W 1939 objął posługę wikariusza w greckokatolickiej parafii Oleszyce, na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, nad rzeczką Przerwą, otoczonej z trzech stron kompleksem lasów sieniawskich, położonej w polskim pow. Lubaczów, w północnej części woj. lwowskiego. Parafia oparta był o miasteczko Oleszyce, w którym w 1939 mieszkało szacunkowo ok. 3,400 osób, z czego greckokatoliccy Ukraińcy stanowili ok. 21%, rzymkokatoliccy Polacy ok. 26%, a Żydzi ok. 52% mieszkańców, oraz o przyległą wioskę Oleszyce Stare, w której żyło ok. 2,900 osób: ok. 59% greckokatolickich Ukraińców, ok. 36% rzymskokatolickich Polaków i ok. 4% Żydów. W obu były kościoły greckokatolickie, ale mieszkał w Oleszycach Starych.

Po niemieckim ataku 01.09.1939 na Polskę — Rosjanie zaatakowali 17 dni później, zgodnie z ludobójczą umową dwóch sojuszników, zwaną paktem Ribbentrop–Mołotow z 23.08.1939 — i rozpoczęciu II wojny światowej, do Oleszyc 12.09.1939 wkroczyły wojska niemieckie. 14‐16.09.1939 miała miejsce w okolicy bitwa polskiej 21. Dywizji Piechoty Górskiej z Niemcami, w trakcie której zginął dowódca polskiej dywizji Józef Rudolf Kustroń, pierwszy polski generał poległy w czasie kampanii wrześniowej 1939. Cztery dni później, 20.09.1939, do Oleszyc dotarły wojska rosyjskie, i zgodnie z umową dwóch sojuszników, potwierdzoną później tzw. „Traktatem o granicach i przyjaźni Niemcy–Rosja” z 28.09.1939, zwanym też 2. paktem Ribbentrop–Mołotow, zajęły miasteczko. Rozpoczęła się okupacja rosyjska.

Nie było go jednak tam, bowiem przeniósł się — w nieznanych okolicznościach — do oddalonej o ok. 12 km na północny zachód wioski Dzików Stary, w której w 1939 mieszkało szacunkowo ok. 2,600 osób, z czego ok. 52% stanowili greckokatoliccy Ukraińcy, ok. 33% rzymskokatolicy, w większości prawd. Ukraińcy, i ok. 15% Żydzi. Parafialne Oleszyce oddzieliła granica między oboma okupantami, Dzików Stary znalazł się bowiem w niem. Kreishauptmannschaft Biłgoraj (pl. powiat Biłograj) w niem. Distrikt Lublin (pl. dystrykt Lublin), stanowiących część okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. niem. SS‐ und Polizeiführer (pl. Dowódca SS i Policji) w niem. Distrikt Lublin, i de facto zastępcą gubernatora tego dystryktu, został jeden z największych zbrodniarzy w historii ludzkości, Austriak, Odilo Lotario Globočnik, którego jeden z historyków określił jako „najpodlejszego osobnika w najpodlejszej organizacji, jaka kiedykolwiek istniała”.

Niemcy natychmiast wprowadzili terror wobec ludności polskiej. Jednym z jego celów była próba złamania wpływów Kościoła rzymskokatolickiego i polskiej kultury. Wyrażał się on e.g. także wyraźnym faworyzowaniem ukraińskiej ludności, popieranie prawosławia, obrządku greckokatolickiego i ukraińskojęzycznego kształcenia w szkołach. Polityka wspierania żywiołu ukraińskiego może najbardziej uwidoczniała się w polityce społecznej GG. Niemcy dozwoli na działalność organizacji społeczno–charatytywnych, ale tylko Ukraiński Komitet Centralny UCK był finansowany częściowo z budżetu GG. Dodatkowo mógł korzystać ze środków spółdzielni ukraińskich. Polska Rada Główna Opiekuńcza RGO i Żydowska Samopomoc Społeczna ŻSS musiały polegać wyłącznie na dobrowolnych wpłatach darczyńców. W rezultacie polskie i żydowskie organizacje mogły prowadzić tylko działalność charytatywną: wspierając dożywianie, pomoc dla uchodźców, etc. Ukraińcy przy pomocy funduszy GG budowali zaś ukraińskie szpitale, sierocińce, żłobki, szkoły. W wielu miejscach odbierano szkoły z rąk polskich i przekazywano je w ręce ukraińskie. Niekiedy wyrzucano z parafii księży katolickich i zamieniano kościoły na cerkwie prawosławne. Prowadziło to wzmożenia konfliktu polsko–ukraińskiego. Nie mogło być inaczej, skoro na drzwiach wejściowych poczekalni dworca głównego w stolicy GG, Krakowie, widniał napis: niem. „Nur für Deutsche aus dem Reich, Volksdeutsche und Ukrainer” (pl. „Tylko dla Niemców z Rzeszy, volksdeutschów i Ukraińców”).

W 06.1940 w Dzikowie Starym Niemcy zorganizowali niem. Arbeitslager (pl. obóz pracy) dla ok. 1,000 Żydów przywiezionych z Cieszanowa, będących filią obozu AL Belzec. Żydzi niewolniczo pracowali przy budowie niem. Burggraben (pl. fosa), i.e. rowu przeciwczołgowego, płotu i innych umocnień na okupacyjnej granicy niemiecko–rosyjskiej, stanowiących część przygotowań niemieckiego planu niem. Operation Otto, później przemianowanego na niem. Operation Barbarossa, czyli planu wojny z Rosjanami. Obóz, kierowany przez niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS», paramilitarną formację rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP, podlegał ludobójcy Globočnikowi. Kilkudziesięciu Żydów zmarło z wycieńczenia i chorób. W 11.1940 nastąpiła likwidacja obozu i Żydów z Dzikowa Starego wywieziono.

niem. Operation Barbarossa rozpoczęła się 22.06.1941, gdy Niemcy zaatakowały uprzedniego sojusznika, Rosjan. Prawd. jeszcze tego samego dnia do Oleszyc wkroczyły wojska niemieckie. Rozpoczęła się tam okupacja niemiecka i już w 07.1941 mógł powrócić do swej parafii. Oleszyce weszły w skład niem. Kreishauptmannschaft Rawa Ruska (pl. powiat Rawa Ruska) w niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja) w ramach rozszerzonego GG.

Okres 1941‐1943 znaczony był w szczególności eksterminacją Żydów. Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). Znaczący udział brały w nim jednostki ukraińskiej, kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), działającej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma. Żydów z Oleszyc — w 1941 przebywało tam ich prawd. ok. 2,000 — od 25.10.1941 obowiązywał dekret niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, Hansa Franka, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Po rozpoczęciu niem. «Aktion Reinhardt» lokalnym centrum realizacji ludobójczego programu stał się oddalony o ok. 8 km Lubaczów. Wiosną 1942 żyło w nim ok. 2,270 Żydów, a w 05.1942 dowieziono do tego miasteczka ok. 2,000 Żydów z okolicznych wsi. 08.10.1942 Niemcy ogłosili o utworzeniu getta — początkowo o charakterze otwartym — i nakazali wszystkim Żydom przenieść się do niego. Zaraz potem, pod koniec 10.1942, przy pomocy niem. Ukrainische Hilfspolizei, w pierwszej niem. Aktion (pl. akcja), Niemcy wywieźli z Lubaczowa — prawd. koleją, przez Rawę Ruską — ok. 2,000 Żydów do oddalonego o ok. 35 km na północy wschód niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, utworzonego przez wspomnianego ludobójcę Globočnika na miejscu byłego obozu AL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano. Na ich miejsce, w 11.1942, sprowadzono Żydów z Oleszyc, by zaraz potem prawd. przetransportować ok. 1,000 z nich na śmierć do VL Belzec. Miało się to stać tuż przed 01.12.1942, gdy getto w Lubaczowie „zamknięto”, otaczając je płotem z drutu kolczastego. Jeszcze przed końcem 1942 do getta przywieziono kilkuset Cyganów, i.e. Romów, po czym zagnano ich poza miasto, do lasu, i, nad wcześniej wykopanymi przez Żydów dołami, zamordowano wraz z owymi Żydami. Tymczasem w getcie wybuchła epidemia — umierało 25 osób dziennie — i już 06‐08.01.1943 Niemcy z Ukraińcami z niem. Ukrainische Hilfspolizei zorganizowali drugą niem. Aktion. Setki starszych i chorych Żydów zamordowano w środku miasta, zwłoki zakopując na cmentarzu żydowskim. Pozostałych — ok. 2,000 — tegoż 08.01.1943 wywieziono z miasta. Ich los nie jest jasny — według niektórych źródeł wywieziono ich ok. 150 km na północ, do niem. Vernichtungslager VL Sobibor (VL Belzec już zamykano); według innych zagnano ich ok. 5 km na północ, w okolice folwarku Hrynków i wsi Dachnów, które w latach 1939‐1941 znajdowały się w tzw. rosyjskim pasie przygranicznym, gdzie Rosjanie konstruowali tzw. linię Mołotowa — ciąg obronnych fortów i okopów, w okolicy Lubaczowa określanych jako 6. Rawsko‐Ruski Rejon Umocniony. W tych okopach Niemcy i Ukraińcy mieli ich zamordować. Niemcy mogli ogłosić, że Lubaczów jest niem. „Judenrein” (pl. „wolny od Żydów”).

W tym samym czasie, w 02.1943, kilkaset kilometrów na północy wschód, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei — która wobec zakończenia w wielu miejscach niem. «Aktion Reinhardt», czyli ludobójstwa Żydów, stawała się „bezrobotna” — o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

I właśnie z tego samego okresu pochodzą wspomnienia, odnotowane w polskich źródłach, według których miał w Oleszycach „szerzyć nienawiść do Polaków”.

„Podczas kazania w marcu 1943 […] wrzeszczał z ambony w zimową niedzielę ukr. "Lude beryte serpy i kosy, bo czas żnyw ide" (pl. "Ludzie, bierzcie za sierpy i kosy, bo idzie czas żniw")”.

Nauczać miał, że rozmawianie po polsku jest grzechem śmiertelnym.

Nawoływał, aby pobierać metryki z kościoła rzymskokatolickiego i przepisywać się na wiarę grekokatolicką.

Na jednym z zebrań wiejskich miał także stwierdzić, że „nadszedł czas, aby z Polakami stało się to, co z Żydami”.

Choć rozkaz Szuchewycza formalnie nie był skierowany do oddziałów niem. Ukrainische Hilfspolizei w niem. Distrikt Galizien — tam bowiem w 1943 ludobójcza OUN nie powołała zbrojnego ramienia pod nazwą UPA, ale formowała oddziały zbrojne pod eufemistyczną nazwą, dla „zmylenia” Niemców, ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS, której głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich” — ale de facto również i tam ludobójcy ukraińscy, „bezrobotni” po zakończeniu niem. «Aktion Reinhardt», dezerterowali. I wstępowali do UNS.

A w 12.1943 — gdy stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają, i.a. 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką — UNS został formalnie przekształcony w jednostkę ludobójczej OUN/UPA, i.e. „UPA‐Zachód”. W 01.1944 jego dowódcą został jeszcze jeden z ukraińskich „wychowanków” niem. Sondergruppe Nachtigall i niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, degenerat Wasyl Sydor ps. „Szełest”, który prawie natychmiast rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”. Mógł to zrobić z wiedzą, iż UNS/UPA nie miała wówczas nic innego do roboty, bowiem — jak potwierdza to nawet ukraińska Wikipedia — „podczas ostatnich miesięcy 1943 oddziały UNS nie prowadziły operacji zbrojnych w związku z wprowadzeniem 02.10.1943 przez Niemców w Galicji systemu [odpowiedzialności zbiorowej] egzekucji 10 zakładników za zabójstwa każdego żołnierza niemieckiego lub przedstawiciela władz”. Polacy nie uczestniczyli w strukturach tej okupacyjnej władzy.

W niem. Distrikt Galizien rozpoczęło się «Genocidium Atrox». Niemcy zachowywali się wobec ludobójczych aktów UNS/UPA pasywnie, nie podejmując w zasadzie większych operacji przeciw Ukraińcom.

W okolicy Lubaczowa od ok. 04.1944 «Genocidium Atrox» realizował szef sztabu wchodzącego w skład „UPA‐Zachód” Okręgu Wojskowego WO‐2 „Bug”, Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”. 06.04.1944 ten ludobójca tak precyzował zadania podległych mu oddziałów UPA: „Rozkazuję niezwłoczne przeprowadzenie czystki swojego rejonu z elementu polskiego […] Czystkę należy przeprowadzić w stanicach słabo zaludnionych przez Polaków. W tym celu stworzyć przy rejonie bojówkę, złożoną z naszych członków, której zadaniem byłaby likwidacja wyżej wymienionych. Większe nasze stanice będą oczyszczone z tego elementu przez nasze oddziały wojackie nawet w biały dzień […] Prowadźcie z nimi twardą, bezwzględną walkę. Nikogo nie oszczędzać, nawet w przypadku małżeństw mieszanych. Wyciągać z domów Lachów, ale Ukraińców i dzieci w tych domach nie likwidować […] Wydobyć broń. Śmierć Polakom”.

Rozpoczęły się ataki na Polaków. E.g. w sąsiedniej wsi Stare Sioło w okresie 01‐07.1944 Ukraińcy zamordować mieli ok. 20 Polaków.

Ok. 22.07.1944, w trakcie ofensywy zwanej operacją lwowsko–sandomierską, Rosjanie wkroczyli do jego Oleszyc. Rozpoczęła się okupacja rosyjska. Ofensywa rosyjska wszelako już w 08.1944 została wstrzymana — na polecenie najwyższych władz rosyjskich. Przyczyną był wybuch 01.08.1944 Powstania Warszawskiego, i.e. próby przejęcia władzy na terytorium Polski przez Polskie Państwo Podziemne, największy ruch oporu w okupowanej Europie, przed wkroczeniem Rosjan. Rosjanie, de facto w chwilowej strategicznej zmowie z Niemcami, pozwolili Niemcom na zdławienie Powstania i wymordowanie ok. 200,000 Polaków. To sprawiło, że Oleszyce i okolice, aż do 01.1945, stały się obszarem przyfrontowym, miejscem kwaterowania tysięcy rosyjskich żołdaków. Siła rosyjskich wojsk frontowych była tak przytłaczająca, że 01.09.1944 Wasyl Sydor ps. „Szełest” nakazał wstrzymanie akcji przeciw polskiej ludności cywilnej, ale rozkaz nie objął „polskiego elementu współpracującego z NKWD i organami moskiewskiego imperializmu”. Nadal OUN/UPA miało atakować „polską milicję liczącą 20 osób w jakiejś miejscowości. Jedną trzecią lub połowę z nich należy zniszczyć, resztę rozbroić i ostrzec, że jeśli nie przestaną współpracować przeciwko nam z bolszewikami, następnym razem również zostaną zniszczeni”.

I wówczas, w 12.1944, z Oleszyc — liczba ludności tego miasteczka spadła do ok. 1,500 — przeniesiony został ok. 25 km na wschód, do Horyńca, zamieszkałego przez ok. 1.900 osób, z czego rzymskokatoliccy Polacy stanowil ok. 68%, a greckokatoliccy Ukraińcy ok. 31%. Posługą objął też sąsiednią wieś, Radruż, gdzie żyło szacunkowo ok. 2,500 osób, z czego grekokatolicy w 1939 stanowili 90% mieszkańców. Pod koniec 1944 prawd. była to już czysto ukraińska wieś, bowiem wcześniej, 23.04.1944, w greckokatolicką tzw. Niedzielę Przewodnią, zwaną też Wielkanocą Umarłych, pod koniec okupacji niemieckiej, ludobójcza OUN/UPA dokonała tam mordu ok. 14 Polaków: „Upowcy podpalili domy i jednocześnie zabrali się do rabunku. Kradli żywność, cenniejsze przedmioty, jednocześnie naigrywali się wyzywając Polaków na różne perfidne sposoby. W oddali było słychać krzyki, płacze, ryk zwierząt i ciągłe strzały. Wielu Ukraińców z Radruża cieszyło się na ten widok. Potem dokańczali rabunek biorąc wszystko co tylko możliwe, nawet ule z pszczołami”.

12.01.1945 Rosjanie rozpoczęli decydującą ofensywę na wschodzie, tzw. operację wiślańsko–odrzańską. Byli zabezpieczeni na zapleczu, bo Polskie Państwo Podziemne i Armia Krajowa AK, wobec krwawego stłumienia przez Niemców Powstania Warszawskiego, były bardzo osłabione, więc można było pozostawić okupowane terytoria pod kontrolą ludobójczego NKWD i polskich zdrajców współpracujących z nim, i.e. tzw. rosyjskiej republiki polskiej „prl”. Jednocześnie polski rząd, funkcjonujący w Londynie i Polskie Państwo podziemne zdecydowały o rozwiązaniu AK. Stało się to 19.01.1945.

I wówczas na ziemiach, które opuściły rosyjskie wojska frontowe, zaczęła się uaktywniać ludobójcza OUN/UPA. W szczególności dotyczyło to obszaru między tzw. linią Curzona–Namiera a Sanem, i.e. między rzekami Bug a San, określanego przez Ukraińców jako Zakerzonia, który OUN/UPA uznawała za zachodnią część przyszłego państwa ukraińskiego. Linia Curzona–Namiera, była demarkacyjną linią między Polską a rosyjskimi bolszewikami, zaproponowaną 11.07.1920 Rosjanom przez ministra spraw zagranicznych imperium brytyjskiego, George"a Curzona, w czasie wielkiej ofensywy rosyjskiej w trakcie wojny polsko–rosyjskiej 1919‐1921, zasugerowaną przez tzw. eksperta, Lewisa Bernsteina Namiera, Żyda polskiego pochodzenia. Rosja — wbrew planom imperialistów brytyjskich — poniosła w 1920 klęskę, ale koncepcja linii Curzona–Namiera, przebiegającej przez środek Polski, stała się cause célèbre wszystkich imperialnych koncepcji podziału Europy Środkowej, w szczególności rosyjskich i niemieckich. Właśnie wówczas, na początku 1945, dowódcą Okręgu Wojskowego OUN/UPA WO‐6 „San”, obejmującego Zakerzonię, został wspomniany ludobójca Mirosław Onyszkiewicz ps. „Orest”.

Skomplikowaną sytuację dopełniały decyzje podjęte 28.11‐01.12.1943 przez głównych przywódców antyniemieckiej koalicji — USA, Wielkiej Brytanii i Rosji — na konferencji w Teheranie. Wówczas de facto uzgodniono, że przedwojenna Polska zostanie podzielona, a obszary, które w 1939 zagarnęła i okupowała Rosja, zostaną częścią Rosji. W ten sposób koalicjanci uprawomocnili ludobójczy pakt Ribbentrop–Mołotow, w części dotyczącej Rosji. Jedną ze zmian, na które zdecydował się przywódca Rosji, ludobójca Stalin, było pozostawienie obszarów na zachód od Bugu, e.g. Zakerzonii, w granicach „prl”. Rosjanie wszelako nie zamierzali poprzestać na prostym wytyczeniu nowych granic — starą, wypróbowaną rosyjską metodą, zamierzali też rozwiązać problemy narodowościowe i społeczne. Metodą tą były deportacje całych narodów i społeczeństw.

Prawd. ponad milion Polaków z tzw. Kresów, i.e. terytoriów na wschód od linii Curzona–Namiera i Bugu, zaczęli zmuszać do wyjazdu na zachód i północ „prl”, na ziemie, które w 1939 stanowiły część Niemiec. A Ukraińców i Rusinów, głównie z Zakerzonii, zaczęli przymuszać do wyjazdu na wschód, na obszary mające należeć bezpośrednio do komunistycznej Rosji. Pierwsza faza deportacji Ukraińców z prl, trwająca do końca 1944, była „dobrowolna”. Do Rosji wyjechało ok. 20,000 osób. Druga faza zaczęła się 01.01.1945 i spotkała się generalnie z oporem. Zgłaszających się „dobrowolnie” było niewielu.

Równocześnie na początku 1945, po opuszczeniu przez frontowe oddziały rosyjskie, nastąpiło starcie trzech głównych sił operujących na tym obszarze. Z jednej strony ludobójcy ukraińscy z OUN/UPA, walczący o ukraińską Zakerzonię, dokonywali mordów i pacyfikacji polskich wsi, oraz ataków na siły rosyjskie, w tym ludobójcze NKWD, wspierane przez polskie jednostki, które zdecydowały się zdradzić ideały Polski niepodległej i podjęły współpracę z Rosjanami. Z drugiej strony spadkobiercy Polskiego Państwa Podziemnego, którzy po wielu latach walki z Niemcami, zamierzając powrócić do życia cywilnego, zostali oskarżeni przez Rosjan i ich polskich kolaborantów o … kolaborację z Niemcami, i w praktyce zmuszeni do odnowienia ruchu oporu i partyzantki. Jednocześnie musieli bronić wsi atakowanych przez ludobójców z OUN/UPA. Dziś określamy ich jako „żołnierzy wyklętych”. Trzecią stroną byli Rosjanie, a w szczególności oddziały ludobóczej NKWD, wspierane przez rosnące w siłę — umacniane rosyjską potęgą — komunazistowskie jednostki rosyjskiej republiki polskiej „prl”. Zwalczali OUN/UPA, ale szczególnie zwalczali polskich patriotów, byłych członków Polskiego Państwa Podziemnego, widząc w nim największe zagrożenie dla rosyjskich rządów.

Jego nowe parafie — zarówno Horyniec jak i Radruż — znajdowały się tuż przy nowej granicy, która miała oddzielać prl od terenów bezpośrednio okupowanych przez Rosjan, po stronie komunazistowskiego prl. Ukraińskich mieszkańców zaczęto namawiać na „dobrowolny” wyjazd na wschód.

Według niektórych źródeł miał wyrazić zgodę i przygotowywać się do wyjazdu na wschód.

I właśnie wówczas został zamordowany.

Mordu dokonano w domu, gdzie mieszkał.

Jego córka opowiadała, że „mordercy wrzeszcząc wtargnęli do pokoju, wypchnęli ojca za drzwi i na progu domu zastrzelili go serią z karabinu maszynowego”.

Inne źródło podaje, że „w grudniu przyszedł do nas [do Radruża] ksiądz [Petro Wolanowycz] z zakonników, obsługiwał naszą wieś i Horyniec. Mieszkał w Horyńcu, bo bał się mieszkać w naszej wsi […] Mieszkał tam tylko 3 miesiące, dlatego że w lutym 1945 roku przyszła polska milicja i zastrzeliła go w łóżku”.

Jeszcze inne, że „w Horyńcu zastrzelili księdza Petra Wolanowycza, gdy na ich rozkaz dawał im kolację i jeszcze obrócił się do kredensu po wódkę, jak dostał z tyłu w głowę”.

Prawd. sprawcą mordu był członek zbrodniczego UB, polskiej jednostki rosyjskiego NKWD, z Oleszyc — według niektórych źródeł było ich dwóch — gdzie uprzednio posługiwał. Jedno ze źródeł precyzuje, że sprawcą był członek UB z Lubaczowa.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”