Na początku I wojny światowej, wobec rosyjskich sukcesów w 1914 w bitwach z wojskami Monarchii Austro–Węgierskiej i zajęciem większości Galicji przez wojska rosyjskie, ewakuowana ze Lwowa. Posługiwała wówczas w szpitalach w Słowenii i Austrii.

Od 1938 posługiwała w wiosce Rypne, ok. 25 km od powiatowego miasteczka Dolina w woj. stanisławowskim, położonej na w kotlinie wcinającej się w Zewnętrzne Karpaty Wschodnie. W wiosce mieszkało szacunkowo ok. 1,400 osób, z czego rzymskokatoliccy Polacy stanowili ok. 16%, a greckokatoliccy Ukraińcy ok. 83%. We wsi przebywało też kilku Żydów. ss. Józefitki CSSJ zostały tam sprowadzone przez jednego z inżynierów polskiej firmy „Alfa” Naftowa Spółka z o.o., wchodzącej w skład koncernu Polskie Towarzystwo Naftowe „Karpaty” sp.

z o.o., która w Rypnem posiadała ok. 8 szybów ropy naftowej, do opieki nad dziećmi w ochronce. W 1939 posługiwały tam prawd. 3 ss. Józefitki.

Po niemieckim i rosyjskim najeździe na Rzeczpospolitą w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, jej wieś znalazła się — mocą ludobójczej umowy niemiecko–rosyjskiej z 23.08.1939, zwanej paktem Ribbentrop–Mołotow, potwierdzonej 28.09.1939 tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja”, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow — pod okupacją rosyjską. Zaczęły się aresztowania polskiej inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki.

Jedna z zakonnic pracujących w Rypnem, s. Pacyfika Helena Urbanek, wspominała: „Rozpoczęły się prześladowania religijne. Nowa władza zaczęła szerzyć ideologię ateistyczną. Zmuszano nas do rezygnacji z życia zakonnego. Obiecano dobrą, popłatną pracę za cenę zmiany naszego zakonnego stroju na świecki i wyrzeczenia się — jak mówiono — "przestarzałych zapatrywań". Nie zrezygnowałyśmy z noszenia habitów. Jak się później dowiedziałam, byłyśmy jedynymi józefitkami na Kresach Wschodnich, chodzącymi przez całą wojnę w stroju zakonnym. Z pewnością konsekwencją tego było wyrzucenie nas z naszego domu, pozbawienie nas możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności, skutkiem czego doświadczyłyśmy ogromnej biedy”.

Sytuacja zmieniła się po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej. Zakonnice mogły prawd. wówczas ponownie podjąć posługę i powrócić do swego domu. Rypne weszły w skład niem. Kreishauptmannschaft Stryj (pl. powiat Stryj) w ramach niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja), części składowej okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG.

Na początku 1942 Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił nazwę niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Miejscem koncentracji Żydów w okolicy była Dolina, gdzie już od 1941 istniało getto, o charakterze otwartym, obejmujące obszar zamieszkały w 1939 wyłącznie przez Żydów. W 1941 szacunkowo przebywało w nim ok. 2,700 Żydów, ale później ich liczba zwiększyła się o Żydów z sąsiednich wsi i miasteczek — Żydów z Rypnego, a także z dużej sąsiedniej ukraińskiej wsi Perehińsko, przesiedlono tam prawd. jesienią 1941 albo w połowie 1942. Największa akcja eksterminacyjna miała miejsce 03.08.1942, gdy Niemcy — przy współpracy z kolaborującymi Ukraińcami z niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określanej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma, zagnali ok. 3,500 Żydów na rynek w getcie. Część, uznanych za zdolnych do pracy, wysłano do obozów niewolniczej pracy przymusowej, w tym w oddalonym o ok. 40 km na południowy zachód Wyszkowie, natomiast pozostałe 2,500 osób zagnano na cmentarz żydowski i tam zamordowano. Przez następne 20 miesięcy niem. Ukrainische Hilfspolizei oraz różne oddziały niemieckie polowały na ukrywających się jeszcze Żydów.

Polowania na Żydów w Dolinie i okolicy jeszcze trwały, gdy ok. 200 km na północ, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał w 02.1943 rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei na Wołyniu o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

OUN/UPA wówczas jeszcze w GG nie działała — by „nie drażnić” Niemców. Aktywne były inne ugrupowania ukraińskie, funkcjonujące m.in. pod eufemistyczną nazwą ukr. Самооборонні кущові відділи (pl. Jednostka samoobrony), i.e. SKW, oraz wspomniana niem. Ukrainische Hilfspolizei, de facto współpracujące z OUN, politycznym ramieniem ludobójczego UPA, a nawet przez OUN kontrolowane. I to one były odpowiedzialne za wzbierającą falę ataków na bezbronną ludność polską — przy bierności okupanta niemieckiego. E.g. istnieją przekazy, iż w Dolinie w 1943 — wiosną, a może jesienią, źródła nie są tu jednoznaczne — niem. Ukrainische Hilfspolizei z Niemcami rozstrzelali ok. 40 Polaków oraz ok. 8 Ukraińców za pomoc udzielaną Żydom.

Gdy na przełomie 1943/1944 stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają — 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką — OUN/UPA podjęło decyzję o rozszerzeniu ludobójstwa «Genocidium Atrox» na GG, w tym niem. Distrikt Galizien. Większość wspomnianych grup ukraińskiej „samoobrony” SKW automatycznie przekształciła się w jednostki OUN/UPA. Ludobójcy ukraińscy utworzyli wówczas m.in. grupę operacyjną OUN/UPA „UPA‐Zachód”, pod dowództwem Wasyla Sydora, ps. „Szełest”, który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Za realizację «Genocidium Atrox» w okolicy Doliny odpowiedzialny był Okręg Wojskowy UPA WO‐4 „Howerla”, dowodzony przez Mykołę Twerdochliba, ps. „Hrin” (pl. „Grzmot”). Zarówno Sydor jak i Twerdochlib swoje ludobójcze rzemiosło doskonali w 1941 w ukraińskim niem. Sondergruppe Nachtigall, a ten pierwszy także w niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 — tak jak ich główny komendant, wspomniany Roman Szuchewycz.

Nasilenie ataków na Dolinę i okolice nastąpiło w czasie wiosennej przerwy w rosyjskiej ofensywie na wschodzie, i.e. po wstrzymaniu 17.04.1944 operacji dnieprowsko–karpackiej. Wspomniana s. Pacyfika Helena Urbanek wspominała: „Wiosną 1944 r. napady banderowców przybrały niesamowite rozmiary […] Wszystkim Polakom, którzy nie opuścili jeszcze Rypnego, grożono śmiercią”. Ataki miały miejsce m.in. w oddalonym o ok. 12 km Rożniatowie oraz w sąsiedniej wsi Perehińsko, gdzie mieszkało kilkuset Polaków — źródła podają, że w Perehińsku „banderowcy obrabowali i spalili gospodarstwa polskie i [kaplicę] rzymskokatolicką oraz zamordowali 10 Polaków, w tym matkę z 3‐letnią córką. Uprowadzili do bunkra 25‐letnią Eugenię Czanerlę i jej przyrodnią siostrę, 19‐letnią Józefę Raczyńską. Tam je trzymali przez kilka dni i gwałcili, a następnie zamordowali”.

Śmiercią grożono kapłanom i zakonnicom: „Niejednokrotnie nacjonaliści ukraińscy kierowali swe zbrodnicze plany w stosunku do konkretnych sióstr. Taki wypadek miał miejsce w Rypnem, gdzie siostra pielęgniarka (józefitka) została wezwana do Ukraińca, który był znany ze swej wrogiej postawy do Polaków. Po wykonanym zabiegu, człowiek ten — jak później powiedział siostrze — miał przygotowany nóż, którym chciał zaatakować pielęgniarkę. Nie wykonał swego planu, gdyż siostra nie chciała wynagrodzenia za wykonany zabieg”.

Mimo to zakonnice nie zaprzestawały posługi: „Pomimo realnie istniejącego niebezpieczeństwa nie miałyśmy zamiaru opuszczać Rypnego. Żyłyśmy nadzieją, że sytuacja ta zmieni się i my nadal będziemy pracować i pomagać tutejszej ludności. Spotykałyśmy, mimo wszystko, wiele życzliwych nam rodzin ukraińskich. Przychodzono do nas najczęściej nocą, by podzielić się z nami zbożem, ziemniakami czy chlebem. Nie wszyscy byli źli”.

Gdy zakonnice otrzymały informację o ukraińskich planach uprowadzenia i mordu miejscowego kapłana, ks. Jana Marciniaka, zaczęły przygotowywać się do wyjazdu z Rypnego. s. Pacyfika wspominała: „s. Czesława z właściwym sobie spokojem uspokajała nas, zachęcając do ufnej modlitwy różańcowej o Bożą opiekę nad księdzem […] Powiedziała do mnie: «Siostro, nie płakać. Ksiądz Marciniak […], nic mu się nie stanie. Tylko jedna z nas przepadnie. Te, które zostaną, nie mają jej szukać w lesie, ale pierwszą okazją wyjechać stąd». Po pewnym czasie otrzymałyśmy z Rożniatowa wiadomość, że ksiądz żyje i nic złego mu się nie stało”.

25.05.1944 wyjechała do Doliny, by zorientować się w sytuacji. „Nadszedł wreszcie czwartkowy dzień wyjazdu […] Mówiła: «Ja już jutro będę u Pana Jezusa… Ja pierwsza będę u Niego» […] Z Rypnego wyjechała dokładnie o godzinie 12.30. Obliczyłyśmy, że najpóźniej na 15.30 powinna być na miejscu”.

Nie dojechała. s. Pacyfika, na podstawie relacji ukraińskiego świadka, wspominała: „Na drodze spotkał s. Czesławę jadącą na wozie z furmanem, która zaproponowała mu, aby dosiadł się do nich, z czego chłopiec chętnie skorzystał. Gdy ujechali około 3 km drogi i byli blisko lasu, grupa Ukraińców zatrzymała wszystkich […] Kazano mu, aby udał się w dalszą drogę, lecz nie wolno mu było się oglądać za siebie.

Pomimo takiego nakazu chłopcu udało się jednak spostrzec, jak s. Czesława schodziła z wozu, a potem kulejąc, szła otoczona mężczyznami drogą prowadzącą w kierunku lasu.

[…] Co stało się później z s. Czesławą, z furmanem i z całą zawartością wozu, chłopiec nie wiedział, gdyż las zasłonił mu wszystkich.

[…] Poszukiwanie siostry było rzeczą niemożliwą. Co do s. Czesławy, byłyśmy przekonane, że została zamordowana. Jedna z Ukrainek usprawiedliwiając się, mówiła do mnie, że powiedziała swoim: "mogliście zabrać rzeczy, a siostrę zostawić"”.

Rosjanie wkroczyli do Rypnego 06.08.1944.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). 05.12.2017, w imieniu tej samej „Rady Koordynacyjnej”, ludobójca Mykoła Twerdochlib odznaczony został pośmiertnie we Stanisławowie Brązowym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA (nr 042). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”