Po niemieckiej i rosyjskiej inwazji Polski w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, na mocy ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow, znalazł się prawd. na obszarze swojej eparchii, którą dwaj sojusznicy przyznali Rosji. Rozpoczęła się okupacja rosyjska. W pierwszym kroku okupant rosyjski przeprowadził aresztowania polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki.

Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, gdy Niemcy wyparli Rosjan daleko na wschód, i również w jego parafii rozpoczęła się okupacja niemiecka, został ok. 1943 przeniesiony jako ekspozyt/administrator do Lublińca Starego, należącego do parafii Lubliniec Nowy, po drugiej stronie niewielkiej rzeczki Wirowa, w dorzeczu Sanu, położonej na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, na skraju Roztocza Wschodniego, wśród lasów Roztocza, i.e. mniej więcej w środku długiego na ok. 120 km i szerokiego na ok. 20 km pasu lasów, ciągnącego się od Wisły w kierunku południowo–wschodnim aż do Lwowa.

W 1939 w Lublińcu Starym mieszkało szacunkowo ok. 1,500 osób, z czego greckokatoliccy Ukraińcy stanowili ok. 94%. Ponadto mieszkało w niej ok. 25 rzymskokatolickich Polaków i ok. 65 Żydów. Sąsiedni Lubliniec Nowy był nieco większą wsią, zamieszkałą przez ok. 2,300 osób, o podobnej strukturze narodowościowej i wyznaniowej — przy czym Polaków mogło być ok. 80, a Żydów ok. 40.

Od 09.1939 obie wsie znajdowały się pod okupacją niemiecką i administracyjnie znalazły się w niem. Kreishauptmannschaft Zamość (pl. powiat Zamość), w ramach niem. Distrikt Lublin (pl. dystrykt Lublin), wchodzącego w skład okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Dowódcą niem. SS‐ und Polizeiführer (pl. Dowódca SS i Policji) w niem. Distrikt Lublin, i de facto zastępcą gubernatora tego dystryktu, został Austriak, Odilo Lotario Globočnik, którego jeden z historyków określił jako „najpodlejszego osobnika w najpodlejszej organizacji, jaka kiedykolwiek istniała”.

W pierwszych latach okupacji Niemcy szczególnym represjom poddali Polaków. Szczegóły precyzowane były — w ramach paktów Ribbentrop–Mołotow — na czterech tzw. konferencjach tematycznych, gdy niemiecka niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, i rosyjska ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwie ludobójcze organizacje sojusznicze, debatowały nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. Pierwsza miała miejsce 27.11.1939 w Brześciu nad Bugiem; druga zaraz potem w Przemyślu. Trzecia odbyła się 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, czwarta w 03.1940 w Krakowie. W międzyczasie, na początku 02.1940, w pałacyku myśliwskim Hermanna Göringa w Romintach w Puszczy Rominckiej, doszło do spotkania dwóch ludobójców, Heinricha Himmlera i Ławrentija Berii, gdzie prawd. sfinalizowano decyzję o eksterminacji społeczeństwa polskiego i zwalczaniu polskiego ruchu oporu. W konsekwencji w 04.1940, niemal równocześnie, w Rosji rozpoczęto ludobójcze mordy polskich jeńców wojennych, które do historii przeszły pod nazwą «ludobójstwa katyńskiego», a w okupowanym przez Niemców GG rozpoczęto niem. Außerordentliche Befriedungsaktion (pl. Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna), i.e. «Aktion AB», stanowiącą część tzw. niem. «Intelligenzaktion» (pl. Akcja Inteligencja), eksterminacji polskich elit politycznych i intelektualnych. Represje kontynuowane były też w latach późniejszych okupacji.

Natomiast Ukraińcy byli przez Niemców celowo faworyzowani. Niemcy dozwoli nawet na powstanie specjalnej „Szkoły Oficerskiej im. Konowalca” w Krakowie, którego „absolwenci” — pod czujną opieką Gestapo — nabywali umiejętności, które okazały się niezbędne przy późniejszej realizacji «Genocidium Atrox», i.e. ludobóstwa Polaków. Niemcy dozwoli też na otwartą działalności takich organizacji jako Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów OUN, Ukraiński Komitet Centralny UKC, który stał się reprezentacją ukraińską wobec władz niemieckich, a także utworzena w 1940 ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem było tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN. Szkolenia SB OUN przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”.

Gdy przybył do nowej parafii Żydów na jej terenie już nie było, na przełomie 1941/1942 bowiem Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), i.e. fizycznej eksterminacji ludności żydowskiej. Żydów z obu Lublińców zagnano do getta, założonego w 12.1941 w położonym ok. 7 km na południe Cieszanowie. W getcie nie było Żydów z samego Cieszanowa — ci w 1939, gdy Cieszanów stał się de facto miasteczkiem granicznym, przenieśli się pod okupację rosyjską — ale pustostany Niemcy szybko wypełnili Żydami z okolicy. Pierwsza większa grupa Żydów, o której wiadomo, że została w nim umieszczona, to 700‐817 Żydów z Tomaszowa Lubelskiego, przywieziona 25.02.1942. Następne 465‐500 osób Niemcy przywieźli z Mielca. Getto nie było otoczone płotem czy murem, ale od 15.10.1941 obowiązywała niemiecka „ustawa o ograniczeniu pobytu” w GG, podpisana przez niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którą „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Żydzi, stłoczeni m.in. w domach przy rynku miejskim, pilnowali Ukraińcy z niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), powołanej przez Niemców pod koniec 1939, oraz oddział niem. Sonderdienst (pl. Służba Specjalna), zwanej „prywatną policją Hansa Franka”, i.e. policji pomocniczej powołanej przez Franka i składającej się z Ukraińców. Zaraz potem, w 03.1942, w oddalonym o ok. 30 km na wschód Bełżcu — na miejscu dawnego niem. Arbeitslager — zaczął „funkcjonować” założony przez ludobójcę Globočnika niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, formalnie określany jako SS‐Sonderkommando Belzec (pl. SS Special Commando Belzec). Główne role „robocze” w VL Belzec pełniła kompania niem. SS‐Wachmannschaften (pl. strażnicy SS), składająca się z byłych rosyjskich jeńców wojennych, którzy przeszli na stronę Niemiec, w większości narodowości ukraińskiej. W 05.1942 (albo w połowie 06.1942) zatem Żydów z Cieszanowa — prawd. wraz z Żydami z Tomaszowa Lubelskiego, których wywieziono 22.05.1942 — przetransportowano do VL Belzec. I wszystkich tam zamordowano.

Choć więc Żydów w Lublińcu Starym, gdy tam przybył, już prawd. nie było, ale byli Polacy i oni stali się następną ofiarą niemieckich porządków. W 11.1942 niem. SS‐ und Polizeiführer Odilo Globočnik przeniósł bowiem swe główne zainteresowanie na niem. Aktion Zamość (pl. Akcja Zamość), czyli szereg operacji wysiedleńczych i pacyfikacyjnych polskich wsi na Zamojszczyźnie, w niem. Distrikt Lublin, w ramach niem. Generalplan Ost (pl. Generalny Plan Wschodni), niemieckiego programu osiedleńczego i germanizacyjnego, w celu zdobycia niem. Lebensraum (pl. przestrzeń życiowa) dla niemieckiej niem. Herrenvolk (pl. rasa panów). Zamierzano wysiedlić setki tysięcy Polaków, a na ich miejsce sprowadzić niemieckich kolonistów. Razem Niemcom udało się, przy pomocy ukraińskich kolaborantów, wysiedlić 100,000‐110,000 Polaków, w tym 30,000 dzieci, z których część — uznanych za najbardziej „czyste” rasowo — odebrano rodzicom i oddano rodzinom w głębi Niemiec.

Ale nie wszystko poszło po myśli Niemców. Pierwszy etap niem. Aktion Zamość zaczął się 28.11.1942 i objął 116 polskich wiosek, z których ok. 21% wysiedlonych przeznaczono do eksterminacji i wysłano do obozów koncentracyjnych. Etap zakończył się 03.1943. Spotkał się aliści ze zbrojną reakcją polskich sił partyzanckich — oddziałów Armii Krajowej AK, Batalionów Chłopskich BCh (część Polskiego Państwa Podziemnego) i komunazistowskiej Gwardii Ludowej GL. W 12.1942 rozpoczęło się powstanie zamojskie, w którym odpowiedzią polskich partyzantów na wysiedlenia było atakowanie wiosek niemieckich i ukraińskich kolonistów. Dopiero więc w 06.1943, gdy zakończył „działalność” obóz zagłady VL Belzec, Niemcy rozpoczęli drugą fazę niem. Aktion Zamość, pod kryptonimem niem. Aktion Werwolf (pl. Akcja Wilkołak). Miała doprowadzić nie tylko do wysiedlenia wszystkich Polaków, ale także ukraińską kolonizację „oczyszczonego obszaru” i stworzenie strefy ochronnej, bariery z wiosek, w których zamierzano osiedlić przyjazną Niemcom społeczność ukraińską. Ta część operacji realizowana była pod kryptonimem niem. „Ukraineraktion” (pl. „Akcja ukraińska”).

Jego parafialna wieś nie ucierpiała w trakcie niem. Aktion Zamość, z oczywistych powodów — była to wszak wieś ukraińska — ale była prawd. brana pod uwagę przez Niemców jako część „strefy ochronnej” niemieckiej kolonizacji, w ramach niem. „Ukraineraktion”.

Jednocześnie Niemcy rozpoczęli zakrojone na szeroką skalę wywózki zdolnych do pracy mężczyzn i chłopców — często zatrzymywanych w tzw. łapankach — na niewolnicze roboty przymusowe w głąb Niemiec. Tak stało się w Distrikt Lublin i.a. latem 1943.

Skutkiem tych działań był wzrost liczebny i wzrost aktywności polskiej partyzantki, głównie w ramach Polskiego Państwa Podziemnego, ale także Narodowych Sił Zbrojnych NSZ, które uznawały zwierzchnictwo Polskiego rządu działającego w Londynie, ale nie uznawały struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Jednocześnie NSZ uznawał zarówno Niemcy i Rosję za wrogów, podczas gdy nawet rząd londyński uznawał Rosję za „sojusznika naszych sojuszników”.

Równocześnie na wschód od niem. Distrikt Lublin, na Wołyniu, w 02.1943, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Wołyń w 1943 nie znajdował się w GG, ale należał do niem. Reichskommissariat Ukraine (pl. Komisariat Rzeszy Ukraina), okupacyjnego organizmu utworzonego przez Niemców po niemieckim ataku 22.06.1941 na Rosjan. Wybór Wołynia na rozpoczęcie «Genocidium Atrox» i ludobójstwa Polaków przez OUN/UPA nie był przypadkowy. Po pierwsze Wołyń w Polsce przedwojennej miał prawd. najmniejszy odsetek ludności polskiej w całym państwie. Po wtóre był bodajże najsłabiej rozwiniętym gospodarczo województwem Polski, co spowodowane było celową polityką zaborczych Rosjan w XIX w. — przez Wołyń wiedzie bowiem najprostsza droga do serca Rosji, do Moskwy, więc nie wytyczano tam dróg, nie budowano mostów, nie osuszano bagnistych obszarów nad Prypecią, nie lokowano przemysłu, nie zakładano szkół. Po trzecie wreszcie to właśnie Wołyń (i Chełmszczyzna) włączony został podczas I wojny światowej w granice krótkotrwałego państwa ukraińskiego przez Państwa Centralne (Cesarstwo Niemieckie, Monarchia Austro–Węgierska), które miało powstać na podstawie traktatu brzeskiego z 09.02.1918 — w 1943 Niemcy po prostu realizowali zobowiązania wówczas podjęte.

Gdy na przełomie 1943/1944 stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają — 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką, która w 04.1944 dotarła do linii oddalonej o ok. 80 km na wschód od Lwowa — OUN/UPA podjęło decyzję o rozszerzeniu ludobójstwa «Genocidium Atrox» na niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja) i niem. Distrikt Lublin. Do tego czasu działały tam głównie — by „nie drażnić” Niemców — ugrupowania funkcjonujące pod eufemistyczną nazwą ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS, a później także ukr. Самооборонні кущові відділи (pl. Jednostka samoobrony), i.e. SKW, wzmocnione zaprawionymi w ludobójstwie Żydów dezerterami z niem. Ukrainische Hilfspolizei i Schuma. Ludobójcy ukraińscy utworzyli wówczas m.in. grupę operacyjną OUN/UPA „UPA‐Zachód”, pod dowództwem Wasyla Sydora, ps. „Szełest”, który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Za realizację «Genocidium Atrox» w okolicy Lublińca Starego odpowiedzialny był Okręg Wojskowy OUN/UPA WO‐6 „San”, od 1945 prawd. dowodzony przez Mirosława Onyszkiewicza, ps. „Orest”.

Ludobójcza OUN/UPA zaczęła przenikać na obszar niem. Distrikt Lublin na początku 1944. Rozpoczęły się mordy ludności polskiej, na wzorzec wołyński. I tak ludobójca „Orest” wsławił się rozkazem wydanym 06.04.1944, w którym precyzował zadania podległych mu oddziałów UPA: „Rozkazuję niezwłoczne przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego […] Czystkę należy przeprowadzić w stanicach słabo zaludnionych przez Polaków. W tym celu stworzyć przy rejonie bojówkę, złożoną z naszych członków, której zadaniem byłaby likwidacja wyżej wymienionych. Większe nasze stanice będą oczyszczone z tego elementu przez nasze oddziały wojackie nawet w biały dzień […] Oczyszczenie terenu musi być zakończone jeszcze przed naszą Wielkanocą, żebyśmy świętowali ją już bez Polaków […] Prowadźcie z nimi twardą, bezwzględną walkę. Nikogo nie oszczędzać, nawet w przypadku małżeństw mieszanych. Wyciągać z domów Lachów, ale Ukraińców i dzieci w tych domach nie likwidować […] Wydobyć broń. Śmierć Polakom”.

W okolicy Lublińca Starego i Cieszanowa rozkaz ten realizował kureń UPA ukr. „Ме́сники” (pl. „Mściciele”), należący do tzw. Odcinka Taktycznego „Bastion”, stanowiącego część wspomnianego Okręgu Wojskowy OUN/UPA WO‐6 „San”. Jego dowódcą był ludobójca Iwan Szpontak, ps. „Zalizniak”, a jego zastępcą pochodzący z Lublińca Nowego Iwan Szymański ps. „Szum” — obaj doświadczenia nabywali w składzie kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei. Wydaje się, że Lubliniec Stary i Lubliniec Nowy były miejscami koncentracji i wsparcia niektórych sotni tego kurenia. I to ów kureń prawd. był odpowiedzialny — albo lokalni członkowie „samoobrony” SKW, jak zdają się sugerować niektóre polskie źródła — za mord niewielu polskich mieszkańców jego Lublińca Starego. 02.05.1944, zamordowali — według źródeł polskich — „w bestialski sposób na drodze uciekające 3 rodziny polskie, liczące 18 osób, i zrabowali ich dobytek, furmanki i konie”. Następnego dnia kureń zaatakował Cieszanów dokonując mordu 50 tamtejszych Polaków i paląc miasto.

«Genocidium Atrox» dotarło do jego parafii. I to też nie było przypadkowe — obszar między tzw. linią Curzona–Namiera a Sanem, i.e. między rzekami Bug a San, określany był bowiem przez Ukraińców jako „Zakerzonia”, a OUN/UPA uznawała go za zachodnią część przyszłego państwa ukraińskiego. Linia Curzona–Namiera, była demarkacyjną linią między Polską a rosyjskimi bolszewikami, zaproponowaną 11.07.1920 Rosjanom przez ministra spraw zagranicznych imperium brytyjskiego, George"a Curzona, w czasie wielkiej ofensywy rosyjskiej w trakcie wojny polsko–rosyjskiej 1919‐1921, zasugerowaną przez tzw. eksperta, Lewisa Bernsteina Namiera, Żyda polskiego pochodzenia. Rosja — wbrew planom imperialistów brytyjskich — poniosła w 1920 klęskę, ale koncepcja linii Curzona–Namiera, przebiegającej przez środek Polski, stała się cause célèbre wszystkich imperialnych koncepcji podziału Europy Środkowej, w szczególności rosyjskich i niemieckich.

Okazało się jednak, mimo iż w związku z sytuacją na froncie niemiecko–rosyjskim, Niemcy w wielu miejscach niem. Distrikt Lublin pozostawili kontrolę wewnętrzną nad okupowanymi terenami prawie wyłącznie formacjom kolaboranckim — takim jak niem. Gendarmerie (pl. Żandarmeria), Schuma, niem. Galizisches SS Freiwilligen Regiment 5 – Polizei (pl. 5. Galicyjski Pułk Ochotniczy SS – policyjny), i.e. SS‐GFR5P, jednostki ludobójczego niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS», paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP, składającym się w przeważającej mierze z Ukraińców — pozostawiając sobie tylko generalne funkcje nadzorcze, ludobójcze ataki OUN/UPA, wspierane przez oddziały UNS, będące de facto ekspozyturą OUN/UPA, spotkały się z oporem polskich jednostek partyzanckich AK i BCh, oraz partyzantki NSZ. Rozpoczęła się wojna partyzancka, w której początkowo ludobójcy ukraińscy cieszyli się przynajmniej taktycznym wsparciem okupanta niemieckiego. Na eksterminację ludności całych polskich wsi, w niektórych przypadkach polscy partyzanci — wsród których znalazło się wielu straumatyzowanych uciekinierów z Wołynia, gdzie potracili całe rodziny pomordowane przez OUN/UPA — odpowiedzieli atakami na wsie ukraińskie, szczególnie przychylne OUN/UPA.

Sytuację zmieniła klęska Niemiec i rozpoczęcie w 07.1944, w rezultacie tzw. operacji lwowsko–sandomierskiej i dotarcia rosyjskiej ofensywy do linii Wisły, okupacji rosyjskiej. OUN/UPA oczywiście nie zmieniła planów eksterminacji ludności polskiej, ale nie miała już wsparcia Niemców, a w okolicy stacjonowały, przygotowując się do dalszej ofensywy w kierunku Niemiec, wojska rosyjskie. Na jakiś czas OUN/UPA przyczaiła się i zaprzestała ataków na polskie wsie. Jednocześnie pojawiły się oznaki aktywnego zwalczania przez Rosjan OUN/UPA, acz okupant rosyjski nieporównywalnie większe siły przeznaczył na zwalczanie polskich oddziałów Polskiego Państwa Podziemnego, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego NZW oraz Narodowej Organizacji Wojskowej NOW.

Rosjanie zwalczanie OUN/UPA w jego regionie rozpoczęli od deportacji. Nie wiedziano jeszcze wówczas, że już 28.11‐01.12.1943, na konferencji w Teheranie, zdradzieccy Anglicy i Amerykanie zgodzili się na ustalenie powojennej polskiej granicy na wspomnianej linii Curzona–Namiera, czyli de facto uznania zasadności rosyjskiego najazdu na Polskę w 09.1939 i uznania rosyjskich roszczeń wyrażonych w Paktach Ribbentrop–Mołotow z 1939. Oznaczało to bowiem także, że Lubliniec Stary, po zakończeniu działań wojennych, miał się znaleźć na obszarze przydzielonym polskiej komunazistowskiej agenturze rosyjskiej, w rosyjskiej republice polskiej zwanej „prl”. Dlatego też jednym z pierwszych skutków rozpoczęcia okupacji rosyjskiej były olbrzymie akcje deportacyjne ludności, zgodne ze standardową, wielowiekową, zbrodniczą praktyką rosyjską rozwiązywania problemów społecznych i narodowościowych. Miliony Polaków zamierzano deportować ze wschodu i przesiedlić na zachód, na tereny, które przed II wojną światową należały do Niemiec; Ukraińców przesiedlano zaś z „prl”, na terytorium bezpośrednio okupowane przez Rosjan. Deportacje Ukraińców miały cztery odsłony — etapy. W pierwszej — „dobrowolnej”, 15.10‐31.12.1944, zmuszono ok. 20,000 Ukraińców do wyjazdu głównie z polskiego woj. lubelskiego.

Nie jest jasne, czy wówczas, czy może podczas drugiego etapu deportacji, w 01‐08.1945, również „dobrowolnego”, Lubliniec Stary i Lubliniec Nowy opuściła część mieszkańców, wraz z jego proboszczem, decydując się na wyjazd na teren okupowany bezpośrednio przez Rosjan. Pozostał z tymi, którzy nie zdecydowali się opuścić stron rodzinnych, mimo tego że mundurowe służby komunazistowskiego „prl” — funkcjonariusze milicji MO i zbrodniczego UB, żołdacy oddziałów wojskowych WP, rozpoczęły akcję agitacyjno–prześladowczą wobec opierających się Ukraińców. Wiadomo i.a. o nachodzeniu, wieczorami i nocami, kapłanów greckokatolickich, przesłuchaniach w siedzibach służb, nękaniu ich, oskarżaniu o współpracę z ludobójczą OUN/UPA — niejednokrotnie zapewne zasadnie — próbach wymuszenia deklaracji wyjazdu i rozpoczęcia agitacji za wyjazdem wiernych.

Istnieją przekazy, prawd. ukraińskie, że ze względu „na zagrożenie ze strony polskiego podziemia często nocował poza plebanią w domach mieszkańców wsi”. „Polskie podziemie” przechodziło wówczas przez okres zmian, 19.01.1945 bowiem polski rząd na wygnaniu w Londynie, rozwiązał największą w okupowanej przez Niemcy Europie konspiracyjnej organizacji oporu, Armię Krajową AK (część Polskiego Państwa Podziemnego). Jednocześnie ludobójcze rosyjskie organizacje, takie jak NKWD czy kontrolowane przez Rosjan komunazistowskie UB, nie zaprzestały ścigania członków AK i innych konspiracyjnych organizacji. Wielu zmuszonych zostało do wybrania drogi kontynuacji zbrojnego oporu partyzanckiego. Odtąd owe oddziały, wierne złożonej przysiędze Rzeczpospolitej, dziś określane jako „żołnierze wyklęci”, walczyły nie tylko z okupantem rosyjskim, ale także ludobójcami ukraińskimi z OUN/UPA.

Dla jego Lublińca Starego i sąsiedniego Lublińca Nowego znacznie groźniejsze okazały się jednak jednostki zbrojne komunazistowskiego „prl”. 21.03.1945 2. Samodzielny Batalion Operacyjny komunazistowskich Wojsk Wewnętrznych, współpracujący z — a może raczej kontrolowany przez — jednostki rosyjskiego ludobójczego NKWD, prawd. próbując wymusić „dobrowolne wysiedlenie” Ukraińców z obu Lublińców, dokonał mordu ok. 59‐66 opierających się deportacji z „prl”.

Udało mu się przeżyć mord — w ukryciu, na plebanii.

Ten sam oddział komunazistowskich Wojsk Wewnętrznych, dwa tygodnie później, 05.04.1945, dokonał ataku na oddaloną o ok. 10 km wioskę Gorajec, mordując ok. 174 osób, w tym „32 kobiety, 35 dzieci oraz 19 osób powyżej 60 lat”. Odpowiedzią OUN/UPA był atak 17.04.1945 kurenia ludobójcy Iwana Szpontaka, ps. „Zalizniak”, na oddaloną o ok. 35 km na południowy zachód wieś Wiązownica. Zamordowano ok. 91‐130 mieszkańców wsi, spalono ponad 100 gospodarstw, co stanowiło niemal połowę domów we wsi. W odwecie już następnego dnia oddział polskiego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego NZW — powstałego po rozwiązaniu AK, zawiązanego przez byłych żołnierzy AK i Narodowej Organizacji Wojskowej NOW, ściganych przez rosyjskich okupantów, wśród celów działania którego było m.in. „wyzwolenie Polski spod okupacji i wpływów sowieckich”, oraz deklaracja, iż „Z walki o Wielką Polskę nie rezygnujemy pod wpływem terroru Rosji Sowieckiej i jej agentur” — pod dowództwem Józefa Zadzierskiego ps. „Wołyniak” przeprowadził pacyfikację ukraińskiej wsi Piskorowice, określaną jako „akcja terrorystyczno–oczyszczająca”. Zamordowano ok. 120‐173 osoby, w tym kobiety i dzieci.

I wówczas zaangażował się w doprowadzenie do jakiegoś modus vivendi między ludobójczą OUN/UPA a polskimi oddziałami „żołnierzy wyklętych”. W źródłach polskich, opartych o wspomnienia głównie polskich uczestników owych wydarzeń, istnieje krótki wpis, iż w Lublińcu Starym „na początku 1945 roku bojówkarze z SB‐OUN zastrzelili wikariusza unickiego ks. Antoniego Ślusarczyka za pomoc w ucieczce 1 Polakowi”. Jak się wydaje w eparchii przemyskiej nie było żadnego kapłana Ślusarskiego o imieniu „Antoni” — był posługujący właśnie w Lublińcu Starym Adam. I na pewno nie poniósł wówczas śmierci, ale zapisanie w pamięci polskich mieszkańców okolicy faktu „pomocy w ucieczce” Polakowi przez ks. „Antoniego” jest znamienne.

Współgra z nim jego decyzja o podjęciu inicjatywy taktycznego porozumienia między Ukraińcami i Polakami i odłożenia rozwiązania wzajemnego konfliktu na przyszłość — wobec rosyjskich represji i mordów i kolaborującej z okupantem rosyjskim władz komunazistowskiego „prl”. Jak podają polskie źródła „Do rozmów doszło 21 maja 1945 r.

we wsi Ruda Różaniecka. Pośrednikami byli katoliccy i prawosławni księża. Zawarto wtedy lokalne porozumienie pomiędzy [poakowską organizacją Wolność i Niezawisłość] WiN i UPA. Obie strony zobowiązały się do zaprzestania ataków na ludność cywilną. Podzielono Zamojszczyznę na strefę wpływów WiN i UPA. Postanowiono także współpracować w walce z [komunazistowskimi] UB, NKWD i KBW. We wrześniu 1945 r. porozumienie to zostało rozszerzone na Chełmszczyznę i Podlasie”.

W tym samym czasie, 01.09.1945, rozpoczął się trzeci etap deportacji Ukraińców na wschód. W jego trakcie przymusowo wysiedlono ponad 80,000 osób, a 20.09.1945 komunaziści aresztowali ordynariusza eparchii przemyskiej, bpa Jozafata Kocyłowskiego, który odmówił wydania odezwy wzywającej wiernych i duchownych do wyjazdu na Ukrainę.

Był już wówczas prawd. kapelanem ludobójczej OUN/UPA ps. „Roman” i ukr. „Kniha” (pl. „Książka”). Prawd. ukrywał się — choć może ukrywać się rozpoczął dopiero w 1946, gdy rozpoczął się czwarty etap, przymusowy, deportacji Ukraińców poza granice „prl”, trwający od 01.01.1946 do 15.06.1946. Komunaziści deportowali wówczas ponad 250,000 osób.

OUN/UPA prowadziła wówczas ataki głównie na ośrodki władzy komunanistowskiej „prl”. Opierała się na oddziałach leśnych, operujących m.in. na kryjówkach w lasach Roztocza między Lubaczowem i Cieszanowem a Rawą Ruską. Stamtąd większość ludności wysiedlili jeszcze w latach 1939‐1941 Rosjanie, którzy konstruowali wówczas — wzdłuż granicy z obszarami okupacji niemieckiej — tzw. „linię Mołotowa”, i.e.ciąg obronnych fortów i okopów, w tamtej okolicy określanych jako 6. Rawsko‐Ruski Rejon Umocniony. Częścią owej „linii” był pas o szerokości ok. 800 m, z którego na całej długości wysiedlano ludność.

Od 10.1946 ukrywał się w bunkrze k. Monasterza, opustoszałej wsi k. Werchraty, w środku lasów, znanej z tego, że w 1891 brat Albert Chmielowski założył tam, obok ruin klasztoru bazylianów, pierwszą pustelnię dla braci zakonnych albertynów na Roztoczu, która przetrwała do 1905. W bunkrze funkcjonował tzw. Krajowy Ośrodek Techniczny OUN „Wulkan”, i.e. zamaskowana komórka wydawniczo–propagandowa przy ukr. „Крайовий Провід” (pl. „Krajowe Kierownictwo”) OUN na „Zakerzoniu”.

Tłumaczył ulotki i wydawnictwa OUN/UPA, przekazywane następnie ambasadom państw zachodnich w Polsce, na angielski i francuski.

Z jego osobą — według źródeł ukraińskich — należy wiązać „wydawane […] przez podziemie ukraińskie w Polsce pierwsze instrukcje, zakazujące prowadzenia akcji zaczepnych wobec Polaków, w tym szczególnie ludności polskiej”.

Sytuacja ludobójczych oddziałów OUN/UPA stała się krytyczna po rozpoczęciu ostatniej, wielkiej akcji deportacyjnej Ukraińców — tym razem nie na obszary okupowane bezpośrednio przez Rosjan, ale na zachód i północ „prl”, i.e. ziemie do 1939 znajdujące się w Niemczech — zwanej „Akcją Wisła”. OUN/UPA straciła wsparcie wiosek ukraińskich w regionie.

Zginął w bunkrze, gdzie się ukrywał — otoczony przez wojska morderczego, kontrolowanego przez Rosjan, komunazistowskiego Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego KBW, następcy wspomnianych Wojsk Wewnętrznych, i zbrodniczego Urzędu Bezpieczeństwa UB, jednostki zbrodniczego rosyjskiego MWD — podejmując próbę ucieczki, ponoć z bronią w ręku.

Ciało wywieziono w nieznane miejsce.

Dzień później, w tych samych okolicach, zginął kierownik ukr. „Крайовий Провід” na „Zakerzoniu”, Jarosław Staruch ps. „Stiah”.

Los polskich zwolenników porozumienia polsko–ukraińskiego nie był znacząco lepszy. Marian Gołębiewski, „cichociemny” zrzutek Wojsk Polskich na Zachodzie, komendant Obwodu Hrubieszów AK, później członek WiN, jeden z inicjatorów porozumienia w Rudzie Różanieckiej między OUN/UPA a WiN, został aresztowany przez komunazistowskie UB 21.01.1946. Bity, torturowany, skazany na śmierć — „karę” zamieniono na dożywocie — spędził więzieniach „prl” dziesięć lat.