W 1937 został proboszczem parafii Bukowa, wówczas w pow. Sambor polskiego województwa lwowskiego. Sama wieś Bukowa zamieszkała była przez szacunkowo ok. 1,400 osób, w zasadzie — prócz ok. 45 Żydów i ok. 15 rzymskokatolickich Polaków — w ok. 95% przez greckokatolickich Ukraińców. Natomiast struktura wyznaniowa — i co za tym idzie narodowościowa — powiatu Sambor była bardziej złożona: ok. 30% stanowili rzymskokatolicy Polacy, ok. 67% greckokatoliccy Ukraińcy, i ok. 3% Żydzi. Ten podział odzwierciedlała też niejako struktura narodowościowo–wyznaniowa dwóch sąsiednich miejscowości, oddalonych o ok. 6 km każda — obu położonych nad rzeczką Strwiąż i biegnącą wzdłuż jej nurtu linią kolejową z Przemyśla, przez Sambor, do Stryja — które miały odegrać kluczową rolę w jego historii: miasteczka Felsztyna, w którym mieszkało ok. 1,700 osób, w tym ok. 46% rzymskokatolickich Polaków, ok. 10% greckokatolickich Ukraińców i ok. 44% Żydów, oraz dużej wsi Sąsiadowice, zamieszkałej przez ok. 3,100 osób, w tym ok. 95% Polaków, ok. 3% Ukraińców i ok. 2% Żydów.

Po niemieckiej i rosyjskiej inwazji Polski w 09.1939 i rozpoczęciu II wojny światowej, na skutek niemiecko–rosyjskiego paktu Ribbentrop–Mołotow i IV rozbioru Polski, jego parafia znalazła się pod okupacją rosyjską. Jego diecezja natomiast, podobnie jak i jej stolica, Przemyśl, przedzielona została rzeką San — część diecezji znalazła się pod okupacją niemiecką, a część rosyjską. Jesienią 1939 na obszarze okupacji rosyjskiej zaczęły się aresztowania inteligencji, nauczycieli, lekarzy, ziemian, urzędników państwowych, leśników, policjantów, a także rodzin polskich wojskowych. W latach 1940‐1941 wielu innych Polaków stało się ofiarami czterech wielkich fal deportacji „na Syberię”. W relacjach często pojawia się informacja, iż „przychodzili nocą, bez uprzedzenia i zabierali całe rodziny, od niemowląt po staruszków”. „Gdy wyszliśmy na podwórze matce pozwolili zajrzeć do skrzyni — była niestety pusta, bo nasi sąsiedzi zdążyli ją już opróżnić. Praktycznie nie zabraliśmy niczego, bo nie pozwolili nam poruszać się po domu […] Były wtedy duże zaspy i silny mróz”. Ponadto 150,000‐200,000 mężczyzn wcielono do armii rosyjskiej, a ok. 100,000 zmuszono do pracy na rzecz przemysłu rosyjskiego, głównie w kopalniach Zagłębia Donieckiego, w zakładach przemysłu ciężkiego na Uralu i na Syberii. Następnie rozpoczęła się inwigilacja księży i zakonników. Na duchowieństwo nałożono wysokie podatki. Losy Polaków okolic Samboru odzwierciedlały ów polski los.

Losy duchowieństwa greckokatolickiego nie odbiegały od doświadczeń polskiego duchowieństwa w tym okresie.

Po niemieckim ataku 22.06.1941 na uprzedniego sojusznika, Rosjan, i rozpoczęciu okupacji niemieckiej, parafia znalazła się w niem. Kreishauptmannschaft Drohobycz (pl. powiat Drohobycz) w niem. Distrikt Galizien (pl. dystrykt Galicja), części okupowanego i zarządzanego przez Niemców quasi‐państwa, zwanego niem. Generalgouvernement (pl. Generalne Gubernatorstwo), i.e. GG. Świadkowie wspominali, że „nową sytuacją najbardziej byli ucieszeni nacjonaliści ukraińscy. W pochodach i demonstracjach manifestowali oni powstanie wolnej Ukrainy oraz głosili antypolskie i antyżydowskie hasła”. Nadzieje na „wolną Ukrainę” Niemcy szybko wyperswadowali ukraińskim nacjonalistom. Ale wykorzystali owe ujawnione resentymenty antypolskie i antyżydowskie. Lata 1941‐1943 znaczone były bowiem w szczególności eksterminacją Żydów i udziałem w niej kolaboracyjnych jednostek ukraińskich.

Ośrodkiem koncentracji Żydów w okolicy był Sambor, oddalony od jego parafialnej wsi Bukowa o ok. 18 km. W 1939 mieszkało w nim szacunkowo ok. 6.500 Żydów, acz niektóre żydowskie szacunki mówią nawet o 8,000, być może włączając liczbę żydowskich mieszkańców Sambora uciekinierów w terenów okupowanych przez Niemców. Poza tym w mieście żyło ok. 12,000 Polaków i ok. 4,000 Ukraińców. Zaraz po rozpoczęciu okupacji niemieckiej, latem 1941, Niemcy powołali w mieście niem. Judenrat (pl. Rada Żydowska), mający reprezentować interesy ludności żydowskiej wobec władz okupacyjnych. niem. Judenrat podlegała nowa niem. Jüdischer Ordnungsdienst (pl. Żydowska Służba Porządkowa), odpowiedzialna za utrzymanie porządku wśród Żydów. Od 25.10.1941 obowiązywać zaczął dekret Hansa Franka, niem. Generalgouverneur (pl. Generalny Gubernator) GG, zgodnie z którym „Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczoną im dzielnicę, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę”, oraz „Podżegacze i pomocnicy podlegają tej samej karze jak sprawca, czyn usiłowany karany będzie jak czyn dokonany. W lżejszych wypadkach można orzec ciężkie więzienie lub więzienie”. Bezwzględne przestrzeganie zakazu egzekwowali członkowie kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei (pl. Ukraińska Policja Pomocnicza), w niektórych regionach określanej też jako niem. Schutzmannschaft (pl. Bataliony ochrony), i.e. Schuma.

Od początku 1942 Niemcy realizowali ludobójczy plan niem. «Endlösung der Judenfrage» (pl. Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej), który w GG nosił kryptonim niem. «Aktion Reinhardt» (pl. Akcja Reinhardt). 12.03.1942 Niemcy utworzyli w Samborze „żydowską dzielnicę mieszkalną”, i.e. otwarte getto, w którym przebywało ok. 6,466 Żydów. Na początku lata 1942 od getta przymusowo zwieziono Żydów z okolicznych wsi i miasteczek, w tym ze Starego Samboru ok. 1,500. Od 08.1942 do 10.1942 Niemcy przeprowadzili — przy wydatnej pomocy niem. Ukrainische Hilfspolizei — cztery niem. Aktion (pl. akcja) wywożenia Żydów z miasta. I tak 04.08.1942 niemiecka żandarmeria, wraz z niem. Ukrainische Hilfspolizei i z niem. Jüdischer Ordnungsdienst, zagnała tłum Żydów na stadion miejski, gdzie dokonano selekcji: ok. 150‐600 uznanych za „zdolnych do pracy” wydzielono, po czym przetransportowano do niem. Zwangsarbeitslager für Juden (pl. obóz pracy przymusowej dla Żydów) we Lwowie przy ul. Janowskiej, i.e. tzw. obozu janowskego ZALfJ Lemberg, zapewniającego niewolniczą siłę roboczą dla należącej do niem. Die Schutzstaffel der NSDAP (pl. Oddział ochronny NSDAP), i.e. «SS» — paramilitarnej formacji podległej rządzącej w Niemczech Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników NSDAP — spółki Deutsche Ausrüstungswerke DAW, dostarczającej niemieckiej machinie wojennej dostaw mundurów, drewna, metali, napraw sprzętu wojennego; ok. 150 zamordowano na miejscu; większość — ok. 3,800 — zagnano na stację kolejową i w bydlęcych wagonach wywieziono do niem. Vernichtungslager (pl. obóz zagłady) VL Belzec, gdzie wszystkich zamordowano. Druga niem. Aktion miała miejsce 25‐26.09.1942, gdy niem. Judenrat zmuszony został do wyselekcjonowania ok. 300 starych i chorych Żydów, których następnie zamordowano w lasach k. wsi Radłowice, ok. 5 km od Sambora, po drugiej stronie Dniestru. 17‐18.10.1942 podczas trzeciej niem. Aktion ok. 1,000 Żydów wywieziono do VL Belzec, a 22.10.1942, podczas czwartej niem. Aktion — ok. 460. We wszystkich deportacjach i mordach uczestniczyli członkowie niem. Ukrainische Hilfspolizei. 01.12.1942 getto otoczono płotem z drutu kolczastego i zwieziono doń w całego regionu — w tym e.g. z Felsztyna i prawd. Bukowej i Sąsiadowic — pozostałych przy życiu Żydów. Razem w getcie zamknięto ok. 3,000 Żydów. Od 02.1943 do 06.1943 Niemcy, z udziałem niem. Ukrainische Hilfspolizei, w czterech kolejnych niem. Aktion, wszystkich zamordowali: 13.02.1943 — ok. 500 w lasach k. Radłowic; 14‐18.04.1943 — ok. 1,200 na cmentarzu; 20‐22.05.1943 — kilkuset k. Radłowic, ok. 550 wywieziono do niem. Konzentrationslager (pl. obóz koncentracyjny) KL Lublin (Majdanek), gdzie ich zamordowano, i ok. 70‐80 do ZALfJ Lemberg, skąd nikt nie wrócił; wreszcie 05‐10.06.1943 — ok. 1,000 w lasach k. Radłowic.

W spisie niem. Distrikt Galizien z 01.03.1943 Niemcy raportowali, że w Samborze żyło 9,987 osób. Kilka miesięcy później mogli ogłosić, że Sambor i okolice były niem. „Judenrein” (pl. „wolne od Żydów”). Tylko ok. 160 Żydów zdołało się uratować, ukrywani przez Polaków w mieście oraz w polskich bądź ukraińskich gospodarstwach na wsiach — m.in. w polskiej rodzinie Wójcików w Felsztynie.

Dodatkowo, jak podają polskie źródła, w 01‐02.1943 Niemcy, przy udziale niem. Ukrainische Hilfspolizei, w Felsztynie, Starym Samborze, Chyrowie i Turce aresztowali ok. 250‐300 Polaków, i na początku 02.1943 przewieźli ich do Lwowa, po czym w transporcie liczącym ok. 800 osób, przetransportowali ich do KL Lublin, który przeżyło kilka ledwie osób.

Gdy Polaków wywożono do KL Lublin, gdy Niemcy rozpoczynali likwidację getta w Samborze, w 02.1943, kilkaset kilometrów na północ, na Wołyniu, Roman Szuchewycz ps. „Taras Czuprynka”, komendant ukraińskiej, ludobójczej organizacji OUN/UPA, który w 1941 był członkiem ukraińskiej niem. Sondergruppe Nachtigall (pl. Grupa Specjalna Słowik) — jednostki niem. Wehrmacht (pl. Siły Zbrojne) biorącej udział w niemieckim ataku na Rosjan w 1941, oskarżanej o uczestnictwo w pogromie Żydów we Lwowie w 1941 — a później członkiem niem. Schutzmannschaftsbataillon 201 (pl. 201. Batalion Zespołu ochrony) — odpowiedzialnego za mordy Żydów i ludności cywilnej na terytorium Białorusi — wydał rozkaz: „Akcję wytępienia [Polaków] przeprowadzić należy na zasadach następujących: Wsie polskie mają być palone, ich zaś ludność wycinana w pień. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. We wsiach mieszanych należy likwidować samą ludność polską, zagrody natomiast palić tylko w takich wypadkach, jeśli są one o 15 metrów i gdy w ogóle nie grozi przerzucenie się ognia na sąsiednie budynki ukraińskie. Ludność ukraińska otrzyma wskazówki co do miejsca, gdzie ma się zgrupować w czasie trwania napadu […] Za każdego Ukraińca zamordowanego czy to przez Polaków, czy też Niemców stracić 100 (stu) Polaków”.

Był to de facto sygnał do rozpoczęcia «Genocidium Atrox» — i.e. ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach, zwanego „wołyńskim”.

Zaraz potem, w 03.1943 UPA wydało apel skierowany do członków kolaboracyjnej niem. Ukrainische Hilfspolizei o dezercję i wstępowanie w szeregi UPA. Być może nawet 10,000 Ukraińców tak uczyniło.

Wołyń spłynął polską krwią. Dziesiątki tysięcy Polaków zostało przez Ukraińców zamordowanych — przy bierności Niemców — w niezwykle barbarzyński sposób. Setki wsi spłonęły.

Apel Szuchewycza formalnie nie był skierowany do oddziałów niem. Ukrainische Hilfspolizei w niem. Distrikt Galizien — tam bowiem w 1943 ludobójcza OUN nie powołała zbrojnego ramienia pod nazwą UPA, ale formowała oddziały zbrojne pod eufemistyczną nazwą, dla „zmylenia” Niemców, ukr. Українська Народна Самооборона (pl. Ukraińska Narodowa Samoobrona), i.e. UNS — ale de facto również i tam ludobójcy ukraińscy, „bezrobotni” po zakończeniu niem. «Aktion Reinhardt», dezerterowali i wstępowali do UNS. Ich głównym celem, tak jak OUN/UPA, była eksterminacja ludności polskiej, acz w jej wewnętrznej dokumentacji i raportach ostentacyjnie pisano „obrona przed terrorem władz niemieckich”. Gdy na przełomie 1943/1944 stało się jasne, że Niemcy wojnę na wschodzie przegrywają — 24.12.1943 rozpoczęła się wielka ofensywa rosyjska zwana operacją dnieprowsko–karpacką, która w 04.1944 dotarła do linii oddalonej o ok. 80 km na wschód od Lwowa — OUN/UPA podjęło decyzję o rozszerzeniu ludobójstwa «Genocidium Atrox» na niem. Distrikt Galizien i niem. Distrikt Krakau. M.in. ludobójcy ukraińscy utworzyli grupę operacyjną OUN/UPA „UPA‐Zachód”, pod dowództwem Wasyla Sydora, ps. „Szełest”, degenerata o podobnej ścieżce kariery, co jego ludobójczy przełożony, Roman Szuchewycz — od niem. Sondergruppe Nachtigall, przez niem. Schutzmannschaftsbataillon 201, gdzie doświadczenia nabywali przy eksterminacji Żydów, do UNS — który rozkazał „nieustannie uderzać w Polaków aż do wyniszczenia ich do ostatniego z tych ziem”.

W niem. Kreishauptmannschaft Drohobycz plany Sydora realizował Okręg Wojskowy OUN/UPA OW‐5 „Makiwka”, dowodzony przez Iwana Biełejowicza, ps. „Dźwińczuk”. W 1940 pełnił on „służbę wartowniczą” w okolicy Krakowa, stolicy GG. Pod ścisłą oczywiście kontrolą Niemców. Niemcy od 1939 prowadzili w GG wyraźnie proukraińską politykę. Ukraińcom zagwarantowano samorząd, stosowanie języka ukraińskiego w administracji, szkolnictwo ukraińskie. To wtedy rozpoczęła działalność policja ukraińska niem. Ukrainische Hilfspolizei. Ukraińcom powierzano też służbę więzienną, angażowano do załóg obozów koncentracyjnych, zatrudniano w niższej administracji. Otwarcie działały ukraińskie organizacje polityczne, takie jak Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów OUN, Ukraiński Komitet Centralny UKC, który stał się reprezentacją ukraińską wobec władz niemieckich. Dozwalano na przejmowanie polskich i organizowanie ukraińskich szkół, czytelni oraz cerkwi. W Krakowie działała „Szkoła oficerska Konowalca”, gdzie „kształcili się” przyszli przywódcy ukraińskich oddziałów zbrojnych. W 1940 dozwolono też na założenie, pod czujną opieką Niemców, ukr. Служба Безпеки (pl. Służba Bezpieczeństwa), i.e. SB OUN, której zadaniem stało się tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN. Szkolenia SB OUN przeprowadzano m.in. w Zakopanem, w hotelu „Stamary”. Jak podaje współczesna strona tego hotelu „nauka obejmowała zasady dywersji, sabotażu, gestapowskich metod przesłuchań i metod zabijania”. Nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami, opiekę sprawowało niem. Geheime Staatspolizei (pl. Tajna Policja Państwowa), i.e. Gestapo, które w Zakopanem swoją siedzibę miało w willi „Palace”, gdzie mordowano polskich patriotów. Wybór Zakopanego i Krakowa jako miejsc szkolenia przyszłych ludobójców nie był przypadkowy. W tym samym czasie bowiem, i.e. w 1939‐1940, Niemcy i Rosjanie uzgadniali i precyzowali szczegóły eksterminacji polskiej inteligencji i przywódców. Stało się to na czterech tzw. konferencjach tematycznych, gdy niemieckie Gestapo i rosyjska ros. Народный Комиссариат Внутренних Дел (pl. Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych), i.e. NKWD, dwie ludobójcze organizacje sojusznicze, debatowały nad współpracą i sposobami zwalczania i eksterminacji Polaków na okupowanych przez siebie terytoriach. Pierwsza miała miejsce 27.11.1939 w Brześciu nad Bugiem; druga zaraz potem w Przemyślu. Trzecia odbyła się 20.02.1940, w Zakopanem, w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena”, czwarta w 03.1940 w Krakowie. W międzyczasie, na początku 02.1940, w pałacyku myśliwskim Hermanna Göringa w Romintach w Puszczy Rominckiej, doszło do spotkania dwóch ludobójców, Heinricha Himmlera i Ławrentija Berii, gdzie prawd. sfinalizowano decyzję o eksterminacji społeczeństwa polskiego i zwalczaniu polskiego ruchu oporu. W konsekwencji w 04.1940, niemal równocześnie, w Rosji rozpoczęto ludobójcze mordy polskich jeńców wojennych, które do historii przeszły pod nazwą «ludobójstwa katyńskiego», a w okupowanym przez Niemców GG rozpoczęto niem. Außerordentliche Befriedungsaktion (pl. Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna), i.e. «Aktion AB», stanowiącą część tzw. niem. «Intelligenzaktion» (pl. Akcja Inteligencja), eksterminacji polskich elit politycznych i intelektualnych.

Trzy lata później współpraca niemiecko–rosyjsko–ukraińska zaowocowała «Genocidium Atrox».

I wówczas, prawd. w pierwszej połowie 1944, został zamordowany.

Istniejące relacje, zarówno polskie jak i ukraińskie, są bardzo zdawkowe. Ale nawet w takiej formie drastycznie się różnią.

Polskie źródło, przypisując zbrodnię ukraińskim ludobójczym formacjom, informuje:

„[Zamordowany został] ks NN z Bukowej koło Felsztyna, pow. Sambor, woj. lwowskie — porwano go 14.06.1944 r., gdy jechał furą z Felsztyna wraz z nauczycielem Ukraińcem.

Obaj mieli opinię przyjaciół Polaków.

Konie i wóz znaleziono, ale po jadących ślad zaginął”.

Ukraińskie źródło — opierające się na pochodzącym z lat 1990.

wspomnieniu z rozmowy z nieżyjącym już wówczas świadkiem — podaje, że zamordowany został przez „polską bandę”. Zatrzymany wiosną 1944 w lesie — gdy udawał się do młyna w Felsztynie — zagnany do wsi Sąsiadowice i tam, w piwnicy kościoła rzymskokatolickiego, zamordowany.

Wiosną 1944 polskie oddziały konspiracyjne największej na terytoriach okupowanych w czasie II wojny światowej podziemnej organizacji Armii Krajowej AK (część Polskiego Państwa Podziemnego) przygotowywały się na nieuchronne nadejście Rosjan. Realizowały rozkaz komendanta głównego AK, gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora”, rozpoczęcia akcji „Burza”, i.e. operacji wojskowej przeciw okupantowi niemieckiemu. W Felsztynie i okolicy dotychczasowe luźne formy konspiracji zaczęto przekształcać w zbrojne oddziały. Felsztyn podlegał Obwodowi AK „Sambor”, w ramach Inspektoratu AK „Drohobycz”, części większego Okręgu AK „Lwów”. I właśnie wówczas, ok. 29.04.1944, w okolicy Sąsiadowic — jak wspomniano miejscowości zamieszkałej w zasadzie tylko przez Polaków, gdzie miejscową parafię prowadzili oo. Karmelici Trzewiczkowi OCarm, którzy m.in. ukrywali przez jakiś czas żydowską rodzinę — powstał leśny oddział partyzancki, i.e. 1. Kompania Samborska AK pod dowództwem Adama Ekierta ps. „Pogarda”. W samych Sąsiadowicach stacjonowała niemiecka żandarmeria, „złożona z niemieckich żołnierzy–rekonwalescentów, przysłanych w celu obrony mieszkańców przed bandami UPA”, a także specjalna jednostka niem. Gestapo, której zadaniem była walka z AK.

Ludobójcza OUN/UPA nie miała wówczas — jak się wydaje — silnych zorganizowanych oddziałów partyzanckich w okolicy. Działali natomiast agenci ludobójczej SB OUN, której zadaniem było tropienie przeciwników politycznych i ideologicznych OUN, przeprowadzanie ich fizycznej likwidacji, a także udział w mordach ludności polskiej. Źródła podają, że „SB OUN mogła wydawać wyroki śmierci jedynie na "wrogów narodu ukraińskiego" […] Przy mniejszych przewinach stosowano tzw. buki, czyli bicie bukowymi kijami od 10 do 50 uderzeń. Większe karano śmiercią. Wyrok wykonywano przez rozstrzelanie lub powieszenie […] niektórzy dowódcy grup "odrąbywali głowy swoim ofiarom"”.

Nie wiadomo, jak zginął. Pewne się wydaje tylko to, że został porwany — prawd. w lasach między Bukową a Felsztynem, gdzie jeszcze w 1914, w czasie I wojny światowej, toczyły się ciężkie walki rosyjsko–austriackie.

Do Sambora Rosjanie — w ramach ofensywy zwanej operacją lwowsko–sandomierską, rozpoczętej 17.07.1944 — wkroczyli pod koniec 07.1944. „26 lipca 1944 roku, wieczorem, kompania samborska AK wyruszyła […] ze wsi Sąsiadowice […] w kierunku Sambora i po całonocnym marszu dotarła rano do miasta. Tam spotkała pierwsze samochody zwiadowcze Armii Czerwonej. Powitanie było przyjazne. Ze wszystkich stron do Sambora przybywały kompanie leśne AK […] 27 lipca 1944 roku władza w Samborze przeszła w ręce AK. Rozpoczęto urzędowanie w magistracie. Pojawiły się biało–czerwone flagi […] Około godziny 13.00 na rynek wjechał sowiecki samochód z żołnierzami, którzy zdjęli polska flagę z ratusza i powiesili flagę czerwoną”. Rozpoczęła się okupacja rosyjska. Do Bukowej i Sąsiadowic Rosjanie wkroczyli trochę później, po ok. tygodniu walk zaczepnych.

12.10.2007 ludobójca Roman Szuchewycz został pośmiertnie nagrodzony tytułem Bohatera Ukrainy. 10.12.2017, w imieniu „Rady Koordynacyjnej ds. Upamiętnienia Odznaczonych Rycerzy OUN i UPA”, ludobójca Wasyl Sydor odznaczony został pośmiertnie we Lwowie Srebrnym Krzyżem Zasługi Wojskowej UPA I klasy (nr 009). W kilku miejscowościach owym łac. „hostis humani generis” wystawiono pomniki i tablice pamiątkowe, nazwano szkoły ich imieniem.

łac. „O Tempora! O mores!”