W 1939 rozpoczął posługę w niewielkiej wsi Tesłuhów, wówczas w pow. Dubno, polskiego woj. wołyńskiego. Wieś zamieszkała była przez ok. 1,300 osób, z czego rzymskokatoliccy Polacy stanowili szacunkowo ledwie ok. 11%, a prawosławni Ukraińcy ok. 88%, co zresztą odpowiadało narodowościwej strukturze całego powiatu. We wsi mieszkało też ok. 10 Żydów. Większość jego parafian stanowili polscy chłopi, mieszkający w wielu okolicznych futorach, koloniach, wsiach i osadach, wśród prawosławnej większości ukraińskiej.

Po niemieckiej i rosyjskiej inwazji Polski w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, na mocy ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow, Wołyń przypadł Rosjanom. Rozpoczęła się okupacja rosyjska. W pierwszym kroku okupant rosyjski przeprowadził aresztowania polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki.

Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, Niemcy do Tesłuhowa wkroczyli pod koniec 06.1941. Wieś znalazła się w niem. Kreisgebiet Dubno (pl. powiat Dubno) w ramach niem. Generalbezirk Wolhynien–Podolien (pl. Dystrykt Generalny Wołyń–Podole), w składzie organizmu zwanego niem. Reichskommissariat Ukraine (pl. Komisariat Rzeszy Ukraina). I prawie natychmiast rozpoczęły się prześladowania Żydów. W okolicy Tesłuhowa znajdowały się dwa niewielkie miasteczka, Kozin i Demidówka, które stały się lokalnymi ośrodkami realizacji niemieckiej polityki wobec Żydów. Oba, zamieszkałe przez ok. 1,200‐1,400 osób każda, miały bardzo podobną strukturę narodowościową: w centrum miasteczek żyli Żydzi, stanowiący w obu przypadkach ok. 50% ich ludności, na obrzeżach Ukraińcy. Losy obu też były podobne. W obu, w ciągu pierwszego tygodnia okupacji, na podstawie donosów ukraińskich, Niemcy zamordowali kilku lokalnych Żydów, oskarżanych — prawd. nie bez uzasadnienia — o kolaborację z Rosjanami podczas okupacji rosyjskiej. W obu wśród Żydów powołano niem. Judenrat (pl. Rada Żydowska), którą uczyniono odpowiedzialną za realizację niemieckich poleceń przez społeczeństwo żydowskie. Spośród Ukraińców natomiast powołano do życia kolaboracyjną formację niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w zależności od faktycznego podporządkowania władzom niemieckim określaną też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. niem. Ukrainische Hilfspolizei szybko zaczęła się bogacić na majątku grabionym od Żydów, m.in. rabując rację żywnościowe wyznaczone dla Żydów przez Niemców.

Na początku 1942 Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), czyli eksterminacji wszystkich Żydów na okupowanych terenach. W niem. Reichskommissariat Ukraine Żydów w zasadzie nie wysyłano do specjalnie utworzonych niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady), ale mordowano na miejscu. W tym celu w obu miejscowościach w 05.1942 utworzono getta, zaganiając do nich — z pomocą niem. Ukrainische Hilfspolizei — Żydów z okolicznych wiosek. Prawd. wówczas też do getta w Kozinie zagnano Żydów z Tesłuhowa. Zaraz potem, 30.05.1942, miała miejsce pierwsza niem. Aktion (pl. akcja), w trakcie której ok. 372 Żydów, uznanych za niezdolnych do pracy, Niemcy wraz z niem. Ukrainische Hilfspolizei zagnali do pobliskiej wsi Hranówka i tam zamordowali. Likwidacja obu gett miała miejsce na początku 10.1942 (w Kozinie 06.10.1942, w Demidówce 08.10.1942). W obu przypadkach mordów dokonały niemieckie jednostki niem. Sicherheitsdienst des Reichsführers SS (pl. Służba Bezpieczeństwa Reichsführera SS), i.e. «SD», przy wsparciu lokalnych funkcjonariuszy niem. Ukrainische Hilfspolizei. We wspomnianej Hranówce zamordowano ok. 700 Żydów z Kozina, w pobliżu zaś Demidówki zamordowano ok. 600 Żydów z tamtejszego getta. Przez następne kilka miesięcy ludobójcy z niem. Ukrainische Hilfspolizei polowali jeszcze na Żydów, którzy uniknęli śmierci. Wiadomo, że tylko ok. 30 Żydom z Kozina udało się uniknąć zagłady, dzięki polskim i czeskim chłopom, którzy mimo grożącej kary śmierci ich ukryli. Oba miasteczka opustoszały, a puste domostwa powoli zajmowali ukraińscy oprawcy, ale niemieccy ludobójcy mogli raportować, iż oba były już niem. „Judenfrei” (pl. „wolne od Żydów”).

Niedługo potem przyszła kolej na Polaków. W 02.1943, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał na Wołyniu rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei, o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wybór Wołynia na rozpoczęcie «Genocidium Atrox» nie był przypadkowy. Po pierwsze Wołyń w Polsce przedwojennej miał prawd. najmniejszy odsetek ludności polskiej w całym państwie. Po wtóre był bodajże najsłabiej rozwiniętym gospodarczo województwem Polski, co spowodowane było celową polityką zaborczych Rosjan w XIX w. — przez Wołyń wiedzie bowiem najprostsza droga do serca Rosji, do Moskwy, więc nie wytyczano tam dróg, nie budowano mostów, nie osuszano bagnistych obszarów nad Prypecią, nie lokowano przemysłu, nie zakładano szkół. Po trzecie wreszcie to właśnie Wołyń (i Chełmszczyzna) włączony został podczas I wojny światowej w granice krótkotrwałego państwa ukraińskiego przez Państwa Centralne (Cesarstwo Niemieckie, Monarchia Austro–Węgierska), które miało powstać na podstawie traktatu brzeskiego z 09.02.1918 — w 1941 Niemcy, tworząc niem. Reichskommissariat Ukraine, po prostu realizowali zobowiązania wówczas podjęte.

W Tesłuhowie pierwsze ukraińskiej ataki miały miejsce już prawd. w 03.1943. Nie miały jeszcze charakteru zbiorowego, ludobójczego bestialstwa — to miało stać się później, po „uszczegółowieniu” taktyki OUN/UPA przez dowódcę UPA na Wołyniu, Dmytro Kłaczkiwskiego ps. „Kłym Sawur” z 06.1943, który przewidując klęskę Niemiec w wojnie z Rosją, wyjaśniał i rozkazywał: „Powinniśmy przeprowadzić wielką akcję likwidacji polskiego elementu. Przy odejściu wojsk niemieckich należy wykorzystać ten dogodny moment dla zlikwidowania całej ludności męskiej w wieku od 16 do 60 lat […] Tej walki nie możemy przegrać, i za każdą cenę trzeba osłabić polskie siły. Leśne wsie oraz wioski położone obok leśnych masywów powinny zniknąć z powierzchni ziemi”. Przyjmowały formę indywidualnych ataków na polskie gospodarstwa.

I tak w samym Tesłuhowie w 03‐04.1943 (i prawd. również w 05.1943) Ukraińcy zamordowali wówczas kilkanaście polskich rodzin, czyli w praktyce wszystkich polskich mieszkańców tej wsi.

Przeniósł się na północ — ok. 9 km w linii prostej, ok. 16 km drogą — do wsi Wołkowyje, leżącej w parafii Łysin w dek. Beresteczko. Była to dwukrotnie większa wieś, zamieszkała w 1939 przez szacunkowo ok. 2,700 osób, z których ok. 67% stanowili Ukraińcy, ale mieszkało w niej też ok. 550 Polaków. Takich skupisk Polaków Ukraińcy nie ośmielali się jeszcze atakować.

Prawd. był tam, gdy w nocy z 18‐19.05.1943, we wsi i kolonii Kalinówka, po drugiej stronie rzeczki Żabicz, prawego dopływu Styru, ok. 4‐5 km od Wołkowyi, „sąsiedzi Ukraińcy zamordowali ponad 30 Polaków oraz dalsze 7 osób podczas ucieczki do Dubna”. Wówczas przybył do niego proboszcz miejscowej parafii, z oddalonego o ok. 13 km na północ Łysina, ks. Jan Cimiński.

Podjęli decyzję przeniesienia się do Łysina, a może nawet — jak zdają się sugerować źródła — opuszczenia okolicy i przedostania się, wzdłuż rzeczki Żabicz, do oddalonej o ok. 8 km Demidówki — już bez Żydów, ale prawd. z posterunkiem policji niemieckiej — następnie przez Łysin, do oddalonego o ok. 45 km Łucka, albo okrężną drogą do oddalonego o ok. 38 km Dubna.

Nie dotarli daleko, ledwie 2.5 km, w pobliże wioski Rohóźne, w której w podobny sposób jak w Tesłuhowie, Ukraińcy w 03‐05.1943 wymordowali wszystkich Polaków, ok. 20 rodzin, i.e. ok. 120 osób.

Tam zostali zatrzymani przez Ukraińców. Prawd. byli to byli już funkcjonariusze niem. Ukrainische Hilfspolizei, „zaprawieni” w mordach Żydów w Demidówce, a wówczas, już „bezrobotni”, którzy zdezerterowali do ludobójczej OUN/UPA.

Mordu dokonano przy drodze z Wołkowyj do Demidówki. Obu kapłanów obwiązano drutem kolczastym, posiekano siekierami i wrzucono żywcem do studni o głębokości 19 m, po czym zasypano ziemią i kamieniami.

W 1944, już po klęsce Niemców i rozpoczęciu kolejnej okupacji rosyjskiej — Rosjanie wyparli Niemców z Wołynia w 02.1944, podczas tzw. operacji dnieprowsko–karpackiej — polski kapłan, ks. Stanisław Mazak, próbował odkopać zwłoki. Pozyskał gwarancję bezpieczeństwa ze strony jednego z rosyjskich oddziałów, lecz tylko na jeden dzień. Prac nie udało się dokończyć i wobec nieustannego zagrożenia ze strony ukraińskich ludobójców trzeba było okolicę opuścić.

Zwłoki kapłanów pozostają w zasypanej studni do dnia dzisiejszego.

Za to 12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. A w 12.2020 Rada Najwyższa Ukrainy w uchwale uznała ludobójcę Dymitra Kłaczkiwskiego „kierownikiem Ukraińskiej Powstańczej Armii na Wołyniu i uczestnikiem walk o niepodległość Ukrainy w XX wieku”. W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”