przełożeni — i.e. przez niem. Sondergruppe Nachtigall i niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, gdzie doświadczenia nabywali przy eksterminacji Żydów. Jak się wydaje mieszkańcy Kociubińców nie zostali wówczas zaatakowani, choć 12.03.1944 w oddalonym o ok. 12 km Majdanie, „Grupa uzbrojonych banderowców dokonała pacyfikacji polskich zagród połączonej z ich paleniem i mordowaniem polskich mieszkańców”. Śledztwo, o sygnaturze S 26/02/Zi, prowadzone po latach przez polski Instytut Pamięci Narodowej IPN we Wrocławiu, miało stwierdzić, iż „Zastrzelono lub spalono żywcem ok. 100 Polaków, rabując ich dobytek i paląc większość posesji”. Być może stało się tak dlatego, że w Kociubińcach była parafia greckokatolicka eparchii stanisławowskiego, którego ordynariusz bp Grzegorz Chomyszyn, sprzeciwiał się nacjonalistycznej i ludobójczej polityce OUN. Jak podaje IPN, bp Chomyszyn„sprzeciwił się rozporządzeniu niemieckich władz okupacyjnych w sprawie zaangażowania kapłanów greckokatolickich w tworzenie dywizji SS‐Galizien, zabraniając księżom porzucania miejsc pracy w parafiach i pełnienia funkcji kapelanów dywizji”. Dokładnie odwrotnie postąpił greckokatolicki metropolita lwowski, abp Andrzej Szeptycki.

Sytuacja zmieniła się po wkroczeniu Rosjan. Czortków i Kopyczyńce Rosjanie zdobyli ok. 22‐23.03.1944 i rozpoczęła się okupacja rosyjska. Nowy okupant zaczął aktywnie zwalczać UPA, tym bardziej, że UPA zaczęła — oprócz nieustannych ludobójczych ataków na Polaków — atakować Rosjan. Doszło do tego, że 01.09.1944 Wasyl Sydor ps. „Szełest” nakazał wstrzymanie akcji przeciw polskiej ludności cywilnej, ale rozkaz nie objął „polskiego elementu współpracującego z NKWD i organami moskiewskiego imperializmu”. Nadal OUN/UPA miało atakować „polską milicję liczącą 20 osób w jakiejś miejscowości. Jedną trzecią lub połowę z nich należy zniszczyć, resztę rozbroić i ostrzec, że jeśli nie przestaną współpracować przeciwko nam z bolszewikami, następnym razem również zostaną zniszczeni”.

I wówczas został przez Ukraińców zamordowany. Uzewnętrzniła się nienawiść ukraińska wobec ludności polskiej, którą już 28.09.1941 zakonnica, s. Zofia Matylda Ustyanowicz CSIC, posługująca wówczas w domu Zgromadzenia ss. Niepokalanek CSIC w Jazłowcu, ok. 40 km na zachód od Kociubińców, opisała w liście do przełożonej: „Trzeba się oddać ludności miejscowej (to mówię o pracy wychowawczej) […] Szerzenie nienawiści do wszystkiego, co polskie, zdeprawowało do reszty ten lud nieszczęsny. Stosunki socjalne po tej wojnie jeszcze więcej świat zmienią niż po tamtej [i.e. I wojnie światowej]”.

06‐07.02.1945 atak na Kociubińce przeprowadziły prawd. sotnie kurennego Piotra Chamczuka, ps. ukr. „Бистрий” (pl. „Bystry”) — być może sotnia UPA ukr. „Чорноморці” (pl. „Czarnomorcy”) i/lub ukr. „Сірі вовки” (pl. „Szare Wilki”) — które 26.01.1945 dokonały drugiego ataku na wspomniany Majdan, mordując 178 osób, w tym ks. Wojciecha Rogowskiego. Być może w ataku brali też udział agenci ludobójczej ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem było tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN, przeprowadzanie ich fizycznej likwidacji, a także udział w mordach ludności polskiej. Źródła podają, że „SB OUN mogła wydawać wyroki śmierci jedynie na "wrogów narodu ukraińskiego" […] Przy mniejszych przewinach stosowano tzw. buki, czyli bicie bukowymi kijami od 10 do 50 uderzeń. Większe karano śmiercią. Wyrok wykonywano przez rozstrzelanie lub powieszenie […] niektórzy dowódcy grup "odrąbywali głowy swoim ofiarom"”. SB OUN została założona jeszcze w 1940, pod czujną opieką Niemców, a szkolenia przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”. W tym samym czasie, i.e. 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, rozpoczynała się trzecia tzw. „konferencja tematyczna” niemieckiego niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, i rosyjskiego ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwóch ludobójczych organizacji sojuszniczych, debatująca nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. W Zakopanem, nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami, opiekę sprawowało Gestapo, które swoją siedzibę miało w willi „Palace”, gdzie mordowano polskich patriotów.

Zaatakowano jego plebanię.

Torturowany przez pięć godzin: obdzierany ze skóry, rany zalewano atramentem, oblewany wrzątkiem.

W końcu przybity do ściany i obrany jako cel rzucania nożami.

Zamordowany wraz z organistą Albinem Łobockim, 5 innymi Polakami i 4 Ukraińcami, którzy sprzyjali Polakom lub po prostu nie sprzyjali OUN/UPA.

Miesiąc wcześniej ludobójca Emilian Polowy miał otrzymać Brązowy Krzyż Zasługi Wojskowej UPA. Natomiast ludobójca Roman Szuchewycz został 12.10.2007 pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”