W 1940, już po niemieckiej i rosyjskiej inwazji na Polskę w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, został wikariuszem wsi Łosiacz, ok. 10 km od Skały Podolskiej nad Zbruczem, graniczną rzeką Polski. Zgodnie z umową dwóch sojuszników, zatwierdzoną ludobójczym paktem Ribbentrop–Mołotow z 23.08.1939, woj. tarnopolskie, w którym położony był Łosiacz, przypadło Rosjanom. Jesienią 1939 zaczęły się aresztowania inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „Przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki.

Losy mieszkańców Łosiacza — w którym mieszkało w ok. 49% przez rzymskokatolickich Polaków i ok. 49% greckokatolickich Ukraińców, i który w 1938 doświadczył pożaru 52 gospodarstw i dopiero podnosił się z klęski — odzwierciedlały ów polski los. Pewnie słyszał też o wydarzeniach w oddalonym o ok. 25 km Czortkowie, i grupie młodych Polaków, która podjęła próbę przedostania się do Francji, gdzie polski rząd formował wówczas polskie wojsko. Akcja — pierwszy taki powstańczy zryw w czasie II wojny światowej, który do historii przeszedł pod określeniem „powstania czortkowskiego” — odbyła się w niedzielę 21.01.1940. Atak na koszary nie powiódł się wszelako i Rosjanie szybko zmobilizowali duże siły zbrojne, w tym ludobójczą NKWD. Wieści o polskiej akcji dotarły na najwyższe szczeble rosyjskiej władzy, na Kreml. Nastąpiły aresztowania i proces pokazowy, na którym co najmniej 21 osób skazano na śmierć, 55 zesłano do rosyjskich obozów niewolniczej pracy przymusowej Gułag, a większość z pozostałych deportowano w głąb Rosji, „na Syberię”.

22.06.1941 Niemcy zaatakowały uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęła się okupacja niemiecka. Łosiacz stał się częścią niem. Kreishauptmannschaft Tschortkiw (pl. powiat Czortków), wchodzącego w skład niem. Distrikt Galizien (pl. Dystrykt Galicja), w ramach okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Świadkowie wspominali, że „nową sytuacją najbardziej byli ucieszeni nacjonaliści ukraińscy. W pochodach i demonstracjach manifestowali oni powstanie wolnej Ukrainy oraz głosili antypolskie i antyżydowskie hasła”.

Nadzieje na „wolną Ukrainę” Niemcy szybko wyperswadowali ukraińskim nacjonalistom. Ale wykorzystali owe ujawnione resentymenty antypolskie i antyżydowskie. Lata 1941‐1943 znaczone były bowiem w szczególności eksterminacją Żydów.

Tego już jednak doświadczył prawd. w innej parafii, z siedzibą we wsi Koszlaki, która znalazła się w niem. Kreishauptmannschaft Tarnopol (pl. powiat Tarnopol) wspomnianego GG. W Koszlakach, wsi położonej ok. 27 km na wschód od Zbaraża, polskiego powiatowego miasta, w 1939 mieszkało ok. 2,650 osób, z czego ok. 33% stanowili rzymskokatoliccy Polacy, ok. 65% greckokatoliccy Ukraińcy. Poza tym we wsi żyło ok. 50 Żydów. Do rzymskokatolickiej parafii w 1938 należało ok. 1,400 parafian.

Ośrodkiem koncentracji Żydów w okolicy był Zbaraż. W 1941 mogło w nim przebywać ok. 5,000 Żydów, z których jednak jakaś część uciekła w 1941 wraz z Rosjanami na wschód. Tuż po zajęciu miasta 04.07.1941 Niemcy i Ukraińcy dokonali mordu ok. 20 Żydów i spalili dwie synagogi — prawd. w związku z podejrzewaniami o kolaborację z Rosjanami, w dużej mierze zasadnymi. Ok. 06.09.1941 Niemcy zamordowali w lasach Łubianki — ok. 10 km na wschód od Zbaraża —ok.

70 Żydów, w większości żydowskiej inteligencji, lista których przygotowana została prawd. przez powołany przez Niemców niem. Judenrat (pl. Rada Żydowska). Od 25.10.1941 obowiązywać zaczął dekret Hansa Franka, niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Bezwzględne przestrzeganie zakazu egzekwowali członkowie kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określanej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma, poddając Żydów „systematycznym rabunkom i pobiciom”.

Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). W 03‐04.1942 ok. 600 osób starszych i chorych rozstrzelano za miastem, obok drogi na Tarnopol. Poczynając od 08.1942 rozpoczęły się niem. Aktion (pl. akcja) wywożenia Żydów ze Zbaraża. Kierowali nimi Niemcy, ale główne role pełnili policjanci z niem. Ukrainische Hilfspolizei oraz z niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa), podległej niem. Judenrat. I tak 31.08.1942 ok. 500‐1,200 osób, w tym część przygnanych z Wołynia, m.in. z Łanowców i Wiśniowca; 30.09.1942 ok. 260; i 21‐22.10.1942 ok. 960 Żydów zagnano na stację kolejową, po czym przewieziono do Tarnopola, a stamtąd do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano. Podczas tej ostatniej niem. Aktion część Żydów przewieziono do obozu niem. Zwangsarbeitslager für Juden (pl. obóz pracy przymusowej dla Żydów) we Lwowie przy ul. Janowskiej, i.e. tzw. obozu janowskego ZALfJ Lemberg, zapewniającego niewolniczą siłę roboczą dla należącej do niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS» — paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP — spółki Deutsche Ausrüstungswerke DAW, dostarczającej niemieckiej machinie wojennej dostaw mundurów, drewna, metali, napraw sprzętu wojennego — skąd nikt nie wracał. Ok. 130 Żydów zamordowano też w samym Zbarażu podczas zaganiania do pociągu. Dla pozostałych ok. 2,000 Żydów utworzono „otwarte” getto, i.e. bez granicznego płotu, chronione tylko przez agentów niem. Ukrainische Hilfspolizei i niem. Jüdischer Ordnungsdienst. Ok. 1,000 z nich zamordowano 07.04.1943 przy stacji kolejowej w Zbarażu. Pozostałych Niemcy i niem. Ukrainische Hilfspolizei zamordowali 09.06.1943, po czym Niemcy mogli ogłosić w raportach, że miasto jest niem. „Judenrein” (pl. „wolne od Żydów”), acz jeszcze przez następne miesiące przeszukiwano pobliskie lasy w poszukiwaniu ukrywających się.

Żydów z Koszlak prawd. przewieziono właśnie do Zbaraża, ale możliwe jest też, że zagnano ich ok. 17 km na południe, do Podwołoczysk. Stamtąd w 10.1942 przetransportowano do obozu zagłady VL Belzec, lub zamordowano ok. 29‐30.09.1943, gdy w Podwołoczyskach rozstrzelano ok. 600 Żydów.

A w 02.1943, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

W niem. Distrikt Galizien UPA formalnie nie działała, nie chcąc „drażnić Niemców”, operowały tylko wspomniane ludobójcze bojówki ukraińskie, skrywające się pod nazwą ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS. Jak odnotowała jedna z zakonnic, „Zrazu były to sporadyczne wypadki, mające na celu wytępienie księży polskich i inteligencji, we wrześniu [1943] mordy te nabrały charakteru jakiejś sadystycznej, potwornej zabawy: porywano żywcem ofiary, brano do lasu na tortury lub też w domach pastwiono się nad nimi, zanim dobito”.

W 12.1943 UPA zrzuciła kolejną maskę i oficjalnie objęła swą ludobójczą działalnością także niem. Distrikt Galizien. UNS de facto stała się częścią ludobójczej UPA. Dowódcą grupy operacyjnej OUN/UPA „UPA‐Zachód”, został Wasyl Sydor, ps. „Szełest”, który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. niem. Kreishauptmannschaft Tschortkiw należał do „tych ziem”. Rejon Zbaraża objęty został działalnością Okręgu Wojskowego UPA WO‐3 „Łysonia”, którego pierwszym dowódcą został niejaki Emilian (Omelian) Polowy ps. „Ostap”, degenerat o podobnej ścieżce kariery, co jego ludobójczy przełożeni, Roman Szuchewycz i Wasyl Sydor — od niem. Sondergruppe Nachtigall, przez niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, gdzie doświadczenia nabywali przy eksterminacji Żydów, do UNS.

Rozkaz ludobójcy Sydora ps. „Szełest” ewidentnie dotarł do jego Koszlak. W 01‐03.1944 bojówki UPA zamordowały w okolicy co najmniej 6 Polaków: „została zamordowana […] Barbara Józiuk urodzona w 1908 roku zamieszkała w Koszlakach […] Zabrana z wioski, poprowadzono ją w kierunku wsi Hołodki [i.e. Hołotki] i w lasach pomiędzy Hołodkami a Woroblijówką [i.e. Worobijówka] banderowcy wydłubali jej oczy i skatowaną pozostawili”. W dalszych mordach przeszkodziła rosyjska ofensywa, zwana operacją dnieprowsko–karpacką, w ramach której ok. 06.03.1944 Rosjanie wkroczyli do Koszlak i rozpoczęła się okupacja rosyjska. Ponieważ 17.04.1944 Rosjanie wstrzymali ofensywę na okres wiosenny, przez następne kilka miesięcy okolice pełne były rozmaitych rosyjskich wojsk frontowych, z którymi ukraińscy "bohaterzy" z UPA nie ryzykowali konfrontacji.

Sam Sydor ps. „Szełest” 01.09.1944 nakazał wstrzymanie ludobójczej akcji przeciw Polakom, acz rozkaz nie objął „polskiego elementu współpracującego z NKWD i organami moskiewskiego imperializmu”. Nadal OUN/UPA miało atakować „polską milicję liczącą 20 osób w jakiejś miejscowości. Jedną trzecią lub połowę z nich należy zniszczyć, resztę rozbroić i ostrzec, że jeśli nie przestaną współpracować przeciwko nam z bolszewikami, następnym razem również zostaną zniszczeni”. I znów bojówki UPA w okolicy Koszlak odczytały rozkaz "dosłownie" — a być może twórczo zinterpretował go ludobójca Włodzimierz Jakubowski ps. „Bondarenko”, szef sztabu WO‐3 „Łysonia”, który prawd. przejął w wyniku zranienia Emiliana Polowego ps. „Ostap” dowodzenie WO‐3 „Łysonia” — i już 10.09.1944 dokonały mordu Polaka, który w Koszlakach był sekretarzem gminnym, Tadeusza Dąbrowskiego.

A na początku 11.1944, pewnie znudzone bezczynnością, bojówki OUN/UPA z okolic Zbaraża i Koszlak zdecydowały się uderzyć na polskie duchowieństwo. W 10.1944 do swego domu Zgromadzenia ss. Służebniczek Starowiejskich ABMV, w należących do jego parafii Hnilicach, oddalonych o ok. 4 km od Koszlak, powróciły dwie zakonnice, s. Germana Anna Żarkowska i s. Helena Antonina Żarkowska. 02.11.1944 zostały zaatakowane przez Ukraińców i w okrótny sposób zamordowane.

Trzy dni później, w niedzielę, został przez ludobójców z UPA porwany, gdy wracał z kościoła w kierunku domu organisty, gdzie zamierzał spożyć obiad.

Wywieziony w nieznanym kierunku.

Dalszy los nieznany.

Ciała nie odnaleziono.

O jego zaginięciu Kurię Metropolitalną rzymskokatolickiej archidiecezji we Lwowie powiadomił 20.12.1944 ks. Teofil Łucyk, proboszcz greckokatolickiej parafii w Koszlakach. Odważył się także poprowadzić Mszę św. pogrzebową ostatniego proboszcza rzymskokatolickiego Koszlak, ks. Jana Bilińskiego, 75‐letniego, emerytowanego kapłana, który prawd. zmarł śmiercią naturalną na początku 12.1944.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). 08.10.2017, w imieniu tejże „Rady Koordynacyjnej” ludobójca Emilian (Omelian) Polowy został pośmiertnie we wsi Byszki odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA (nr 010). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” — a także ludobójcy Włodzimierzowi Jakubowskiemu — wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe.

łac. „O Tempora! O mores!”